Ogrodnik ABC
Szkodniki Uprawa i pielęgnacja

Ziemiórki: jak się pozbyć

Nad doniczką unoszą się drobne czarne muszki, a ziemia jest stale mokra. To mogą być ziemiórki. Dorosłe tylko drażnią, szkody robią białawe larwy z czarną głową, które żyją w podłożu.

W skrócie

Pozwól, by wierzchnia warstwa ziemi przeschła przed każdym podlewaniem, i podlewaj od dołu. Usuwaj obumarłe resztki roślin. Dorosłe muszki łap na żółte tablice lepowe. Na larwy Instytut Ogrodnictwa wymienia nicienie Steinernema feltiae i drapieżne roztocze, a amerykańskie uczelnie opisują też preparaty biologiczne z bakterią z rodzaju Bacillus.

Czy to groźne? Dorosłe muszki nie uszkadzają roślin i nie gryzą. Larwy zjadają drobne korzenie i uszkadzają szyjkę korzeniową. Najbardziej cierpią siewki, rozsada, sadzonki i młode, słabo ukorzenione rośliny. W mieszkaniu szkody na korzeniach należą do rzadkości.

Rośliny doniczkowe w domu
Zdjęcie: F. D. Richards, CC BY-SA 2.0, źródło

Małe czarne muszki w doniczce: jak rozpoznać ziemiórki

Ziemiórki to drobne muchówki. Poradnik sygnalizatora ochrony ogórka pod osłonami Instytutu Ogrodnictwa opisuje ziemiórkę gerberankę (Bradysia difformis): muchówki mają do 3,4 mm długości, są czarne i mają jedną parę przezroczystych skrzydeł. Metodyka integrowanej ochrony papryki dodaje, że dorosłe muchówki mają czarną głowę i długie czarne nogi, a kształtem przypominają komara.

W pieczarkarniach żyją inne gatunki, Lycoriella ingenua i Lycoriella castanescens. Poradnik sygnalizatora ochrony pieczarki podaje dla nich 2–3 mm długości i ciemne ubarwienie.

Opisy z amerykańskich uczelni są bardzo podobne. Entomolodzy z Uniwersytetu Stanu Kolorado piszą o delikatnych czarnych muszkach z długimi nogami i czułkami, długości 1/8 cala, czyli około 3 mm (nasze przeliczenie). Na przednich skrzydłach mają wyraźny wzór w kształcie litery Y. Serwis Murator podaje 2–4 mm.

Czy to nie owocówki? Poradnik dla papryki podpowiada, gdzie patrzeć: dorosłe ziemiórki szybko poruszają się po podłożu. Szukaj ich więc na ziemi w doniczce. Uniwersytet w Wisconsin dodaje, że gromadzą się także przy lampach.

Dobra wiadomość: dorosłe muszki nie uszkadzają roślin. Uniwersytet w Wisconsin nazywa je kłopotem kosmetycznym, a Uniwersytet Stanu Kolorado zaznacza, że nie gryzą.

Larwy ziemiórek: białe robaczki z czarną głową

Szkody wyrządzają larwy. Poradnik dla ogórka opisuje je tak: ciało podłużne i beznogie, białawe, długości do 8 mm, z czarną głową. Metodyka dla papryki dodaje szczegół, po którym łatwo je poznać: ciało jest wąskie i przezroczyste, a przez skórę wyraźnie widać przewód pokarmowy.

Uniwersytet w Wisconsin podaje nieco mniejszy rozmiar dojrzałej larwy, około 1/4 cala, czyli około 6 mm (nasze przeliczenie). Murator pisze o około 7 mm.

Gdzie ich szukać. Według poradnika dla ogórka larwy żerują w wierzchniej warstwie podłoża, po kilka w jednym miejscu. Starsze żyją w grupach w strefie korzeniowej. Metodyka dla papryki podaje, że larwy żerują gromadnie, po kilkadziesiąt sztuk.

Prosty test z ziemniakiem. Uniwersytet w Wisconsin radzi położyć na powierzchni ziemi plaster ziemniaka i po 3–4 dniach sprawdzić, czy żerują na nim larwy. Uniwersytet Stanu Kolorado wciska w podłoże plastry lub kawałki grubości 1/4 cala, czyli około 6 mm (nasze przeliczenie). Larwy przechodzą na ziemniak w ciągu kilku dni, a plastry ogląda się od spodu. W szklarniach Uniwersytet Connecticut sprawdza krążki ziemniaka już po 48 godzinach.

Skąd się biorą: mokre podłoże i ziemia bogata w torf

Wszystkie źródła wskazują tę samą przyczynę, czyli wilgoć.

Metodyka integrowanej ochrony papryki pisze, że ziemiórki preferują wilgotne podłoża bogate w rozkładającą się substancję organiczną. Uniwersytet w Wisconsin łączy je wprost z przelewanymi roślinami doniczkowymi i dodaje, że samice składają jaja w szczelinach na powierzchni wilgotnej ziemi. Uniwersytet Stanu Kolorado dodaje, że dorosłe muchówki silnie wabi wilgotne podłoże.

Co jeszcze im sprzyja według Uniwersytetu Stanu Kolorado:

- podłoże z dużym udziałem torfu, - stare podłoże, które się rozłożyło i długo trzyma wodę, - rośliny wniesione do domu z zewnątrz, - podlewanie jesienią i zimą tak samo jak latem.

Jak trafiają do domu i szklarni. Metodyka dla papryki podaje, że ziemiórki są zazwyczaj zawlekane do szklarni lub tunelu razem z podłożem organicznym albo materiałem roślinnym. Latem wlatują też z zewnątrz podczas wietrzenia. Murator pisze o mieszkaniach podobnie: prawdopodobnie przynosimy je ze sklepu razem z nowym kwiatkiem. Uniwersytet w Wisconsin zauważa, że kłopot często wraca jesienią, gdy do domu wracają zasiedlone rośliny z ogrodu.

Nawet podłoże bez ziemi nie daje pewności. Według metodyki ziemiórki mogą występować także na podłożach inertnych, na przykład na wełnie mineralnej, jeśli porosły ją glony lub mchy.

Co niszczą larwy: siewki, rozsada i sadzonki

Młoda rozsada papryki i innych warzyw
Młoda rozsada papryki i innych warzyw. Na takich roślinach larwy ziemiórek wyrządzają największe szkody. Zdjęcie: Konstantine Gagua, CC BY 4.0, źródło

Larwy nie zaczynają od korzeni. Metodyka dla papryki wyjaśnia, że początkowo są saprofagami i żerują w rozkładającej się tkance roślinnej. Uniwersytet w Wisconsin pisze, że jedzą głównie rozkładającą się materię organiczną i grzyby w glebie.

Szkody robią starsze larwy. Według metodyki zjadają korzenie i uszkadzają szyjkę korzeniową, głównie u młodych roślin. Poradnik dla ogórka podaje, że wolą rośliny młode i słabo ukorzenione.

Objawy. Metodyka opisuje je krótko: opanowane rośliny źle rosną, żółkną i zagniwają u podstawy, przy szyjce korzeniowej. Murator zwraca uwagę, że objawy żerowania nie są charakterystyczne. Żółknięcie, brązowienie i zamieranie można pomylić między innymi z chorobami grzybowymi korzeni.

Kto jest najbardziej zagrożony. Uniwersytet Connecticut wymienia siewki i młode rośliny. Dodaje dwie grupy szczególnie wrażliwe. Pierwsza to rośliny o soczystych łodygach, na przykład begonie i poinsecje, szczególnie podatne na uszkodzenia. Na jednym ze zdjęć uczelnia pokazuje larwy drążące łodygę poinsecji. Druga to świeżo wetknięte sadzonki: larwy zjadają tworzący się kalus i opóźniają ukorzenianie.

A rośliny w mieszkaniu? Uniwersytet w Wisconsin uspokaja: uszkodzenia korzeni zdarzają się w domach rzadko, dopiero przy bardzo dużej liczbie larw. O ziemiórkach w doniczkach storczyków piszemy na stronie choroby storczyków.

Choroby. Poradnik dla ogórka podaje, że dorosłe muchówki przenoszą na ciele zarodniki grzybów z rodzajów Verticillium i Pythium. Poradnik sygnalizatora ochrony pomidora pod osłonami każe systematycznie zwalczać ziemiórki jako wektor różnych gatunków Pythium, które powodują gnicie korzeni. Uniwersytet Connecticut jest ostrożniejszy: w badaniach laboratoryjnych muchówki przenosiły zarodniki kilku grzybów, ale nie jest jasne, jakie ma to znaczenie w szklarniach produkcyjnych.

Cykl życia: nowe pokolenie co trzy, cztery tygodnie

Ziemiórki mnożą się szybko.

Według Instytutu Ogrodnictwa. Poradnik dla ogórka podaje, że samica składa do 100 jaj, w grupach po 5–25, w pobliżu roślin. Larwy wylęgają się po 4–12 dniach, zależnie od temperatury podłoża, i żyją 2–4 tygodnie. Stadium poczwarki trwa 6–8 dni w temperaturze 22 °C, a dorosła muchówka żyje około tygodnia. Metodyka dla papryki podsumowuje: przy temperaturze około 20 °C cykl rozwojowy jednego pokolenia trwa przeciętnie 20–30 dni.

Według uczelni. Uniwersytet w Wisconsin i Uniwersytet Stanu Kolorado podają więcej jaj, do 200 od jednej samicy. Według Wisconsin larwy wylęgają się w ciągu 3–6 dni i przechodzą cztery stadia w ciągu 1–2 tygodni. Dorosłe wychodzą po 4–5 dniach od przepoczwarczenia. Cały rozwój od jaja do muchówki trwa w dobrych warunkach 3–4 tygodnie.

Źródła różnią się więc co do liczby jaj (do 100 lub do 200) i długości życia larwy. Zgadzają się w najważniejszym: jedno pokolenie rozwija się w mniej więcej trzy, cztery tygodnie. Uniwersytet w Wisconsin uprzedza, że zmienione podlewanie i warstwę piasku lub żwiru trzeba czasem utrzymać przez trzy do czterech tygodni.

Jak się pozbyć ziemiórek: zacznij od podlewania

Uniwersytet w Wisconsin nazywa ograniczenie wilgoci najważniejszym krokiem w walce z ziemiórkami. Zacznij więc od konewki, a nie od oprysku.

Przesusz wierzchnią warstwę. Uniwersytet w Wisconsin radzi poczekać z podlewaniem, aż przeschnie górny cal podłoża, czyli około 2,5 cm (nasze przeliczenie). Uniwersytet Stanu Kolorado pisze o górnych 1–2 calach, czyli około 2,5–5 cm (nasze przeliczenie). Murator ujmuje to ostrożniej: warto pozwolić, by wierzchnia warstwa podłoża lekko przeschła przed kolejnym podlewaniem. Michał Mazik w poradzie eksperta tego serwisu też radzi rośliny lekko przesuszyć.

Podlewaj od dołu. To rada Uniwersytetu w Wisconsin. Woda podana od spodu nawilża korzenie, a powierzchnia ziemi zostaje sucha.

Wylewaj wodę z podstawek i sprzątaj. Murator radzi unikać przelewania, usuwać wodę zalegającą w podstawkach i obumarłe resztki roślin. Uniwersytet Stanu Kolorado każe pozbyć się pojemników z gnijącymi cebulami lub korzeniami, bo to pokarm dla larw.

Warstwa piasku lub żwirku. Uniwersytet w Wisconsin proponuje przykryć ziemię warstwą gruboziarnistego piasku albo drobnego żwiru grubości 0,5–1 cala, czyli około 1,3–2,5 cm (nasze przeliczenie). Murator radzi z kolei już przy sadzeniu wymieszać ziemię z piaskiem, bo piasek zwiększa jej przepuszczalność. Proporcje zależą od gatunku rośliny.

Przesadź, gdy podłoże jest stare. Uniwersytet Stanu Kolorado zaleca przesadzać rośliny co jakiś czas, zwłaszcza gdy podłoże się rozłożyło i trzyma za dużo wilgoci.

O podlewaniu konkretnych gatunków piszemy osobno, na przykład na stronach anturium i cyklamen.

Żółte tablice lepowe: do sprawdzania i do wyłapywania

Żółte tablice lepowe łapią dorosłe muchówki. W poradnikach Instytutu Ogrodnictwa służą przede wszystkim do sygnalizacji, czyli do sprawdzania, czy szkodnik jest i czy go przybywa.

Poradnik dla ogórka pod osłonami podaje, że umieszcza się od 1 do 3 tablic nad wierzchołkami roślin, a przy dużych roślinach jak najwyżej między nimi. Podaje też próg: 3–4 muchówki na tablicy w ciągu tygodnia są podstawą do podjęcia decyzji o zwalczaniu. Metodyka dla papryki każe oglądać uprawę co najmniej raz w tygodniu i obserwować podłoże, a tablice wymienia jako dodatkową pomoc. W pieczarkarniach poradnik zaleca żółte tablice lepowe lub pułapki świetlne.

Gdzie je ustawić. Uniwersytet Connecticut radzi układać tablice poziomo, przy powierzchni podłoża, oraz sprawdzać je i wymieniać co tydzień. Murator także zaleca tablice umieszczone blisko powierzchni podłoża. Uniwersytet Stanu Kolorado pisze o żółtych kartach pod liśćmi rośliny albo na brzegu pojemnika.

Czy same wystarczą? Michał Mazik pisze w Muratorze, że tablice pozwalają śledzić liczebność szkodnika i jednocześnie unieruchamiają owady. Uprzedza też, że do tablicy może się przykleić owad pożyteczny. Na tablicę trafiają jednak dorosłe muchówki, a korzenie uszkadzają larwy w ziemi. W naszych źródłach tablice idą więc w parze z innymi metodami. Ten sam autor w poradzie eksperta przyznaje, że ziemiórki są trudne do zwalczenia i najlepiej stosować kilka sposobów naraz.

Metody biologiczne: nicienie, drapieżne roztocze i bakterie

Na larwy źródła opisują trzy metody biologiczne. Podajemy je jako metody, bez nazw produktów.

Nicienie. Metodyka integrowanej ochrony papryki i poradnik dla pieczarki wymieniają owadobójcze nicienie Steinernema feltiae. Według metodyki wprowadza się je po stwierdzeniu szkodników na podłożu albo larw w strefie korzeniowej. Stosuje się je przez podlewanie bezpośrednio do doniczek lub przez opryskiwanie, najlepiej w fazie ukorzeniania. Po zabiegu dobrze jest opryskać rośliny czystą wodą, żeby zmyć nicienie z liści do podłoża. Uniwersytet Stanu Kolorado podaje, że larwy giną w ciągu trzech do czterech dni, a Uniwersytet Connecticut, że w ciągu jednego do dwóch dni. Murator przypomina, że skuteczność nicieni zależy od temperatury, wilgotności i właściwego przechowywania.

Drapieżne roztocze. Metodyka dla papryki wymienia roztocze Hypoaspis miles, Hypoaspis aculeifer i Macrocheles robustulus. Można je wprowadzać zapobiegawczo, w 2–3 tygodniu od posadzenia roślin, albo interwencyjnie, na początku pojawienia się szkodnika. Uniwersytet Connecticut dodaje, że drapieżne roztocze sprawdzają się najlepiej, gdy ziemiórek jest jeszcze mało.

Bakterie z rodzaju Bacillus. Uniwersytet w Wisconsin i Uniwersytet Stanu Kolorado opisują preparaty biologiczne z bakterią z rodzaju Bacillus, przeznaczone do zwalczania larw w podłożu. Według Kolorado podlewa się nimi podłoże. Wisconsin zaznacza, że działają na larwy, a nie na jaja, poczwarki i dorosłe muchówki, więc zabieg czasem trzeba powtarzać. Według Uniwersytetu Connecticut najlepiej działają na najmłodsze larwy. To opis z amerykańskich uczelni, a nie zalecenie konkretnego środka. W polskich materiałach Instytutu Ogrodnictwa, które otworzyliśmy, tej metody przeciw ziemiórkom nie znaleźliśmy. W Polsce używaj wyłącznie środków zarejestrowanych do danego zastosowania i ściśle według etykiety.

Środki chemiczne. Metodyka dopuszcza je dopiero wtedy, gdy metoda biologiczna nie przynosi efektów, a szkodnika jest dużo. Używaj wyłącznie środków zarejestrowanych w Polsce do danego zastosowania i ściśle według etykiety.

Rozsada bez ziemiórek: zapobieganie

Rozsada pomidorów w multiplatach
Rozsada pomidorów w multiplatach. Stale mokre podłoże w takich uprawach sprzyja ziemiórkom. Zdjęcie: Dwight Sipler, CC BY 2.0, źródło

Larwy najbardziej szkodzą siewkom i młodym roślinom, dlatego przy rozsadzie i sadzonkach warto zacząć od zapobiegania.

Sprawdź podłoże. Metodyka dla papryki każe przed wniesieniem do obiektu sprawdzić podłoże, takie jak torf, kora czy słoma, czy nie ma w nim larw lub poczwarek. W produkcji podłoże odkaża się termicznie: paruje w temperaturze 90–100 °C przez 20–30 minut, do głębokości 30 cm.

Przechowuj je w suchym miejscu. Uniwersytet Connecticut radzi trzymać podłoże tak, żeby pozostało suche. Przez rozdarte worki dostają się do niego muchówki z otoczenia. Ta sama uczelnia odradza mieszanki z niedojrzałym kompostem, młodszym niż rok. O wyborze podłoża piszemy na stronie ziemia do rozsady.

Nie przelewaj. Uniwersytet Connecticut zaleca unikać nadmiernego podlewania i prowadzić uprawę możliwie sucho.

Sprzątaj. Ta sama uczelnia każe usuwać ze szklarni i z jej otoczenia resztki roślin, chwasty i stare podłoże.

Oglądaj to, co kupujesz. Uniwersytet Connecticut radzi sprawdzać kupowaną rozsadę, zanim trafi do szklarni, czy nie ma w niej larw i śladów żerowania.

Siatki. Według metodyki dla papryki pewnym zabezpieczeniem przed nalotem z zewnątrz są siatki przeciw owadom, zakładane w wejściach i wietrznikach.

Terminy siewu znajdziesz na stronach kiedy siać pomidory i kiedy siać paprykę. O innym drobnym szkodniku roślin pod osłonami i w domu piszemy na stronie przędziorek.

Ziemiórka w liczbach: co podają źródła

CechaInstytut Ogrodnictwa (poradniki i metodyka)Uniwersytety w Wisconsin, Kolorado i Connecticut
Długość muchówkiDo 3,4 mm (poradnik dla ogórka), około 3 mm (metodyka dla papryki), 2–3 mm (poradnik dla pieczarki)1/8 cala, czyli około 3 mm (nasze przeliczenie)
Długość larwyDo 8 mm1/4 cala u dojrzałej larwy, czyli około 6 mm (nasze przeliczenie, Wisconsin)
Liczba jaj od jednej samicyDo 100, w grupach po 5–25Do 200 (Wisconsin, Kolorado)
Wylęg larw z jajPo 4–12 dniach, zależnie od temperatury podłożaPo 3–6 dniach (Wisconsin), po 4–6 dniach (Connecticut)
Życie larwy2–4 tygodnie (poradnik dla ogórka), około 14 dni (poradnik dla pieczarki)1–2 tygodnie (Wisconsin), 2–3 tygodnie (Kolorado)
Jedno pokoleniePrzeciętnie 20–30 dni przy około 20 °C3–4 tygodnie w dobrych warunkach (Wisconsin)

Jak to zrobić

  1. Sprawdź, czy to ziemiórki: ciemne muszki długości około 3 mm, które szybko poruszają się po ziemi w doniczce.
  2. Połóż na ziemi plaster ziemniaka i po 3–4 dniach obejrzyj go od spodu. Białawe larwy z czarną głową potwierdzą rozpoznanie.
  3. Podlewaj rzadziej. Poczekaj, aż wierzchnia warstwa podłoża przeschnie.
  4. Podlewaj od dołu. Murator radzi też wylewać wodę, która została w podstawce.
  5. Usuń z doniczek obumarłe liście i resztki roślin.
  6. Wbij przy roślinie żółtą tablicę lepową. Łapie dorosłe muszki i pokazuje, czy ich ubywa.
  7. Gdy potwierdzisz larwy, rozważ metodę biologiczną opisaną w źródłach, na przykład nicienie Steinernema feltiae. Stosuj ją ściśle według instrukcji.
  8. Środek chemiczny to ostateczność: wyłącznie środki zarejestrowane w Polsce, ściśle według etykiety.

Najczęstsze pytania

Jak się pozbyć ziemiórek z doniczki?

Zacznij od podlewania: poczekaj, aż wierzchnia warstwa ziemi przeschnie, i podlewaj od dołu. Murator radzi też wylewać wodę z podstawek. Dorosłe muszki łap na żółte tablice lepowe. Na larwy Instytut Ogrodnictwa wymienia nicienie Steinernema feltiae i drapieżne roztocze, a amerykańskie uczelnie opisują też preparaty biologiczne z bakterią z rodzaju Bacillus. Uniwersytet w Wisconsin uprzedza, że może to potrwać trzy do czterech tygodni.

Skąd się biorą ziemiórki w domu?

Sprzyja im mokra ziemia. Instytut Ogrodnictwa podaje, że ziemiórki preferują wilgotne podłoża bogate w rozkładającą się substancję organiczną. Do mieszkania trafiają, jak pisze Murator, prawdopodobnie z nową rośliną ze sklepu. Uniwersytet w Wisconsin dodaje rośliny, które lato spędziły na zewnątrz i jesienią wracają do domu.

Czy ziemiórki szkodzą roślinom?

Dorosłe muszki nie. Larwy zjadają drobne korzenie i uszkadzają szyjkę korzeniową, głównie u siewek, rozsady, sadzonek i młodych roślin. W mieszkaniach szkody zdarzają się rzadko, dopiero przy bardzo dużej liczbie larw.

Jak wyglądają larwy ziemiórek?

Są podłużne, beznogie, białawe lub przezroczyste, z czarną głową. Instytut Ogrodnictwa podaje długość do 8 mm. Przez skórę widać przewód pokarmowy. Żerują w wierzchniej warstwie podłoża, starsze w grupach przy korzeniach.

Czy żółte lepy wystarczą na ziemiórki?

Same zwykle nie. Łapią dorosłe muszki i pokazują, czy ich przybywa, a korzenie uszkadzają larwy w ziemi. W poradnikach Instytutu Ogrodnictwa tablice służą do sygnalizacji. Progiem jest 3–4 muchówki na tablicy w ciągu tygodnia.

Czy przesuszenie ziemi zabija ziemiórki?

Żadne z naszych źródeł nie obiecuje, że samo przesuszenie zabije wszystkie larwy. Uczelnie radzą jednak zacząć od niego. Uniwersytet w Wisconsin nazywa ograniczenie wilgoci najważniejszym krokiem. Uniwersytet Stanu Kolorado zaleca, by między podlewaniami przeschły górne 1–2 cale podłoża, czyli około 2,5–5 cm (nasze przeliczenie).

Czy ziemiórki gryzą ludzi?

Nie. Uniwersytet Stanu Kolorado podaje, że dorosłe ziemiórki nie gryzą. Uniwersytet w Wisconsin nazywa je kłopotem kosmetycznym: są uciążliwe, bo gromadzą się przy lampach i nad ziemią w doniczkach.

Jak długo żyją ziemiórki?

Dorosła muchówka żyje około tygodnia. Poradnik Instytutu Ogrodnictwa dla ogórka podaje, że larwa żyje 2–4 tygodnie, a metodyka dla papryki, że przy około 20 °C jedno pokolenie rozwija się przeciętnie w 20–30 dni.

Czy ziemiórki są groźne w uprawie pieczarek?

Tak. Według poradnika sygnalizatora ochrony pieczarki larwy uszkadzają grzybnię, zawiązki i owocniki. Poradnik podaje, że 10 larw w 100 g okrywy obniża plon o 5%.

Źródła

Tę stronę napisaliśmy na podstawie poniższych źródeł.

  1. Poradnik sygnalizatora ochrony ogórka uprawianego pod osłonami (red. R. Wrzodak), Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2017
  2. Metodyka integrowanej ochrony papryki (materiały dla producentów) (red. C. Ślusarski), Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2013
  3. Poradnik sygnalizatora ochrony pieczarki (red. J. Szumigaj-Tarnowska), Instytut Ogrodnictwa PIB, Skierniewice, 2021
  4. Poradnik sygnalizatora ochrony pomidora uprawianego pod osłonami (red. G. Łabanowski), Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2017
  5. Fungus Gnats on Houseplants (P. J. Liesch, D. Alfuth), University of Wisconsin-Madison, Division of Extension
  6. Fungus Gnats as Houseplant and Indoor Pests (W. Cranshaw, R. A. Cloyd), Colorado State University Extension, 2025
  7. Managing Fungus Gnats in the Greenhouse (L. Pundt), University of Connecticut, UConn Extension, 2024
  8. Czarne muszki krążą wokół doniczek? Sprawdź, jak pozbyć się ziemiórek (M. Mazik, A. Skórkowska), Murator, 2026
  9. Żółte tablice lepowe: pułapki na szkodniki roślin doniczkowych i balkonowych (M. Mazik), Murator, 2018
  10. Jak pozbyć się ziemiórek? [Porada eksperta] (M. Mazik), Murator, 2017