Przędziorek
Drobne jasne punkty na liściu i cienka przędza od spodu to ślad roztocza, którego gołym okiem prawie nie widać. Ma około pół milimetra, a w temperaturze 25 °C jedno pokolenie rozwija się średnio w 9 dni.
W skrócie
Przędziorek to roztocz długości około 0,5 mm, który żeruje na spodzie liści. Na górnej stronie zostają jasne punkty, a przy suchym powietrzu pojawia się przędza. Oglądaj spód liści co tydzień, usuwaj chwasty i resztki roślin. Pod osłonami Instytut Ogrodnictwa opisuje zwalczanie biologiczne dobroczynkami.
Czy to groźne? Silnie uszkodzone liście żółkną, zasychają i opadają. Na ogórkach opadają też kwiaty i zawiązki owoców, a jabłonie słabiej zawiązują pąki kwiatowe na następny rok.
Przędziorek chmielowiec, owocowiec i szklarniowiec
Przędziorki nie są owadami, tylko roztoczami. W materiałach Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach najczęściej pojawiają się trzy gatunki.
Przędziorek chmielowiec (Tetranychus urticae) to według poradnika sygnalizatora ochrony truskawki roztocz wielożerny, który zasiedla różne rośliny uprawne i dziko rosnące. Poradniki dla pomidora pod osłonami i dla ogórka gruntowego podają, że występuje na ponad 300 gatunkach roślin.
Przędziorek owocowiec (Panonychus ulmi) jest opisany w poradniku sygnalizatora ochrony jabłoni, obok chmielowca.
Przędziorek szklarniowiec (Tetranychus cinnabarinus) według poradnika dla ogórka pod osłonami występuje na warzywach i roślinach ozdobnych pod osłonami znacznie rzadziej niż chmielowiec. Jest szkodnikiem głównie goździka i pomidora.
Jak wygląda przędziorek
Przędziorka trudno zobaczyć gołym okiem. Poradnik dla ogórka pod osłonami podaje, że dorosłe osobniki chmielowca są owalne, mają 0,4–0,5 mm długości i cztery pary nóg. Poradniki dla jabłoni, pomidora i truskawki podają dla samic 0,4–0,6 mm.
Samice letnie są jasnozielone, z dwiema dużymi ciemnymi plamami po bokach ciała. Samice zimowe są ceglastopomarańczowe i plam nie mają.
Jaja są kuliste i bardzo małe, około 0,13 mm (poradnik dla pomidora podaje 0,14 mm). Najpierw są bezbarwne, przed wylęgiem żółtawe. Larwy mają około 0,2 mm i trzy pary nóg, a nie cztery.
Przędziorek owocowiec jest jeszcze mniejszy. Samica ma około 0,36 mm, jest owalna, czerwonobrunatna, z długimi szczecinami. Samiec ma około 0,26 mm. Jaja zimowe są intensywnie czerwone, a letnie początkowo żółtawe, później pomarańczowe lub czerwone.
Przędziorek szklarniowiec różni się barwą. Samice są czerwone przez cały rok. Poradnik dla ogórka pod osłonami radzi potwierdzać gatunek przez lupę o dziesięciokrotnym powiększeniu albo pod mikroskopem stereoskopowym.
Objawy: jasne punkty, mozaika i przędza
Dorosłe przędziorki i larwy żerują na dolnej stronie liści. Nakłuwają skórkę i wysysają sok z komórek miękiszu.
Na górnej stronie liścia pojawiają się drobne jasne punkty. Z czasem łączą się w rozległe plamy. Poradnik sygnalizatora ochrony róży gruntowej opisuje je jako drobne żółtoszare, mozaikowato ułożone plamki. Poradnik dla ogórka gruntowego dodaje, że powierzchnia liścia między nerwami żółknie, później brunatnieje i zamiera.
Drugi znak to przędza. Poradniki dla róży i dla ogórka gruntowego podają, że przy niskiej wilgotności powietrza, poniżej 60%, przędziorki wytwarzają przędzę i żerują pod nią. Michał Mazik w serwisie Murator nazywa delikatną sieć pajęczyn charakterystycznym znakiem rozpoznawczym żerowania przędziorków.
Dalsze skutki zależą od rośliny:
Ogórek. Silnie uszkodzone liście żółkną i zasychają od brzegów, a kwiaty i zawiązki owoców opadają.
Truskawka. Liście przedwcześnie żółkną, ich brzegi zawijają się ku górze, potem liście brunatnieją i zasychają. Rośliny stają się bardziej wrażliwe na mróz i zawiązują mniej pąków kwiatowych.
Jabłoń. Jasne plamki zlewają się w żółtobrunatne plamy. Liście brązowieją, zasychają i opadają, owoce nie wyrastają i nie wybarwiają się, a pąki kwiatowe na następny rok zawiązują się słabiej.
Jakie rośliny atakuje
Ogórki. Ulotka Instytutu Ogrodnictwa o ochronie ogórka gruntowego w uprawie ekologicznej ocenia, że przędziorek chmielowiec zagraża przede wszystkim uprawie prowadzonej pod osłonami. Poradnik dla ogórka gruntowego zaznacza jednak, że spotyka się go także w polu. O samej uprawie piszemy na stronie uprawa ogórków.
Pomidory i papryka pod osłonami. Na pomidorze występują i chmielowiec, i szklarniowiec. Metodyka integrowanej ochrony papryki opisuje chmielowca jako szkodnika, którego trzeba wypatrywać już od początku marca. Więcej o pomidorach w tunelu znajdziesz na stronie uprawa pomidorów.
Truskawki. Poradnik dla truskawki podaje progi zagrożenia osobno dla uprawy w gruncie i pod osłonami. Zobacz też uprawę truskawek.
Drzewa owocowe. Na jabłoni żerują przędziorek owocowiec i chmielowiec. Inne kłopoty z tym drzewem opisujemy na stronie choroby jabłoni.
Róże. Poradnik dla róży gruntowej zaleca oglądać krzewy raz w tygodniu od połowy maja.
Rośliny doniczkowe. Tu nie znaleźliśmy materiałów instytutu, więc opieramy się na poradzie Michała Mazika w serwisie Murator. Wśród roślin często atakowanych wymienia cytrusy, fikusy, juki, draceny, palmy i filodendrony, a z roślin kwitnących fuksje.
Cykl życia i pogoda, która mu sprzyja
U przędziorka chmielowca zimują zapłodnione samice. Kryją się w resztkach roślin i w konstrukcji szklarni lub tunelu, a w sadzie pod korą i pod opadłymi liśćmi. Poradniki dla róży i dla ogórka gruntowego podają, że samice zimowe pojawiają się w połowie sierpnia, stopniowo schodzą do kryjówek i zapadają w stan spoczynku.
Według poradnika dla ogórka pod osłonami samice zaczynają wiosną składać jaja, gdy temperatura powietrza przekroczy 12 °C, a dzień jest dłuższy niż 14 godzin. Poradnik dla truskawki podaje, że samice wychodzą z kryjówek, żerują i składają jaja przy 10–12 °C. Poradnik dla jabłoni pisze, że przy 12–13 °C przechodzą na pąki i młode liście.
Źródła różnią się co do liczby jaj. Poradnik dla ogórka pod osłonami podaje do około 100 jaj w ciągu 3–5 tygodni, a poradniki dla pomidora, truskawki i jabłoni 80–110.
O tempie decyduje ciepło. Poradnik dla pomidora podaje, że w temperaturze 25 °C i przy wilgotności względnej powietrza około 70% rozwój jednego pokolenia trwa 9 dni. Metodyka dla papryki pisze o średnio 9 dniach od jaja do osobnika dorosłego przy wilgotności do 70%, a poradnik dla ogórka pod osłonami o 7–14 dniach. Według poradników dla jabłoni i ogórka gruntowego rozwój pokolenia trwa od 10 do 60 dni.
Źródła różnią się też co do liczby pokoleń. Poradniki dla pomidora, truskawki i jabłoni podają 5–6 pokoleń w sezonie. Poradnik dla ogórka pod osłonami pisze, że w optymalnych warunkach może ich być do 10, a metodyka dla papryki, że w warunkach szklarniowych przędziorek może wystąpić w kilkunastu pokoleniach. W szklarniach, w których rośliny się doświetla i dzień wydłuża się powyżej 16 godzin, przędziorek rozwija się cały rok i samice zimowe się nie pojawiają.
Jaka pogoda mu sprzyja? Poradniki dla róży i dla ogórka gruntowego podają, że rozwój przebiega najkorzystniej w temperaturze 22–27 °C i przy wilgotności względnej powietrza 50–60%. Metodyka integrowanej ochrony pomidora pod osłonami zaznacza, że niska wilgotność powietrza sprzyja rozwojowi przędziorków. Ciepło i suche powietrze to więc jego warunki.
Przędziorek owocowiec zimuje inaczej, w postaci jaj na korze. Larwy wylęgają się w fazie zielonego i różowego pąka. Samica składa 20–90 jaj, rozwój pokolenia trwa 21–35 dni, a w sezonie rozwija się 5 pokoleń.
Jak sprawdzać rośliny
Poradniki Instytutu Ogrodnictwa każą szukać przędziorka regularnie, zanim szkody będą duże.
Pod osłonami. Rośliny ogląda się co najmniej raz w tygodniu. Poradnik dla ogórka zaleca sprawdzać co najmniej 20 roślin na 100 m² i zaczynać od tych z przebarwionymi liśćmi. Na początku sezonu przędziorek pojawia się najpierw na roślinach w pobliżu rur grzewczych. Progiem zagrożenia jest wykrycie pierwszych stadiów ruchomych przędziorka na liściach.
Ogórek w gruncie. Plantację ogląda się co najmniej raz w tygodniu. Próg to 2 liście z objawami żerowania na 10 m² uprawy.
Truskawka. Lustracje robi się co 1–2 tygodnie przez cały sezon. Dla tradycyjnej uprawy w gruncie poradnik podaje progi: 1–2 stadia ruchome na listek przed kwitnieniem, 2–3 po pełni kwitnienia i 3–5 po zbiorze owoców. Dla odmian powtarzających owocowanie i upraw pod osłonami progu nie określono, ale poradnik każe przyjąć nie więcej niż 1–2 stadia ruchome na listek przez cały okres uprawy.
Jabłoń. W fazie różowego pąka i od końca kwitnienia do połowy lipca progiem jest średnio 3 i więcej form ruchomych na liść. W drugiej połowie lipca i w sierpniu próg dla przędziorka owocowca rośnie do 5–7 i więcej, a dla chmielowca zostaje na poziomie 3.
To liczby dla plantacji. W ogrodzie wystarczy prostsza zasada: raz w tygodniu odwróć kilka liści i obejrzyj spód przez lupę.
Zwalczanie biologiczne: dobroczynki
Pod osłonami podstawą są drapieżne roztocze. Metodyka integrowanej ochrony papryki opisuje je najdokładniej.
Dobroczynek szklarniowy (Phytoseiulus persimilis) jest stosowany najczęściej. W optymalnych warunkach rozwija się w około 5 dni, czyli szybciej niż przędziorek. Najlepiej czuje się w temperaturze 25–27 °C i przy wilgotności powietrza ponad 60%.
Dobroczynek kalifornijski (Amblyseius californicus) ma inną zaletę: potrafi przeżyć w okresie, gdy przędziorków w uprawie nie ma. Metodyka zaleca łączenie obu gatunków.
Pryszczarek przędziorkojad (Feltiella acarisuga) to muchówka, której larwy żywią się przędziorkami.
Zapobiegawczo drapieżne roztocze wprowadza się w 2–3 tygodniu od posadzenia rozsady na miejsce stałe. Gdy przędziorków przybywa, zwiększa się dawkę i częstotliwość. Dobroczynki wykłada się przy ogniskach szkodnika, zawsze z zapasem wokół nich. Metodyka ostrzega też, że niektóre środki grzybobójcze są dla dobroczynków bardzo szkodliwe. Poradnik dla pomidora pod osłonami radzi skonsultować zwalczanie biologiczne z przedstawicielem firmy, która sprzedaje organizmy pożyteczne.
W sadzie i na truskawkach poradniki podkreślają bardzo dużą rolę fauny pożytecznej. Wymieniają drapieżne roztocze z rodziny dobroczynkowatych (Phytoseiidae) oraz drapieżne pluskwiaki z rodzin Anthocoridae i Miridae.
O dobroczynku gruszowym (Typhlodromus pyri) pisze Maciej Aleksandrowicz w serwisie Murator. Według niego opaski z tkaniny z kilkudziesięcioma roztoczami mocuje się na pędach pod koniec lutego lub na początku marca, a jedna samica może w ciągu życia zjeść ponad 500 przędziorków razem z jajami. To informacja z magazynu, nie z instytutu.
Wilgotność, zraszanie i mycie liści
Materiały Instytutu Ogrodnictwa łączą przędziorka z suchym powietrzem, ale zraszania ani mycia roślin jako metody zwalczania nie opisują. Takie rady znaleźliśmy tylko w magazynie.
Michał Mazik w serwisie Murator pisze o roślinach doniczkowych. Zauważa, że przędziorki często spotyka się na gatunkach wrażliwych na suche powietrze, a problem nasila się szczególnie zimą, przy włączonym centralnym ogrzewaniu. Radzi zwiększać wilgotność w pomieszczeniu, regularnie wietrzyć i co kilka dni dokładnie spryskiwać rośliny wodą. Zaatakowane rośliny zaleca kilkukrotnie przemywać wodą z szarym mydłem.
Na warzywach z rodziny dyniowatych ze zraszaniem trzeba uważać. Poradnik sygnalizatora ochrony cukinii w uprawie ekologicznej radzi unikać zraszania liści i podlewania od góry. To zalecenie przeciw mączniakowi rzekomemu, któremu sprzyja wysoka wilgotność powietrza. Tę chorobę opisujemy na stronie choroby ogórków.
Zapobieganie i środki chemiczne
Usuwaj chwasty. Poradnik dla ogórka gruntowego przypomina, że przędziorek chmielowiec może rozwijać się na chwastach. Poradnik dla ogórka pod osłonami radzi niszczyć chwasty także wokół szklarni i tuneli, bo przędziorki mogą dostawać się do środka przez boczne wietrzniki.
Sprzątaj po sezonie. Metodyka dla papryki zaleca staranne sprzątnięcie resztek roślinnych po zakończonym sezonie. To w nich i w konstrukcji szklarni zimują samice.
Patrz wcześnie. Ulotka o ekologicznej ochronie ogórka podkreśla, że w produkcji ekologicznej główny nacisk kładzie się na działania profilaktyczne. Dodaje, że regularny monitoring pozwala wykryć szkodniki na wczesnym etapie rozwoju ich populacji.
Środki chemiczne. Używaj wyłącznie produktów zarejestrowanych w Polsce dla danej rośliny i ściśle według etykiety. Poradnik dla ogórka gruntowego dodaje dwie wskazówki. Ciecz musi pokryć także dolną stronę liści. Jeśli przędziorek jest tylko w kilku miejscach, warto je oznakować i ograniczyć zabieg do tych miejsc. Poradnik dla jabłoni ostrzega, że w wielu sadach występują rasy przędziorków odporne na niektóre środki.
Przędziorek chmielowiec i przędziorek owocowiec (wg poradników sygnalizatora Instytutu Ogrodnictwa)
| Cecha | Przędziorek chmielowiec | Przędziorek owocowiec |
|---|---|---|
| Nazwa łacińska | Tetranychus urticae | Panonychus ulmi |
| Samica | 0,4–0,6 mm, zielonkawa lub żółtozielona, z dwiema ciemnymi plamami po bokach | około 0,36 mm, owalna, czerwonobrunatna, z długimi szczecinami |
| Jaja | Kuliste, około 0,13 mm, najpierw bezbarwne, potem żółtawe | Zimowe intensywnie czerwone, letnie żółtawe, później pomarańczowe lub czerwone |
| Co zimuje | Zapłodnione samice w resztkach roślin, pod korą, pod opadłymi liśćmi, w konstrukcji szklarni | Jaja na korze |
| Liczba jaj od jednej samicy | 80–110 (poradnik dla ogórka pod osłonami: do około 100) | 20–90 |
| Pokolenia w sezonie | 5–6, pod osłonami do 10 (poradnik dla ogórka) lub kilkanaście (metodyka dla papryki) | 5 |
Jak to zrobić
- Raz w tygodniu oglądaj spód liści, najlepiej przez lupę. Szukaj jaj i ruchomych roztoczy.
- Zwróć uwagę na jasne punkty na górnej stronie liścia i na delikatną przędzę. To pierwsze objawy.
- W szklarni i tunelu na początku sezonu zacznij od roślin rosnących najbliżej rur grzewczych.
- Usuwaj chwasty w uprawie i wokół szklarni. Przędziorek rozwija się także na nich.
- Pod osłonami rozważ dobroczynki. Dawkę i termin ustal ze sprzedawcą i z etykietą.
- Po sezonie starannie sprzątnij resztki roślin.
- Jeśli sięgasz po środek chemiczny, używaj wyłącznie produktów zarejestrowanych w Polsce i ściśle według etykiety.
Najczęstsze pytania
Jak wygląda przędziorek?
Przędziorek chmielowiec jest owalny, ma 0,4–0,6 mm długości i cztery pary nóg. Samice letnie są jasnozielone z dwiema ciemnymi plamami po bokach, zimowe ceglastopomarańczowe. Przędziorek owocowiec jest czerwonobrunatny i ma około 0,36 mm.
Po czym poznać przędziorka na roślinie?
Na górnej stronie liści widać drobne jasne punkty, które zlewają się w mozaikowate plamy. Na spodzie siedzą roztocza i jaja. Przy wilgotności powietrza poniżej 60% przędziorek chmielowiec wytwarza delikatną przędzę i żeruje pod nią.
Jak zwalczyć przędziorka bez chemii?
Pod osłonami Instytut Ogrodnictwa opisuje dobroczynka szklarniowego, dobroczynka kalifornijskiego i pryszczarka przędziorkojada. Pomaga też usuwanie chwastów i resztek roślin. Dla roślin doniczkowych Michał Mazik w serwisie Murator radzi mycie wodą z szarym mydłem i opryskiwanie wodą co kilka dni.
Jaka pogoda sprzyja przędziorkom?
Ciepła i sucha. Poradniki Instytutu Ogrodnictwa podają, że rozwój przebiega najkorzystniej w temperaturze 22–27 °C i przy wilgotności względnej powietrza 50–60%. W 25 °C jedno pokolenie rozwija się średnio w 9 dni.
Ile pokoleń ma przędziorek w roku?
Poradniki dla pomidora, truskawki i jabłoni podają dla przędziorka chmielowca 5–6 pokoleń w sezonie. Poradnik dla ogórka pod osłonami pisze, że w optymalnych warunkach może ich być do 10, a metodyka dla papryki, że w szklarni kilkanaście. Przędziorek owocowiec ma 5 pokoleń.
Gdzie zimuje przędziorek?
U przędziorka chmielowca zimują zapłodnione samice: w resztkach roślin, pod korą, pod opadłymi liśćmi i w konstrukcji szklarni. Przędziorek owocowiec zimuje w postaci intensywnie czerwonych jaj na korze gałęzi, konarów i pni.
Co to jest dobroczynek szklarniowy?
To drapieżny roztocz Phytoseiulus persimilis, najczęściej stosowany przeciw przędziorkom pod osłonami. Według metodyki integrowanej ochrony papryki rozwija się w około 5 dni i najlepiej czuje się w temperaturze 25–27 °C przy wilgotności ponad 60%.
Czy przędziorek atakuje rośliny doniczkowe?
Tak. Michał Mazik w serwisie Murator wymienia cytrusy, fikusy, juki, draceny, palmy, filodendrony i fuksje. Pisze, że problem nasila się szczególnie zimą, przy włączonym centralnym ogrzewaniu.
Kiedy zacząć szukać przędziorka?
Metodyka dla papryki pod osłonami każe zacząć obserwacje na początku marca. Poradnik dla ogórka pod osłonami zaleca lustrację co najmniej raz w tygodniu, na początku sezonu najpierw przy rurach grzewczych. Róże w gruncie poradnik zaleca oglądać raz w tygodniu od połowy maja, a truskawki co 1–2 tygodnie przez cały sezon.
Kalendarz ogrodnika na skrzynkę
Sezonowe przypomnienia o pracach w ogrodzie i nowe artykuły. Bez spamu.
Dziękujemy! Twój adres jest już na liście.
Źródła
Tę stronę napisaliśmy na podstawie poniższych źródeł.
- Poradnik sygnalizatora ochrony ogórka uprawianego pod osłonami (red. R. Wrzodak), Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2017
- Poradnik sygnalizatora ochrony pomidora uprawianego pod osłonami (red. G. Łabanowski), Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2017
- Poradnik sygnalizatora ochrony jabłoni (red. B. Meszka), Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2015
- Poradnik sygnalizatora ochrony truskawki, Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2017
- Poradnik sygnalizatora ochrony ogórka gruntowego (red. G. Soika), Instytut Ogrodnictwa PIB, Skierniewice, 2023
- Poradnik sygnalizatora ochrony róży gruntowej (red. G. Soika), Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2017
- Metodyka integrowanej ochrony papryki (materiały dla producentów) (red. C. Ślusarski), Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2017
- Metodyka integrowanej ochrony pomidora pod osłonami (materiały dla doradców) (red. C. Ślusarski, aktualizacja red. A. Stępowska), Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2020
- Program ochrony ogórka gruntowego przed szkodnikami w uprawie ekologicznej (G. Podedworny, G. Soika), Instytut Ogrodnictwa PIB, Skierniewice
- Poradnik sygnalizatora ochrony cukinii w uprawie ekologicznej (red. M. Ptaszek), Instytut Ogrodnictwa PIB, Skierniewice, 2025
- Przędziorki: objawy i skuteczne metody ich zwalczania na roślinach doniczkowych (M. Mazik), Murator, 2025
- Dobroczynek pomoże zwalczać groźne przędziorki! Jak wykorzystać dobroczynki w uprawie roślin? (M. Aleksandrowicz), Murator, 2025