Jak zwalczyć skrzyp polny

Jak rozpoznać skrzyp polny

Skrzyp polny (*Equisetum arvense*) to wieloletnia roślina, która w ciągu roku wytwarza dwa rodzaje pędów. Dr Renata Kieloch z Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa (IUNG-PIB) w pracy o chwastach wieloletnich pisze, że to gatunek szeroko rozpowszechniony w Polsce.

Pędy zarodnionośne pojawiają się pierwsze, wiosną. Są żółtobrązowe i zamierają po wysypaniu zarodników. Brytyjskie Królewskie Towarzystwo Ogrodnicze (RHS) dodaje, że mają około 30 cm wysokości, na szczycie noszą kłos z zarodnikami i łatwo pomylić je z grzybami.

Pędy płonne, zielone, wyrastają później wiosną albo na początku lata. Według IUNG-PIB przypominają małe choinki i zwykle nie przekraczają 50 cm. RHS podaje, że mogą mieć około 60 cm i jesienią zamierają.

Pod ziemią zostają kłącza. IUNG-PIB opisuje je jako mocno rozgałęzione, z bulwiastymi organami spichrzowymi.

Skąd nazwa? Ściany komórek skrzypu zawierają dużo krzemionki. Według IUNG-PIB dlatego roślina przy zginaniu skrzypi.

Dlaczego skrzyp tak trudno zwalczyć

Najważniejszy powód to kłącza i korzenie. Według IUNG-PIB korzenie skrzypu sięgają do 200 cm w głąb, a niektórzy autorzy podają nawet 300 cm, gdy roślina szuka wody. RHS podaje dla kłączy do 2 m. Na taką głębokość nie dosięgnie ani szpadel, ani widły.

Drugi powód: kawałki kłączy odrastają. RHS pisze, że przekopywanie i glebogryzarka nie niszczą skrzypu, tylko go rozsiewają. IUNG-PIB dodaje, że źle wykonana mechaniczna walka z chwastami pośrednio sprzyja jego ekspansji.

Trzeci powód: rozrastanie się. IUNG-PIB pisze, że skrzyp rozmnaża się głównie kłączami, a jego korzenie potrafią przerastać nawet sieć drenarską i utrudniać odpływ wody. RHS ostrzega, że skrzyp przenosi się też z przesadzanymi roślinami, kompostem i ziemią, w których są kawałki kłączy.

Czwarty powód: chemia działa słabo. Według IUNG-PIB krzemionka w ścianach komórek jest barierą dla herbicydów, a mała powierzchnia liści dodatkowo ogranicza ich wchłanianie. Wielkopolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego (WODR) w Poznaniu zwraca uwagę na pokrój choinki: mało powierzchni do wchłaniania, a ciecz spływa z pędów nasyconych krzemionką.

Dobra wiadomość jest taka, że zarodniki mają mniejsze znaczenie. RHS pisze, że są krótkowieczne i kiełkują tylko w wilgotnym miejscu, więc skrzyp rozprzestrzenia się głównie kłączami.

Jak zwalczyć skrzyp bez chemii

W ogrodzie skrzyp trzeba osłabiać, a nie wykopywać. Polskie źródła piszą głównie o polach, więc praktyczne sposoby dla ogrodu bierzemy z ogólnych zaleceń brytyjskiego RHS.

Wyrywaj albo ścinaj pędy, gdy tylko się pokażą. RHS radzi usuwać nowe pędy zaraz po wyjściu z ziemi. To osłabia roślinę.

Wybieraj kłącza widłami. Według RHS robione regularnie osłabia skrzyp i przez kilka lat może go wyniszczyć. Używaj wideł, nie szpadla, żeby jak najmniej ciąć kłącza.

Przykryj teren. RHS radzi najpierw rozłożyć karton, a na nim warstwę około 20 cm materii organicznej, na przykład kory albo zrębków. Zamiast tego można użyć grubej, biodegradowalnej maty ściółkującej. Teren trzymaj przykryty przez kilka lat i uzupełniaj ściółkę. Zwykła ściółka powinna mieć co najmniej 5 cm, a RHS radzi rozkładać ją od listopada do lutego.

Zrób cień. Według IUNG-PIB skrzyp jest światłolubny i w cieniu słabiej rośnie. RHS radzi gęsto posadzić krzewy zimozielone. Na polu IUNG-PIB proponuje podobny sposób: rośliny, które dobrze tłumią chwasty, odpowiedni dobór odmian i gęstość siewu.

W trawniku koś często. RHS pisze, że regularne koszenie osłabia skrzyp. Zarośnięty teren można też obłożyć darnią i potem regularnie kosić.

Nie przekopuj. RHS radzi unikać przekopywania i glebogryzarki tam, gdzie rośnie skrzyp. IUNG-PIB dodaje, że samo wielokrotne bronowanie ma na skrzyp niewielki wpływ.

Nie kompostuj kłączy. RHS ostrzega, że w domowym kompostowniku temperatura może być za niska, żeby je zabić. Wyrzuć je do odpadów zielonych. Jak prowadzić kompostownik, przeczytasz na stronie jak zrobić kompost.

Co skrzyp mówi o glebie: woda i odczyn

Woda. Dr Renata Kieloch z IUNG-PIB pisze, że skrzyp rośnie prawie na wszystkich typach gleb, ale woli stanowiska wilgotne, z okresowo stojącą wodą. Jako przyczyny jego rozprzestrzeniania się wymienia złą konserwację systemów odwadniających i opóźnienia w naprawie drenażu. Zaleca uregulować stosunki wodno-powietrzne w glebie.

Odczyn. Tu źródła się różnią. WODR w Poznaniu pisze, że skrzyp najlepiej rozwija się w środowisku kwaśnym, choć rośnie też na glebach zasadowych, a wapnowanie ogranicza jego bujny wzrost. Murator pisze wprost, że skrzyp wskazuje na kwaśny odczyn i wapnowanie często pomaga się go pozbyć. Najnowsze z naszych źródeł, praca IUNG-PIB z 2024 roku, ujmuje to ostrożniej: jeszcze do niedawna skrzyp uznawano za roślinę wskaźnikową gleb kwaśnych, ale dziś występuje w dość szerokim zakresie pH. IUNG-PIB zaleca wapnowanie tylko w razie konieczności, żeby podnieść pH, a niedostateczne wapnowanie wymienia wśród przyczyn rozprzestrzeniania się skrzypu.

Co z tego wynika dla ciebie? Najpierw zbadaj pH gleby, a dopiero potem wapnuj. Murator też radzi zrobić badanie przed wapnowaniem, bo od wyniku zależy dawka. Dla kwaśnej gleby, dawno niewapnowanej, Murator podaje kredę mieloną w dawce 3,5–4 kg na 100 m² na glebie lekkiej i 6–7 kg na 100 m² na ciężkiej. Jeśli gleba nie jest kwaśna, szukaj przyczyny raczej w wodzie, tak jak radzi IUNG-PIB.

Inne uporczywe chwasty i sposoby pielenia opisujemy na stronie chwasty w ogrodzie.

A chemia?

Dr Renata Kieloch z IUNG-PIB pisze, że chemiczne zwalczanie skrzypu w trakcie sezonu jest bardzo mocno ograniczone. Herbicydy nie są w stanie całkowicie zniszczyć pędów skrzypu, mogą tylko ograniczyć jego wzrost. Autorka zaleca łączyć metodę chemiczną z mechaniczną.

WODR w Poznaniu radzi wykonywać zabiegi wiosną, po ruszeniu wegetacji, gdy skrzyp ma 10–15 cm. Wtedy pędy są młode i jeszcze nie w pełni nasycone krzemionką. Rośliny muszą być suche, a zabieg trzeba zwykle powtarzać kilka razy.

RHS pisze podobnie: herbicydy to powolna i trudna droga, często nieskuteczna, a dobre efekty mogą wymagać wielu zabiegów przez kilka lat. RHS nie popiera stosowania herbicydów i radzi metody bez chemii.

Jeśli mimo to wybierzesz chemię, stosuj tylko środki zarejestrowane w Polsce, zgodnie z etykietą. Na grządkach warzywnych i przy roślinach jadalnych bądź szczególnie ostrożny.

Czy skrzyp ma jakieś zalety

Tak, choć nie na grządce. Rozporządzeniem wykonawczym Komisji (UE) nr 462/2014 skrzyp polny został zatwierdzony jako substancja podstawowa do ochrony roślin, od 1 lipca 2014 roku. Rozporządzenie mówi o produkcie składającym się z tej substancji i wody. Szczegółowe warunki stosowania opisuje osobny raport, do którego odsyła rozporządzenie.

Jest też druga strona. WODR w Poznaniu ostrzega, że skrzyp w paszy, także w sianie, może być niebezpieczny dla zwierząt, zwłaszcza młodych. Jeśli kosisz zarośniętą łąkę na siano dla królików czy kóz, uważaj.

To nie znaczy, że skrzyp warto trzymać w ogrodzie. IUNG-PIB zalicza go do uciążliwych chwastów wieloletnich, a jego korzenie potrafią nawet utrudniać odpływ wody z drenażu.

Gdzie źródła się różnią

Czy skrzyp wskazuje kwaśną glebę? WODR i Murator piszą, że skrzyp lubi kwaśną glebę, a wapnowanie go ogranicza. IUNG-PIB w pracy z 2024 roku pisze, że skrzyp uchodził za roślinę wskaźnikową gleb kwaśnych, ale dziś rośnie w szerokim zakresie pH, i mocniej podkreśla wilgotność gleby. Zbadaj pH, zanim zaczniesz wapnować.

Jak głęboko sięgają korzenie? RHS podaje do 2 m. IUNG-PIB podaje do 200 cm, a według niektórych autorów nawet 300 cm.

Jak wysokie są pędy? IUNG-PIB pisze, że zielone pędy zwykle nie przekraczają 50 cm. RHS podaje około 30 cm dla pędów wiosennych i około 60 cm dla letnich. W ogrodzie spotkasz i niższe, i wyższe.

Kiedy pojawiają się pędy? IUNG-PIB pisze o wiośnie dla pędów zarodnionośnych i o późnej wiośnie lub początku lata dla zielonych. RHS podaje wczesną i środkową wiosnę oraz późną wiosnę. Dokładnych miesięcy dla Polski nasze źródła nie podają.