Ślimaki w ogrodzie

Skąd się wziął ślinik luzytański

Ślinik luzytański to obcy gatunek, który prawdopodobnie pochodzi z Europy Zachodniej. Kiedy pojawił się w Polsce, źródła podają różnie. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska i ocena ryzyka Harmonia+PL wskazują rok 1987 i uprawy w okolicy Albigowej na Podkarpaciu. Jan Kozłowski z Instytutu Ochrony Roślin pisze, że jego występowanie udokumentowano w 1993 roku w Albigowej i Markowej koło Łańcuta.

Na początku lat 90. ślimak żył tylko w okolicach Rzeszowa i na Podkarpaciu. Od 1997 roku zaczął się pojawiać w innych regionach, a według GDOŚ w ciągu trzech dekad rozprzestrzenił się po całym kraju. W przeglądzie opublikowanym w Folia Malacologica 30 z 38 zbadanych stanowisk leżało w miastach, ale największe zagęszczenia stwierdzano na polach uprawnych.

Ślinik rozprzestrzenia się głównie przypadkiem, razem z sadzonkami, ziemią, odpadami i plonami. Najczęściej przenoszone są jaja i małe ślimaki. Sam też wędruje: porusza się z prędkością 5–9 m na godzinę.

Jak rozpoznać ślinika luzytańskiego

To duży ślimak bez muszli, który dorasta do 14–15 cm. Bywa ceglastoczerwony, pomarańczowoczerwony, brązowy albo prawie czarny. Jan Kozłowski z IOR zwraca uwagę, że wygląda prawie tak samo jak rodzimy ślinik wielki. Według oceny Harmonia+PL obu gatunków nie da się odróżnić bez sekcji i porównania narządów rozrodczych.

Na co dzień nie musisz więc rozpoznawać gatunku. Jeśli w ogrodzie masz dużo dużych, rudych lub brązowych ślimaków nagich, które zjadają warzywa, metody walki są te same. Liczy się systematyczność.

Poza ślinikiem luzytańskim w polskich ogrodach i na polach szkodzą też ślinik rudy, ślinik zmienny i pomrowik plamisty. Kozłowski wymienia ślinika luzytańskiego, ślinika rudego i ślinika zmiennego jako największe zagrożenie dla upraw.

Dlaczego ślimaków jest coraz więcej

Ślinik luzytański daje jedno pokolenie w roku. Jeden ślimak składa w ciągu życia średnio około 405 jaj, od 240 do 540, w złożach po 12–124 jaja. Ulotka IOR podaje okrągło około 450 jaj.

Jaja składa od sierpnia, a jeśli temperatura nie spada poniżej 5 °C, nawet do grudnia. Zimują głównie jaja i młode ślimaki. Do 30% młodych ślimaków wylęga się jeszcze przed zimą, a reszta wiosną.

W ciągu sezonu są dwa szczyty liczebności: w połowie maja i w pierwszej połowie sierpnia. Drugi jest większy. W wilgotnych miejscach bogatych w pokarm na metrze kwadratowym może żyć nawet 100 ślimaków.

Co robić: metody bez chemii

Instytut Ochrony Roślin zaleca przede wszystkim metody niechemiczne. Najważniejsze jest systematyczne zbieranie i niszczenie ślimaków oraz ich złóż jaj, od wczesnej wiosny do późnej jesieni. Duże ślimaki najłatwiej zbierać po deszczu.

Pomagają pułapki. Rozłóż maty o wymiarach około 50 × 50 cm, deski, podstawki pod doniczki albo kawałki wykładziny i podłóż pod nie pokrojone warzywa. W dzień ślimaki chowają się pod nimi, więc wystarczy codziennie je zebrać.

Równie ważny jest porządek. Po zbiorach usuwaj resztki roślin i chwasty, rozbijaj grudy ziemi, koś miedze i rowy. Zlikwiduj nieużytki i otwarte pryzmy kompostu, a nadmiernie mokre miejsca osusz. Zamiast pryzmy wybierz zamknięty kompostownik, opisujemy go na stronie kompost w ogrodzie. Pomaga też płodozmian i szeroka rozstawa roślin.

Ślimaki mają naturalnych wrogów: jeże, ropuchy i ptaki. Uważaj natomiast z kaczkami. W ocenie Harmonia+PL opisano przypadki, gdy śluz ślimaków zaklejał kaczkom dzioby, a niektóre ptaki się udławiły.

Granulaty i nicienie: kiedy mają sens

Według Instytutu Ochrony Roślin po granulaty sięga się dopiero, gdy przekroczony jest próg szkodliwości: 3 ślimaki na metrze kwadratowym. W ogrodzie rozsypuje się je wokół grządek, kompostu, budynków, wzdłuż ścieżek albo punktowo pod pułapkami. Używaj tylko środków dopuszczonych w Polsce, zgodnie z etykietą.

Pamiętaj o zwierzętach. Ocena Harmonia+PL ostrzega, że chemiczne środki na ślimaki mogą być niebezpieczne dla zwierząt domowych i bydła.

Biologiczną metodą są nicienie Phasmarhabditis hermaphrodita. Według tej samej oceny preparat z nicieniami może zwiększać śmiertelność ślimaków i ograniczać ich żerowanie na roślinach.

Gdzie ślimaki robią najwięcej szkód

Ślinik luzytański żeruje na wielu roślinach uprawnych. Kozłowski wymienia sałatę, kapustę, buraki, marchew, pietruszkę i fasolę, a także truskawki, maliny, rośliny ozdobne i zioła. Na polach szkodzi słonecznikowi, ziemniakom i rzepakowi.

Ślimaki to nie tylko zjedzone liście. Według GDOŚ ślinik może przenosić patogeny i pasożyty roślin, zwierząt i ludzi. Ocena Harmonia+PL zwraca uwagę, że ślimaki przenoszą nicienia Angiostrongylus vasorum, który u psów wywołuje groźną, potencjalnie śmiertelną chorobę.

Inne szkodniki i choroby tych roślin opisujemy na stronach choroby marchwi i choroby truskawek.