Zwalczanie chwastów

Dlaczego chwasty tak bardzo szkodzą warzywom

Chwasty zabierają warzywom wodę, światło i składniki pokarmowe. Metodyka integrowanej ochrony marchwi Instytutu Ogrodnictwa podaje, że mogą obniżyć plon nawet o kilkadziesiąt procent i pogorszyć jakość korzeni.

Najlepiej widać to na cebuli z siewu. Według metodyki dla cebuli 6–7 tygodni po wschodach sucha masa chwastów może być nawet 20 razy większa niż masa cebuli. W doświadczeniu opóźnienie pierwszego pielenia o 17 dni obniżyło plon o 48%. Chwasty, które wschodzą później w sezonie, zabierają jeszcze 5–20% plonu.

Marchew jest szczególnie wrażliwa, bo długo kiełkuje, wolno rośnie i na początku ma mało liści. Przy wczesnym siewie i chłodnej pogodzie chwasty potrafią wzejść przed nią. Więcej o terminach siewu przeczytasz na stronie kiedy siać marchew.

Bank nasion: dlaczego chwasty wracają co roku

W glebie zawsze leży zapas nasion chwastów. Metodyka dla cebuli mówi wprost: im więcej żywotnych nasion w glebie, tym większe zachwaszczenie w kolejnych latach.

Liczby robią wrażenie. Komosa biała wydaje około 3000 nasion z jednej rośliny, a nawet do 20 000, i mogą one przetrwać w glebie do 40 lat. Nasiona gwiazdnicy pospolitej żyją 20–50 lat, tasznika 16–35 lat, a tobołków polnych około 30 lat. Są też chwasty krótkowieczne: nasiona żółtlicy i fiołka polnego żyją około 2 lat, a rdestówki powojowatej około pół roku.

Wniosek dla ogrodnika jest prosty. Każdy chwast, który zakwitł i wydał nasiona, to praca na wiele lat do przodu. Dlatego pielenie przed kwitnieniem jest ważniejsze niż pielenie dokładne, ale późne.

Jednoroczne i wieloletnie: inna walka

Chwasty jednoroczne, takie jak komosa biała, gwiazdnica, żółtlica czy tasznik, rozmnażają się z nasion. Łatwo je zniszczyć motyką, póki są małe. Liczy się tylko to, żeby nie zdążyły zakwitnąć.

Chwasty wieloletnie odrastają z rozłogów i kłączy. Perz właściwy rozmnaża się rozłogami i nasionami. Według metodyki dla marchwi z jednego pąka może wyrosnąć do 200 źdźbeł, a rozłogi jednej rośliny mogą mieć łącznie do 140 m. Gdy potniesz je motyką, każdy kawałek może dać nową roślinę. Dlatego perz wybieraj z ziemi widłami, starając się wyjąć jak najwięcej rozłogów.

Metodyki Instytutu Ogrodnictwa radzą unikać pod warzywa miejsc zachwaszczonych powojem polnym, rzepichą leśną i skrzypem polnym. Skrzyp jest wyjątkowo uparty. Metodyka dla cebuli zaznacza, że nie ma herbicydu, który dobrze go zwalcza, a głębokie spulchnianie, które tnie kłącza, tylko pobudza go do odrastania.

Metody bez chemii: porównanie

Nie ma jednej metody na wszystko. W tabeli zebraliśmy, co o każdej z nich piszą źródła.

W większości ogrodów najlepiej działa połączenie: motyka w międzyrzędziach, pielenie ręczne przy roślinach i ściółka na odchwaszczonej grządce. Na chwasty wieloletnie dołóż wybieranie widłami i przykrywanie.

Kiedy pielić: okres krytyczny

Warzywa są najbardziej wrażliwe na chwasty w pierwszych tygodniach po wschodach. Później, gdy liście zakryją międzyrzędzia, chwasty szkodzą im mniej.

Według metodyki dla marchwi grządka powinna być wolna od chwastów od wschodów do 1/3–1/2 okresu wegetacji. Pielić ręcznie i mechanicznie można już po 1–2 tygodniach od wschodów, płytko, na 2–3 cm. W sezonie bywa potrzebne nawet 4–5 takich zabiegów.

Cebula z siewu najbardziej cierpi od wschodów do fazy 3–4 liści. Cebula z dymki ma krótszy okres krytyczny, ale pierwsze pielenie trzeba zrobić najpóźniej 14–21 dni po posadzeniu. Zwykle wystarczą jej 2–3 zabiegi.

Pracuj po deszczu lub podlaniu, gdy gleba już przeschła. Metodyki podkreślają, że chwasty najłatwiej zniszczyć w fazie liścieni i pierwszego liścia. Wtedy wystarczy przejść motyką i zostawić je na słońcu.

Ściółka i tektura

Ściółka zakrywa glebę, więc kiełkującym chwastom brakuje światła. Zanim ją rozłożysz, dokładnie odchwaść grządkę, inaczej chwasty po prostu przez nią przerosną.

Polskie metodyki dla producentów nie omawiają ściółkowania, dlatego tu korzystamy z ogólnych zaleceń brytyjskiego Królewskiego Towarzystwa Ogrodniczego (RHS). Radzi ono kłaść ściółkę warstwą co najmniej 5 cm, a do tłumienia chwastów warstwą kory lub zrębków grubości 10–20 cm. Ściółkę organiczną trzeba co wiosnę uzupełniać. Nie przysypuj nią pni drzew i krzewów ani nasady bylin, bo mogą gnić.

Puste grządki możesz na zimę przykryć tekturą. Zdejmij z niej taśmy, układaj arkusze na zakładkę i przyciśnij je cegłami lub deskami. Na uparte chwasty wieloletnie połóż na tekturze jeszcze warstwę ściółki. RHS zaznacza, że jednoroczne chwasty giną po kilku miesiącach, a wieloletnie trzeba przykrywać przez kilka sezonów.

Płomień i uprawa nocą: co mówią badania

Chwasty można niszczyć wysoką temperaturą. Metodyki Instytutu Ogrodnictwa opisują wypalacze płomieniowe na propan. Używa się ich, gdy chwasty już wzeszły, a warzywa jeszcze nie: tuż przed siewem albo 2–3 dni przed wschodami. Chwasty potraktowane płomieniem giną po kilku dniach. W marchwi taki zabieg przesuwa pierwsze pielenie o około 2 tygodnie.

Płomień ma jednak swoje granice. Nie chroni przed kolejnymi wschodami chwastów, a zapasu nasion w glebie nie zmniejsza. Po nim i tak trzeba pielić.

Ciekawy wynik podaje metodyka dla marchwi. Przedsiewna uprawa gleby wykonana nocą zmniejszyła zachwaszczenie po 32–42 dniach aż o 62% w porównaniu z uprawą w dzień. Powód: wiele nasion chwastów potrzebuje błysku światła, żeby zacząć kiełkować.

Chwasty w trawniku i między kostką

Polskie metodyki, z których korzystamy, dotyczą warzyw, dlatego w tej części podajemy ogólne rady RHS. W trawniku nie użyjesz motyki. Płożące chwasty, na przykład koniczynę i przetaczniki, ogranicza częste koszenie, co 1–2 tygodnie wiosną i latem. Przed koszeniem wygrab płożące pędy do góry, żeby kosiarka je ścięła.

Chwasty z głębokim korzeniem wybieraj z trawnika widełkami, razem z korzeniem. Między płytami chodnika i wzdłuż obrzeży najwygodniej działa nóż do wydłubywania chwastów z zakrzywionym końcem.

Herbicydy: dopiero na końcu

Metodyki integrowanej ochrony warzyw stawiają sprawę jasno: herbicydy stosuje się wtedy, gdy chwastów nie da się skutecznie zniszczyć innymi metodami. Jeśli już po nie sięgasz, używaj tylko środków dopuszczonych w Polsce i ściśle trzymaj się etykiety.

Z metodyk warto zapamiętać kilka ogólnych zasad. Najlepsza temperatura do zabiegu to zwykle 10–20 °C. Nie pryskaj przed ulewą ani na przesuszoną glebę. Przestrzegaj okresu karencji. Perz i inne chwasty wieloletnie metodyki radzą niszczyć latem lub jesienią, po zbiorze przedplonu, rok przed uprawą warzyw.

Nie wrzucaj do domowego kompostownika chwastów z rozłogami, korzeniami palowymi i dojrzałymi nasionami. RHS ostrzega, że pryzma może się nie nagrzać na tyle, żeby je zabić. Jak założyć kompost, opisujemy na stronie jak zrobić kompost.