Ogórki Choroby i szkodniki Choroby ogórków
Żółte, kanciaste plamy, biały nalot albo pajęczyna na liściach? Porównaj objawy i sprawdź, co naprawdę pomaga.
W skrócie
Najgroźniejsza choroba ogórków to mączniak rzekomy: żółtawe, kanciaste plamy ograniczone nerwami, a pod spodem szarofioletowy nalot. Biały, mączysty nalot to mączniak prawdziwy. Pod osłonami szkodzą też przędziorki, mszyce i wciornastki. Uprawiaj odmiany odporne i nie dopuszczaj do długiego zwilżenia liści.
Jaki problem widzisz?
Mączniak rzekomy: choroba numer jeden
W uprawie polowej Instytut Ogrodnictwa zaleca obserwacje od końca czerwca. Chorobie sprzyjają chłodne i wilgotne noce, długo utrzymująca się poranna mgła i słoneczne dni z temperaturą 23–25 °C. Największe zagrożenie jest przy wilgotności bliskiej 100% i temperaturze 8–18 °C. Pod osłonami mączniak rzekomy pojawia się najczęściej w lipcu i sierpniu, a straty plonu sięgają 80–90%.
Po czym go poznasz? Plamy są kanciaste, bo ograniczają je nerwy liścia. Najpierw są oliwkowozielone lub żółtawe, potem brunatnieją. Odwróć liść: na spodzie zobaczysz szary do fioletowobrunatnego nalot. To odróżnia go od mączniaka prawdziwego, który tworzy biały nalot na wierzchu liścia.
Najlepsza ochrona to odmiany odporne. Poradnik Instytutu Ogrodnictwa dla upraw pod osłonami wymienia jako odporne między innymi Ansor F1, Lenara RZ F1, Solon F1 i Romol F1, a jako średnio odporne Amour F1, Artist F1 i Carpicon F1. Sprawdź na opakowaniu nasion, czy odmiana ma odporność na mączniaka rzekomego.
Czarna folia i kroplówka: mniej chorób bez oprysku
Metodyka integrowanej ochrony ogórka w uprawie polowej podaje ciekawą liczbę: ściółkowanie czarną folią połączone z nawożeniem przez linię kroplującą pozwala uzyskać około 70–80% plonu owoców bez zabiegów ochronnych.
Ważne jest też miejsce. Nie sadź ogórków przy zbiornikach wodnych, zadrzewieniach i łąkach, gdzie długo trzyma się mgła i rosa. Zachowaj co najmniej 4 lata przerwy w uprawie ogórka i innych dyniowatych na tym samym miejscu. Przedplon z gorczycy ogranicza bakteryjną kanciastą plamistość.
Więcej o terminach siewu i stanowisku przeczytasz na stronie kiedy sadzić ogórki, a o całym sezonie w poradniku uprawa ogórków.
Ogórki w tunelu: wilgotność i higiena
Pod osłoną łatwo o zbyt wilgotne powietrze. Metodyka integrowanej produkcji ogórka pod osłonami zaleca wilgotność około 80% i unikanie przekraczania 85%. Ze względów fitosanitarnych rośliny nie powinny być mokre, zwłaszcza w nocy. Zbyt duża wilgotność powoduje skraplanie się wody na liściach.
Wietrz, gdy pozwala na to temperatura na zewnątrz. Zaczynaj od strony, z której nie wieje wiatr, i zmieniaj warunki stopniowo, bez gwałtownych skoków wilgotności.
Mączniak prawdziwy działa odwrotnie niż rzekomy: wystarczy mu 50% wilgotności. Dlatego samo suche powietrze go nie zatrzyma. Tu najważniejsze są odmiany odporne i umiarkowane nawożenie azotem.
Po sezonie usuń wszystkie rośliny i resztki. Przed nową uprawą odkaź tunel, narzędzia i podłoże. Grzyb alternariozy zimuje na resztkach roślin i chwastach, a przeciw fuzariozie poradnik zaleca świeże lub odkażone termicznie podłoże.
Szczepienie na dyni figolistnej
Kilka chorób korzeni i naczyń nie ma dziś dopuszczonych środków ochrony. Przeciw fuzaryjnemu więdnięciu i fuzaryjnej zgniliźnie korzeni Instytut Ogrodnictwa zaleca uprawę ogórków szczepionych na dyni figolistnej. Ta podkładka jest też odporna na wirus nekrotycznej plamistości melona i pomaga przy wirusie zielonej mozaiki ogórka, które przenoszą się przez glebę i podłoże.
Po wykryciu fuzaryjnej zgnilizny korzeni zachowaj 3–4 lata przerwy w uprawie dyniowatych i odkaź podłoże. Chore rośliny usuń i spal.
Szkodniki: przędziorki, mszyce, wciornastki
.jpg){kind=link}
Przędziorki lubią suchą i upalną pogodę, najlepiej czują się w około 25 °C. W tunelu pokolenie rozwija się w 7–14 dni, więc w sezonie może ich być nawet około 10. W gruncie metodyka podaje 4–5 pokoleń. Deszcz i deszczowanie ograniczają ich liczebność.
Mszyca ogórkowa szkodzi dwa razy: wysysa soki i przenosi wirus mozaiki ogórka. Pokolenie rozwija się w około 7 dni, więc kolonia rośnie bardzo szybko. Oglądaj rośliny co najmniej raz w tygodniu. W tunelu przy wietrznikach i wejściu powieś żółte tablice lepowe, które łapią mszyce uskrzydlone.
Wciornastki zostawiają srebrzyste plamki z czarnymi kropkami odchodów. Do tunelu trafiają z rozsadą albo z pobliskich roślin, więc obejrzyj rozsadę przed posadzeniem.
Szybkie rozpoznanie po objawach
| Co widzisz | Prawdopodobna przyczyna |
|---|---|
| Żółtawe lub oliwkowe kanciaste plamy ograniczone nerwami, pod spodem szarofioletowy nalot | Mączniak rzekomy |
| Biały, mączysty nalot, głównie na górnej stronie liści | Mączniak prawdziwy |
| Drobne kanciaste plamy, pod spodem kropelki śluzu, potem dziury w liściach | Bakteryjna kanciasta plamistość |
| Zawiązki gniją i brunatnieją, na łodydze plamy z czarnymi punkcikami | Czarna zgnilizna (Didymella) |
| Okrągłe plamy z jaśniejszym środkiem i koncentrycznymi pierścieniami | Alternarioza |
| Wodniste plamy z szarym, pylącym nalotem | Szara pleśń |
| Roślina żółknie i więdnie, wiązki w łodydze brązowe | Fuzaryjne więdnięcie |
| Brunatne, gnijące korzenie, wodnista nekroza szyjki korzeniowej | Zgnilizna korzeni i podstawy łodygi |
| Żółtozielona mozaika, małe zdeformowane liście, brodawki na owocach | Mozaika ogórka (CMV) |
| Drobne jasne punkty na liściach, delikatna pajęczyna | Przędziorek |
| Zdeformowane, zasychające liście, opadające kwiaty i zawiązki | Mszyca ogórkowa |
| Srebrzystobiałe plamki wzdłuż nerwów, czarne odchody | Wciornastki |
| Kiełkujące nasiona zjedzone, puste miejsca w rzędzie | Śmietki |
Mączniak rzekomy dyniowatych
- Jak rozpoznać
- Na liściach pojawiają się żółtawe lub oliwkowozielone, kanciaste plamy ograniczone nerwami. Brunatnieją i zasychają, a na spodzie liścia widać szary do fioletowobrunatnego nalot zarodników. Plamy się zlewają i mogą objąć cały liść.
- Skąd się bierze
- Lęgniowiec Pseudoperonospora cubensis. W gruncie sprzyjają mu chłodne, wilgotne noce (10–16 °C), długo utrzymująca się poranna mgła i słoneczne dni z temperaturą 23–25 °C. Pod osłonami długie zwilżenie liści, 25–30 °C w dzień i 10–15 °C w nocy.
- Co robić
- Usuwaj porażone liście. Jeśli potrzebna jest ochrona chemiczna, stosuj tylko środki dopuszczone w Polsce, zgodnie z etykietą.
- Jak zapobiegać
- Uprawiaj odmiany odporne. Nie sadź ogórków przy zbiornikach wodnych, zadrzewieniach i łąkach. Pod osłonami utrzymuj niską wilgotność i nie sadź za gęsto.
Czy to groźne? Bardzo groźny. Pod osłonami straty plonu sięgają 80–90%.
↑ Wróć do listyMączniak prawdziwy dyniowatych
- Jak rozpoznać
- Drobne białe, mączyste plamy, głównie na górnej stronie liści, które rozrastają się na cały liść. Porażone liście zamierają i się deformują, rośliny są zahamowane we wzroście.
- Skąd się bierze
- Grzyb Podosphaera fusca. Wystarcza mu już 50% wilgotności powietrza. Najlepiej rozwija się w 20–27 °C. Sprzyja mu nadmiar azotu, słabe światło i częste zwilżanie liści. Zarodniki wiatr niesie na duże odległości.
- Co robić
- Reaguj przy pierwszych pojedynczych plamach. Jeśli potrzebna jest ochrona chemiczna, stosuj tylko środki dopuszczone w Polsce, zgodnie z etykietą.
- Jak zapobiegać
- Najważniejsze są odmiany odporne. Nie przenawożaj azotem, usuwaj chwasty, po zbiorach usuń z grządki wszystkie rośliny.
Bakteryjna kanciasta plamistość
- Jak rozpoznać
- Na liściach dość liczne, drobne plamy do 0,5 cm, które stają się kanciaste, ograniczone nerwami, z żółtawą lub brązową obwódką. Na spodzie liścia przy dużej wilgotności widać białawe, śluzowate krople wysięku bakteryjnego. Później w liściach powstają dziury, a na owocach okrągłe, wodniste plamy.
- Skąd się bierze
- Bakteria Pseudomonas syringae pv. lachrymans. Potrzebuje dużej wilgotności lub zwilżenia liści. Zakażenia następują rano, gdy liście są mokre od rosy. Pod osłonami sprzyja jej 24–27 °C. Nadmiar azotu zwiększa podatność, a 10–14 dni słonecznej pogody hamuje chorobę.
- Co robić
- Usuwaj liście z plamami. Zbieraj owoce i pracuj przy roślinach tylko wtedy, gdy są suche.
- Jak zapobiegać
- Wysiewaj zdrowe nasiona. Zachowaj 2–3 lata przerwy w uprawie ogórka na tym samym miejscu, jako przedplon wysiej gorczycę.
Czarna zgnilizna zawiązków i pędów
- Jak rozpoznać
- Zawiązki gniją i zamierają, ciemnobrązowo się przebarwiając. Na liściach pojawiają się jasne plamy z ciemną obwódką, a na obumarłej tkance czarne owocniki. Siewki szybko zamierają.
- Skąd się bierze
- Grzyb Didymella bryoniae. Optimum to 20–28 °C, zakażenia możliwe już powyżej 10 °C. Sprzyja mu wilgotność około 90% i okresowe spadki temperatury.
- Co robić
- Usuwaj rośliny z objawami. Jeśli potrzebna jest ochrona chemiczna, stosuj tylko środki dopuszczone w Polsce, zgodnie z etykietą.
- Jak zapobiegać
- Przed uprawą odkaź tunel lub szklarnię. Unikaj długiego zwilżenia roślin, zimnego, suchego lub zasolonego podłoża i słabego światła.
Czy to groźne? Straty plonu mogą sięgać 70%.
↑ Wróć do listyAlternarioza
- Jak rozpoznać
- Małe, okrągłe plamy z szarobiałym, jaśniejszym środkiem, które brunatnieją, zapadają się i tworzą koncentryczne pierścienie zarodników. Na owocach wgłębione brązowe plamy, a potem czarna pleśń.
- Skąd się bierze
- Grzyby Alternaria. Sprzyja im podwyższona temperatura (pod osłonami 21–32 °C) i duża wilgotność. Grzyb zimuje na resztkach roślin i chwastach, może też przenosić się z nasionami. Ryzyko rośnie, gdy rośliny są zestresowane suszą, zalaniem lub niedoborem składników.
- Co robić
- Po pojawieniu się objawów ogranicz deszczowanie. Jeśli potrzebna jest ochrona chemiczna, stosuj tylko środki dopuszczone w Polsce, zgodnie z etykietą.
- Jak zapobiegać
- Często wietrz tunel, unikaj dużych wahań temperatury, po każdej uprawie odkaż obiekt.
Szara pleśń
- Jak rozpoznać
- Wodniste plamy na liściach, łodygach, kwiatach i zawiązkach. Przy dużej wilgotności tkanka robi się mokra, śluzowata i pokrywa się szarym, pylącym nalotem. Gdy wilgotność spada, plamy zasychają.
- Skąd się bierze
- Grzyb Botrytis cinerea. Sprzyja mu długie zwilżenie, wilgotność powyżej 95%, gęsta uprawa i słabe światło. Rozwija się w 0–30 °C.
- Co robić
- Usuwaj porażone liście, owoce i pędy, zbieraj opadłe liście.
- Jak zapobiegać
- Nie zwilżaj liści przy podlewaniu, usuwaj chwasty, zadbaj o światło. W sprzyjających warunkach chorują wszystkie odmiany.
Fuzaryjne więdnięcie
- Jak rozpoznać
- Roślina zostaje w tyle ze wzrostem, liście żółkną i zasychają. Na łodydze ciemne smugi, a na przekroju brązowe wiązki przewodzące. Na tkance może pojawić się biało-różowy nalot.
- Skąd się bierze
- Grzyb Fusarium oxysporum f. sp. cucumerinum. Optimum to około 20 °C. Więdnięcie zaczyna się zwykle z początkiem owocowania, najwięcej przypadków jest w drugiej połowie sezonu.
- Co robić
- Usuwaj chore rośliny. Obecnie nie ma dopuszczonych fungicydów przeciw tej chorobie.
- Jak zapobiegać
- Sadź ogórki szczepione na dyni figolistnej, używaj świeżego lub odkażonego podłoża i zdrowych nasion, zwalczaj wciornastki i ziemiórki.
Zgnilizna korzeni i podstawy łodygi
- Jak rozpoznać
- Korzenie są brunatne, gniją i łatwo się rozpadają. Szyjka korzeniowa i podstawa łodygi mają wodnistą nekrozę. Rośliny słabiej rosną, więdną i w ciężkich przypadkach zamierają.
- Skąd się bierze
- Lęgniowce Pythium i Phytophthora. Objawy nasilają się przy dużej wilgotności i zasoleniu podłoża. Zarodniki roznoszą ziemiórki.
- Co robić
- Usuwaj chore rośliny.
- Jak zapobiegać
- Sadź zdrowy materiał, unikaj dużych wahań wilgotności, podlewaj wodą o temperaturze 12–25 °C, nie z otwartych zbiorników. Zwalczaj ziemiórki.
Mozaika ogórka (CMV)
- Jak rozpoznać
- Żółtozielona mozaika, liście mniejsze i zdeformowane, krótsze międzywęźla, rośliny karłowacieją, słabiej kwitną i owocują. Na owocach mogą być żółte plamy, brodawki lub pęcherze.
- Skąd się bierze
- Wirus mozaiki ogórka. Przenosi go ponad 80 gatunków mszyc, a także zakażone nasiona i praca przy roślinach. Objawy są silniejsze w 26–32 °C i przy słabym świetle.
- Co robić
- Nie ma bezpośredniej metody zwalczania. Usuwaj chore rośliny i resztki.
- Jak zapobiegać
- Uprawiaj odmiany odporne, wysiewaj kwalifikowane nasiona, zwalczaj mszyce i chwasty, odkażaj narzędzia.
Przędziorek chmielowiec
- Jak rozpoznać
- Na liściach drobne, jasne punkty, potem mozaika. Na spodzie delikatna pajęczyna. Silnie zaatakowane liście bieleją i zasychają, a kwiaty i zawiązki opadają.
- Skąd się bierze
- Tetranychus urticae. Sprzyja mu sucha i upalna pogoda, optimum to około 25 °C i wilgotność do 70%. Samice zimują w resztkach roślin i konstrukcjach. Intensywne opady deszczu ograniczają ich liczebność.
- Co robić
- Co tydzień oglądaj spód liści, w tunelu najpierw rośliny przy rurach grzewczych. Reaguj, gdy zobaczysz pierwsze ruchome stadia.
- Jak zapobiegać
- Usuwaj chwasty wokół tunelu i grządki. Ogórki w gruncie sadź z dala od szklarni.
Mszyca ogórkowa
- Jak rozpoznać
- Wysysa soki z liści, pąków, kwiatów i zawiązków. Liście deformują się i zasychają, kwiaty i zawiązki opadają. Na spadzi rozwijają się grzyby sadzakowe.
- Skąd się bierze
- Aphis gossypii. W 21–27 °C pokolenie rozwija się w około 7 dni. Przenosi wirus mozaiki ogórka.
- Co robić
- Oglądaj rośliny co najmniej raz w tygodniu i reaguj przy pierwszych koloniach. Nieleczona może całkowicie zniszczyć roślinę.
- Jak zapobiegać
- Zachowaj odległość od brzoskwiń i moreli, usuwaj chwasty. Zasiane rzędy przykryj włókniną.
Wciornastek tytoniowiec
- Jak rozpoznać
- Drobne srebrzystobiałe plamki wzdłuż nerwów, potem na całym liściu, z czarnymi kropkami odchodów. Liście żółkną i przedwcześnie zamierają, owoce mogą być skorkowaciałe i zdeformowane.
- Skąd się bierze
- Thrips tabaci. Najlepiej rozwija się przy stabilnej, ciepłej i suchej pogodzie. Do tunelu trafia z rozsadą albo z pobliskich roślin.
- Co robić
- Odłowy obserwuj na niebieskich tablicach lepowych. Deszczowanie częściowo ogranicza szkody.
- Jak zapobiegać
- Zbieraj i niszcz resztki pożniwne. Cebula, por i kapusta nie są dobrym przedplonem dla ogórka.
Śmietki
- Jak rozpoznać
- Larwy pierwszego pokolenia zjadają kiełkujące nasiona, przez co w rzędach zostają puste miejsca.
- Skąd się bierze
- Delia florilega i Delia platura. Muchy wylatują w kwietniu i maju. Samice przyciąga niedokładnie przykryty obornik oraz miejsca zacienione i wilgotne.
- Co robić
- Główną metodą jest agrotechnika. Zasiane rzędy od razu przykryj agrowłókniną.
- Jak zapobiegać
- Nie siej w zacienionych i wilgotnych miejscach, dokładnie przykrywaj obornik. Tam, gdzie śmietki są groźne, sadź rozsadę z wielodoniczek.
Kalendarz ochrony
Co i kiedy robić, żeby chorób i szkodników było mniej. Środków chemicznych używaj tylko zarejestrowanych w Polsce i zgodnie z etykietą.
- Przed siewemgruntWybierz stanowisko bez dyniowatych od co najmniej 4 lat, z dala od wody, zadrzewień i łąk. Dobry przedplon to gorczyca
- Przed sadzeniemtunelOdkaź tunel, narzędzia i podłoże. Obejrzyj rozsadę, czy nie ma wciornastków
- Po siewiegruntPrzykryj rzędy agrowłókniną przed śmietkami i mszycami
- Cały sezonCo najmniej raz w tygodniu oglądaj spód liści. W tunelu powieś żółte i niebieskie tablice lepowe
- Od końca czerwcaSzukaj kanciastych plam mączniaka rzekomego. W lipcu i sierpniu w tunelu co 3–4 dni
- Po zbiorachUsuń wszystkie rośliny i resztki z grządki i tunelu
Najczęstsze pytania
Jakie są najczęstsze choroby ogórków?
W gruncie najgroźniejszy jest mączniak rzekomy, do tego mączniak prawdziwy, bakteryjna kanciasta plamistość i alternarioza. Pod osłonami dochodzą zgnilizny korzeni, fuzaryjne więdnięcie, czarna zgnilizna, szara pleśń i wirusy. Ze szkodników najwięcej szkód robią przędziorki, mszyce i wciornastki.
Dlaczego żółkną liście ogórków?
Najczęściej to mączniak rzekomy: kanciaste żółtawe plamy ograniczone nerwami i szarofioletowy nalot na spodzie liścia. Drobne jasne punkty i pajęczyna wskazują na przędziorki, srebrzyste plamki na wciornastki. Jeśli cała roślina żółknie i więdnie, a wiązki w łodydze są brązowe, to fuzaryjne więdnięcie.
Co oznacza biały nalot na liściach ogórków?
Biały, mączysty nalot na górnej stronie liści to mączniak prawdziwy. Rozwija się już przy 50% wilgotności i w 20–27 °C, a sprzyja mu nadmiar azotu. Najlepiej chronią odmiany odporne.
Dlaczego więdną ogórki?
Jeśli więdną z początkiem owocowania, a na przekroju łodygi wiązki są brązowe, to fuzaryjne więdnięcie. Brunatne, gnijące korzenie i wodnista podstawa łodygi to zgnilizna korzeni wywołana przez Pythium lub Phytophthora. W obu przypadkach usuń chore rośliny.
Czy ogórki w gruncie chorują inaczej niż w tunelu?
Tak. W gruncie mączniakowi rzekomemu sprzyjają chłodne, wilgotne noce, mgły i rosa, a przędziorkom susza i upał. Pod osłonami chorobom sprzyja wilgotność powyżej 85% i skraplanie wody na liściach, więc tam najważniejsze jest wietrzenie.
Czym pryskać ogórki na choroby?
Tylko środkami dopuszczonymi w Polsce i zgodnie z etykietą. Lista się zmienia, więc sprawdź ją przed zakupem. Na wirusy nie ma środków, a na fuzaryjne więdnięcie i fuzaryjną zgniliznę korzeni obecnie nie ma dopuszczonych fungicydów.
Kalendarz ogrodnika na skrzynkę
Sezonowe przypomnienia o pracach w ogrodzie i nowe artykuły. Bez spamu.
Dziękujemy! Twój adres jest już na liście.
Źródła
Tę stronę napisaliśmy na podstawie poniższych źródeł.
- Metodyka integrowanej ochrony ogórka w uprawie polowej (materiały dla producentów), Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2013
- Poradnik sygnalizatora ochrony ogórka uprawianego pod osłonami (red. R. Wrzodak), Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2017
- Metodyka integrowanej produkcji ogórka pod osłonami (wyd. 4 zmienione), Instytut Ogrodnictwa (PIB), zatwierdzona przez Głównego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa (PIORiN), 2023