Uprawa marchwi
Marchew wybacza wczesny siew i chłód, ale nie wybacza zbitej ziemi, świeżego obornika i podlewania zrywami. Prosty korzeń robi się na długo przed zbiorem.
W skrócie
Marchew uprawiaj na pulchnej, piaszczysto-gliniastej glebie o pH 6–7, nie w pierwszym roku po oborniku. Pilnuj wilgoci podczas wschodów i około dwóch miesięcy przed zbiorem. Pierwsze pielenie zrób tuż po wschodach. Zbieraj w suchą pogodę, przed silniejszymi przymrozkami, a przechowuj w 0–1 °C.
Czego marchew potrzebuje
Terminy i gęstość siewu opisujemy w artykule Kiedy siać marchew. Tutaj zajmujemy się tym, co dzieje się na grządce od przygotowania ziemi do piwnicy.
Korzystamy z dwóch opracowań Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach. Pierwsze to Metodyka integrowanej produkcji marchwi, zatwierdzona przez Głównego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa. Drugie to Metodyka integrowanej ochrony marchwi dla producentów. Oba pisano dla plantacji, więc dawki podają na hektar. Tam, gdzie przeliczamy je na metr kwadratowy, zaznaczamy, że to nasze wyliczenie.
Gleba. Metodyka integrowanej produkcji pisze, że marchew najładniejsze korzenie wytwarza na średnio ciężkich i lekkich glebach piaszczysto-gliniastych, bogatych w próchnicę. Nie nadają się gleby bardzo ciężkie, zaskorupiające się, kamieniste, zlewne, podmokłe i bardzo kwaśne.
Odczyn. Optymalny odczyn gleby mineralnej to pH 6–7, a gleb torfowych pH 5,5–6. Jest tu jedno zastrzeżenie: marchew źle rośnie na glebie świeżo wapnowanej. Odczyn trzeba więc zbadać odpowiednio wcześnie.
Temperatura. Metodyka ochrony podaje, że temperatura poniżej 15 °C w okresie wykształcania korzeni pogarsza ich wybarwienie. Z kolei przy małej wilgotności gleby temperatury powyżej 30 °C sprzyjają zaokrąglaniu wierzchołka korzenia.
Sąsiedztwo. Ta sama metodyka odradza zakładanie plantacji blisko większych skupisk drzew, zwłaszcza topoli.
Marchew: co i kiedy robić
W nieogrzewanej szklarni i w gruncie. Pogoda co roku jest inna, więc sprawdzaj też temperaturę gleby.
Po czym siać, a po czym nie
Metodyka ochrony marchwi mówi jasno: plantacji nie należy zakładać w pierwszym roku po oborniku ani po marchwi i po pietruszce.
W tabeli przedplonów wymienia jako zalecane między innymi zboża, cebulę, kapustne, bobowate i facelię. Jako niezalecane podaje między innymi marchew, pietruszkę, pasternak, seler, burak, ziemniak, pomidor i paprykę.
Metodyka integrowanej produkcji powtarza zasadę o oborniku: marchew nie powinna być uprawiana na stanowisku w pierwszym roku po nawożeniu obornikiem. Jeśli więc jesienią dajesz obornik na część warzywnika, marchew posiej w innym miejscu. To nasz wniosek z tej zasady. O samym oborniku piszemy w artykule Obornik.
Metodyka ochrony radzi też facelię lub gorczycę przyorać płytko w początkowej fazie kwitnienia. Więcej o tej roślinie znajdziesz w artykule Facelia.
Na płask, na redlinie czy na zagonie
Metodyka integrowanej produkcji opisuje trzy metody: tradycyjnie na płask, na redlinach i na podwyższonych zagonach.
| Metoda | Co pisze metodyka |
|---|---|
| Na płask | Udaje się tylko na glebach o głębokiej warstwie ornej |
| Na redlinach | Zapewnia najlepsze warunki glebowe. Polecana przede wszystkim dla odmian o długich korzeniach |
| Na podwyższonych zagonach | Forma pośrednia między redlinami a uprawą na płask |
Redliny. Według metodyki mają 20–25 cm wysokości, a ich grzbiet 20–30 cm szerokości. Ważna zasada: redliny wykonuje się bezpośrednio przed siewem nasion. W metodyce ochrony marchwi obok wysokości 20–25 cm pojawia się w jednym miejscu także 18–20 cm. Metodyka ochrony dodaje, że na jednej redlinie wysiewa się dwa rzędy marchwi.
Zagony. Podwyższone zagony mają przeważnie 150 cm szerokości. Metodyka pisze, że coraz częściej uprawia się na nich także marchew o dłuższych korzeniach, zwłaszcza na glebach lekkich, bo zagony przesuszają się znacznie wolniej niż redliny.
Uprawa na płask. Tu metodyka zaleca obredlanie korzeni, żeby zakryć ich głowę. Głowa wystająca ponad ziemię ma tendencję do zazieleniania i gromadzenia azotanów.
Bez względu na metodę ziemia musi być spulchniona głęboko. Metodyka podkreśla znaczenie głęboko i starannie wykonanej uprawy gleby. Orkę zimową na plantacjach każe wykonać jesienią, najlepiej na głębokość nie mniejszą niż 25 cm. W ogrodzie odpowiada temu głębokie jesienne przekopanie. To nasze przełożenie zasady z pola na grządkę.
Nawożenie: umiarkowanie i po analizie gleby
Metodyka integrowanej produkcji zaczyna od zasady: nawożenie prowadzi się w sposób ściśle kontrolowany, na podstawie analizy zasobności gleby.
Gdy zasobność gleby nie jest znana, metodyki podają dawki orientacyjne.
| Składnik | Dawka w metodyce | W przeliczeniu na 1 m² (nasze wyliczenie) |
|---|---|---|
| Azot (N) | 70–120 kg/ha | 7–12 g |
| Fosfor (P₂O₅) | 60–80 kg/ha | 6–8 g |
| Potas (K₂O) | 150–250 kg/ha | 15–25 g |
Dawkę azotu podają obie metodyki, dawki fosforu i potasu przytaczamy za metodyką ochrony. To gramy czystego składnika, a nie nawozu. Ile nawozu to oznacza, zależy od jego składu podanego na opakowaniu.
Azot według przeznaczenia. Metodyka integrowanej produkcji różnicuje dawkę. Dla marchwi do bezpośredniego spożycia i przechowywania podaje, zależnie od odmiany i stanowiska, 80–120 kg N/ha. Niższy poziom, 50–80 kg N/ha, podaje między innymi dla marchwi do produkcji przetworów dla dzieci i na wczesny zbiór pęczkowy.
Kiedy. Nawozy fosforowe i potasowe można stosować jesienią lub wiosną. Metodyka podaje przykład: połowę planowanej dawki fosforu i potasu zastosować jesienią, przed orką, a drugą część uzupełnić wiosną, razem z nawożeniem azotowym. Azot w uprawie marchwi wczesnej metodyka ochrony przewiduje tylko przed siewem. Dla upraw średnio późnych i późnych obie metodyki podają dawkę dzieloną, 3–4 tygodnie po siewie.
Potas a kolor. Dobre zaopatrzenie gleby w potas sprzyja lepszemu wybarwieniu korzeni.
Koniec dokarmiania. Dolistne dokarmianie marchwi trzeba zakończyć co najmniej na cztery tygodnie przed zbiorem.
Metodyka ochrony podaje też, ile marchew pobiera z gleby. Z plonem 100 ton świeżej masy (korzenie i liście) jest to 170 kg azotu, 36 kg fosforu, 410 kg potasu i 21 kg magnezu. Potasu jest w tym rachunku ponad dwa razy więcej niż azotu (nasze wyliczenie).
Pielenie i osłony
Kiedy chwasty szkodzą najbardziej. Metodyka integrowanej produkcji podaje, że największe straty powodują chwasty towarzyszące marchwi od wschodów do 1/3–1/2 okresu wegetacji. Wczesne pielenie daje więc najwięcej. To nasz wniosek.
Pierwsze pielenie. Pierwsze pielenie ręczne i mechaniczne zwalczanie chwastów powinno być wykonane tuż po wschodach marchwi i chwastów.
Jak głęboko. Zabiegi w międzyrzędziach wykonuje się płytko, na głębokość 1–3 cm. Ile razy, zależy od tego, jak szybko pojawiają się chwasty, i od pogody.
Później. Gdy liście marchwi zakryją międzyrzędzia, chwasty wyrastające ponad marchew usuwa się ręcznie.
Osłony na wczesny zbiór. Zasiewy marchwi na wczesny zbiór pęczkowy można przykrywać. Metodyka podaje, kiedy osłonę zdjąć:
- folię perforowaną, gdy marchew osiągnie 5–8 cm wysokości, - włókninę można trzymać dłużej, nawet do wysokości roślin około 15–18 cm.
Zbiór przyspiesza się w ten sposób o 7–14 dni.
Podlewanie: równo i we właściwym czasie
Metodyka integrowanej produkcji wskazuje dwa okresy, w których marchwi nie może zabraknąć wody.
Wschody. Marchew jest wrażliwa na niedobór wody w glebie w okresie wschodów.
Przyrost korzeni. Największe zapotrzebowanie na wodę przypada na okres intensywnego przyrostu masy korzeni, czyli na około dwa miesiące przed zbiorem. Przy znacznym niedoborze wody korzenie stają się wtedy krótkie i często silnie rozwidlone.
Bez przesady. Marchew źle znosi długotrwałe nadmierne uwilgotnienie gleby.
Ile wody. Metodyka podaje sezonową dawkę przy deszczowaniu: 40–230 mm opadu. Jeden milimetr to litr wody na metr kwadratowy, więc w sezonie jest to od 40 do 230 litrów na metr (nasze wyliczenie).
Metodyka dodaje, że w uprawie na redlinach najlepiej sprawdza się nawadnianie kroplowe. O tym, dlaczego liczy się regularność, piszemy niżej.
Zielone główki, rozwidlone i popękane korzenie
Metodyka integrowanej produkcji opisuje trzy zaburzenia, które nie są chorobami. Przy każdym podaje przyczynę i sposób zapobiegania.
| Problem | Przyczyna według metodyki | Jak zapobiegać |
|---|---|---|
| Zielenienie głowy korzenia | Niedokładne zakrycie głowy korzenia glebą, osypywanie się gleb lekkich. W miejscu wystawionym na światło powstaje chlorofil | Uprawa na redlinach o odpowiednim zagęszczeniu gleby, obsypywanie nasady rozety w trakcie uprawy |
| Rozwidlenie korzenia | Zwięzła lub zbyt sucha gleba, uszkodzenie korzenia palowego w stadium młodocianym | Zmianowanie i zwalczanie szkodników glebowych, głębokie spulchnianie gleby przed siewem, uprawa na redlinach, regularne nawadnianie |
| Pękanie korzenia | Gwałtownie zmienne warunki wilgotnościowe w glebie | Równomierne nawadnianie, spulchnianie międzyrzędzi po nadmiernym nawilgoceniu gleby |
Zwróć uwagę, że dwa z trzech problemów mają związek z wodą. Dlatego lepiej podlewać regularnie niż rzadko i dużymi dawkami. To nasz wniosek z tabeli.
Uszkodzenia, które powodują choroby i szkodniki, opisujemy osobno w artykule Choroby marchwi.
Zbiór marchwi na zimę
Termin. W rozdziale o zbiorze i przechowywaniu metodyka integrowanej produkcji podaje, że zbiór na ogół rozpoczyna się w drugiej połowie września i trwa do połowy października. Powinien być wykonany przed nadejściem pierwszych, silniejszych przymrozków.
Nać. Postępująca, widoczna zmiana zabarwienia naci z intensywnie zielonej na szarozieloną lub żółtą jest związana z obniżeniem zawartości azotanów w korzeniach.
Pogoda. Marchew zbiera się w czasie bezdeszczowej pogody. Mokre i zabłocone korzenie przechowują się gorzej.
Delikatnie. Zbiór prowadzi się tak, żeby nie uszkadzać korzeni. Przy zbiorze ręcznym metodyka każe bezpośrednio po wykopaniu obciąć nać oraz odrzucić korzenie chore, uszkodzone i inne nienadające się do przechowania.
Chłodzenie. Bezpośrednio po zbiorze marchew powinna być schłodzona w ciągu doby do temperatury 4–5 °C. W ogrodzie wynika z tego prosta rada, żeby wykopanej marchwi nie zostawiać na słońcu. To nasz wniosek.
Metodyka przypomina też, że o trwałości marchwi decyduje cały sezon. Wśród czynników wymienia odmianę, typ gleby, stanowisko w płodozmianie, nawożenie, termin siewu, zabiegi pielęgnacyjne oraz dojrzałość korzeni w momencie zbioru i sposób zbioru.
Przechowywanie: kopiec, piwnica, piasek
Warunki. Optymalne warunki przechowywania marchwi to według metodyki temperatura 0–1 °C i wysoka wilgotność względna powietrza, 97–98%. Nie wolno dopuścić do spadku temperatury poniżej 0 °C, żeby marchwi nie przemrozić.
Kopiec. Dla marchwi metodyka poleca kopce wąskie, zagłębione, o szerokości 40–50 cm i głębokości 50–60 cm. Po napełnieniu korzenie przysypuje się najpierw cienką warstwą ziemi, 2–5 cm. Gdy temperatura marchwi w kopcu spadnie do 1–2 °C, pierwszą warstwę ziemi pogrubia się do 10 cm, daje się warstwę słomy grubości 10–15 cm i znów warstwę ziemi, około 20 cm.
Piwnica. Marchew może być przechowywana w pomieszczeniach, w których da się utrzymać niską temperaturę i wysoką wilgotność powietrza. Metodyka wymienia piwnice, ziemianki i przechowalnie.
Piasek. Żeby korzenie nie więdły, pryzmy przykrywa się warstwą piasku i przez cały czas utrzymuje jego wysoką wilgotność, systematycznie zraszając go wodą. W skrzyniach górną warstwę korzeni przysypuje się wilgotnym piaskiem.
Jak długo. W takich warunkach okres przechowania jest stosunkowo krótki i na ogół nie przekracza 3–4 miesięcy. Dla porównania komory chłodnicze pozwalają przechować marchew przez 6–8 miesięcy.
Nie obok jabłek. Marchwi nie powinno się przechowywać z warzywami i owocami wydzielającymi etylen. Metodyka wymienia jabłka, gruszki i pomidory. W atmosferze z etylenem w marchwi tworzy się izokumaryna, substancja powodująca gorzknienie korzeni.
Ściąga: uprawa marchwi
| Co | Co podają metodyki Instytutu Ogrodnictwa |
|---|---|
| Gleba | Średnio ciężka lub lekka, piaszczysto-gliniasta, bogata w próchnicę |
| Odczyn | pH 6–7 na glebie mineralnej, 5,5–6 na torfowej. Nie na glebie świeżo wapnowanej |
| Obornik | Nie w pierwszym roku po oborniku |
| Azot | 70–120 kg N/ha przy nieznanej zasobności gleby |
| Woda | Najwięcej około dwóch miesięcy przed zbiorem. Wrażliwa też w czasie wschodów |
| Pielenie | Pierwsze tuż po wschodach, płytko, na 1–3 cm |
| Zbiór | Przed pierwszymi silniejszymi przymrozkami, w bezdeszczową pogodę |
| Przechowywanie | 0–1 °C i wilgotność powietrza 97–98% |
Jak to zrobić
- Wybierz glebę pulchną, piaszczysto-gliniastą, bez kamieni. Nie siej marchwi w pierwszym roku po oborniku ani na glebie świeżo wapnowanej.
- Spulchnij ziemię głęboko. Na płytkiej glebie usyp redliny albo podwyższony zagon.
- Nawóz azotowy dawkuj ostrożnie. Dokarmianie dolistne zakończ co najmniej cztery tygodnie przed zbiorem.
- Pierwszy raz wypiel grządkę tuż po wschodach marchwi i chwastów. Motykuj płytko, na 1–3 cm.
- Podlewaj równo. Najwięcej wody marchew potrzebuje około dwóch miesięcy przed zbiorem.
- Obsypuj nasadę liści ziemią, żeby głowa korzenia nie zieleniała.
- Wykop marchew w suchą pogodę, przed silniejszymi przymrozkami. Od razu obetnij nać i odrzuć korzenie chore i uszkodzone.
- Przechowuj w chłodzie i wilgoci, z dala od jabłek, gruszek i pomidorów.
Najczęstsze pytania
Jaka ziemia jest najlepsza do uprawy marchwi?
Średnio ciężka lub lekka gleba piaszczysto-gliniasta, bogata w próchnicę, o pH 6–7. Metodyka integrowanej produkcji odradza gleby bardzo ciężkie, zaskorupiające się, kamieniste, podmokłe i bardzo kwaśne.
Czy marchew można siać po oborniku?
Nie w pierwszym roku. Obie metodyki Instytutu Ogrodnictwa piszą, że marchwi nie uprawia się na stanowisku w pierwszym roku po nawożeniu obornikiem.
Dlaczego marchew jest rozwidlona?
Metodyka integrowanej produkcji podaje trzy przyczyny: zwięzłą glebę, zbyt suchą glebę albo uszkodzenie korzenia palowego u młodej rośliny. Zapobiega temu głębokie spulchnienie gleby przed siewem i regularne nawadnianie.
Dlaczego główki marchwi zielenieją?
Bo wystają z ziemi. W miejscu wystawionym na światło powstaje chlorofil. Metodyka radzi obsypywać nasadę rozety ziemią w trakcie uprawy.
Kiedy podlewać marchew?
Najbardziej w czasie wschodów i około dwóch miesięcy przed zbiorem, gdy korzenie intensywnie przyrastają. Podlewaj równomiernie, bo gwałtowne zmiany wilgotności gleby powodują pękanie korzeni.
Kiedy zbierać marchew na zimę?
Według metodyki integrowanej produkcji zbiór na ogół zaczyna się w drugiej połowie września i trwa do połowy października. Trzeba zdążyć przed pierwszymi silniejszymi przymrozkami i wybrać bezdeszczową pogodę.
Jak przechowywać marchew w piwnicy?
W chłodzie i wysokiej wilgotności, najlepiej przysypaną wilgotnym piaskiem. Optimum to 0–1 °C i 97–98% wilgotności. W piwnicach i podobnych pomieszczeniach marchew przechowuje się na ogół nie dłużej niż 3–4 miesiące.
Kalendarz ogrodnika na skrzynkę
Sezonowe przypomnienia o pracach w ogrodzie i nowe artykuły. Bez spamu.
Dziękujemy! Twój adres jest już na liście.
Źródła
Tę stronę napisaliśmy na podstawie poniższych źródeł.
- Metodyka integrowanej produkcji marchwi (wydanie piąte zmienione), red. Z. Anyszka, aktualizacja M. Cieślińska, Główny Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa, Instytut Ogrodnictwa-PIB, 2023
- Metodyka integrowanej ochrony marchwi (materiały dla producentów), red. Z. Anyszka, Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2019