Prace w ogrodzie Uprawa i pielęgnacja Obornik w ogrodzie
Obornik poprawia glebę i karmi rośliny, ale świeży potrafi zaszkodzić. Liczy się, na jakiej glebie go dajesz, kiedy i pod jakie warzywa.
W skrócie
Obornik dawaj co 2–4 lata, zależnie od gleby: na lekkiej około 2 kg na m² wiosną, na ciężkiej około 4 kg na m² wiosną lub jesienią. Przekop go najpóźniej następnego dnia. W pierwszym roku sadź cebulę, czosnek, ogórki, kapustę, a marchew dopiero w drugim lub trzecim roku.
Prace w ogrodzie: co i kiedy robić
W nieogrzewanej szklarni i w gruncie. Pogoda co roku jest inna, więc sprawdzaj też temperaturę gleby.
Co daje obornik i kiedy go nie potrzebujesz
Obornik dostarcza glebie materii organicznej i składników pokarmowych. Instytut Ogrodnictwa w opracowaniu o nawozach naturalnych w produkcji ogrodniczej podkreśla jednak, że nie zawsze jest potrzebny. Na glebach bogatych w próchnicę, powyżej 3%, pod warzywa nie jest konieczny. Na słabszych glebach zaleca się go okresowo, co 2–3 lata.
Ile dawać, zależy od gleby. Przeciętnie to około 20 t na hektar co 2 lata na glebach lekkich, 30 t co 3 lata na średnich i około 40 t co 4 lata na ciężkich. W przeliczeniu na działkę daje to około 2, 3 i 4 kg obornika na metr kwadratowy. Metodyka integrowanej ochrony cebuli podaje podobny pułap: nawóz organiczny nie powinien przekraczać 30–35 t/ha.
Drugim nawozem organicznym, który zrobisz sam, jest kompost. Jak go przygotować, opisujemy na stronie jak zrobić kompost.
Wiosną czy jesienią?
Instytut Ogrodnictwa podaje te zasady w zaleceniach dla zakładanych sadów i plantacji. Termin zależy w nich od gleby. Na glebie lekkiej dawaj obornik tylko wiosną. Jeśli chcesz coś posadzić jesienią na lekkiej glebie, daj obornik wiosną pod roślinę, która rośnie tam wcześniej. Na glebie ciężkiej możesz go dawać wiosną albo jesienią, ale przy jesiennym sadzeniu tylko dobrze przefermentowany, tuż przed sadzeniem.
Najważniejsze jest szybkie przykrycie. Według tych samych zaleceń rozrzucony obornik przekop najpóźniej następnego dnia, na glebie lekkiej na 12–20 cm, a na średniej i ciężkiej na 8–12 cm. Obornik leżący na powierzchni traci azot do powietrza.
Nie łącz obornika z wapnowaniem. Metodyka dla cebuli ostrzega, że wapno dane razem z obornikiem przyspiesza jego rozkład i straty azotu.
Co sadzić po oborniku: pierwszy, drugi i trzeci rok
Warzywa różnie znoszą świeżo nawiezioną glebę. Instytut Ogrodnictwa dzieli je tak:
| Rok po oborniku | Warzywa |
|---|---|
| Pierwszy | Cebula, czosnek, seler, ogórek, melon, papryka, rabarbar, warzywa kapustne, szparagi |
| Drugi | Pomidory, pietruszka, marchew, sałata, szpinak, wczesne ziemniaki, niektóre kapustne |
| Trzeci | Fasola, cykoria, marchew, buraki ćwikłowe |
Marchew pojawia się tu zarówno w drugim, jak i w trzecim roku. Pewne jest jedno: nie w pierwszym. Metodyka integrowanej ochrony marchwi wyjaśnia dlaczego. Obornik sprzyja rozwidlaniu się korzeni, nadmiernemu wzrostowi liści i gromadzeniu azotanów, a do tego zwiększa ryzyko ataku połyśnicy marchwianki. Metodyka radzi też unikać źle przefermentowanego obornika, żeby nie przenosić organizmów szkodliwych.
O siewie marchwi przeczytasz więcej na stronie kiedy siać marchew, a o czosnku, który dobrze znosi pierwszy rok po oborniku, na stronie kiedy sadzić czosnek.
Terminy według przepisów: program azotanowy
Zasady stosowania obornika w Polsce określa rozporządzenie Rady Ministrów z 31 stycznia 2023 r., czyli tak zwany program azotanowy. Jest napisany dla podmiotów prowadzących produkcję rolną, ale jego terminy dobrze pokazują, kiedy obornik ma sens także na działce.
Obornik na gruntach ornych stosuje się od 1 marca do 31 października, a na trwałych użytkach zielonych i w uprawach trwałych, na przykład w sadach, do 30 listopada. Ministerstwo Rolnictwa wyjaśnia, że przy niekorzystnej pogodzie, na przykład przy nadmiernym uwilgotnieniu gleby lub suszy, termin na gruntach ornych wydłuża się do 30 listopada. Program dopuszcza też wcześniejszy start, w lutym, jeśli średnia dobowa temperatura przez 5 kolejnych dni przekroczy 3 °C albo 5 °C, zależnie od uprawy. IMGW-PIB publikuje wtedy listę powiatów, w których tak się stało.
Bez względu na datę nie wolno nawozić gleby zamarzniętej, zalanej wodą, nasyconej wodą ani przykrytej śniegiem. Gleba nie jest uznawana za zamarzniętą, jeśli w ciągu dnia rozmarza przynajmniej na powierzchni.
Przechowywanie obornika i odległość od wody
Program azotanowy pilnuje też, żeby azot z obornika nie trafiał do wód. Obornika nie stosuje się bliżej niż 5 m od cieków naturalnych, rowów szerszych niż 5 m, kanałów oraz jezior i zbiorników do 50 ha. Od jezior i zbiorników większych niż 50 ha, ujęć wody bez strefy ochronnej i pasa brzegowego morza trzeba zachować 20 m. Na stromych zboczach odległości są o 5 m większe.
Obornik można przechowywać w pryzmie na polu najwyżej 6 miesięcy. Pryzmę układa się na płaskim terenie, o spadku do 3%, dalej niż 25 m od wód, a w tym samym miejscu można ją ułożyć ponownie dopiero po 3 latach. Miejsce przechowywania obornika ma być co najmniej 25 m od studni i ujęć wody.
Łączna dawka azotu z nawozów naturalnych nie może przekroczyć 170 kg na hektar w ciągu roku. Ten sam limit przypomina Instytut Ogrodnictwa w zaleceniach dla upraw ogrodniczych.
Obornik kurzy: mocny, więc ostrożnie
Instytut Ogrodnictwa zwraca uwagę, że pomiot ptasi zawiera dużo składników, które łatwo rozpuszczają się w wodzie. Dlatego nie dawaj go jesienią na glebie lekkiej, bo ryzyko wymycia azotu do wód gruntowych jest zbyt duże. Duża część azotu jest w formie amonowej, więc po rozrzuceniu pomiot trzeba szybko wymieszać z glebą.
Pozostałe rady to ogólne zalecenia brytyjskiego RHS. Świeży, mokry obornik kurzy może poparzyć rośliny i trawnik, dlatego lepiej go przekompostować: w kompostowniku przekładaj 5 cm warstwę obornika 15 cm warstwą innych resztek. Suszony, granulowany obornik kurzy zawiera średnio około 4% azotu, 2% fosforu i 1% potasu, ale skład bardzo się waha.
RHS radzi dawać go późną zimą lub wczesną wiosną, zwykle 150 g/m², mniej wymagającym roślinom 100 g/m², a żarłocznym warzywom do 200 g/m², podzielone na dwie dawki co cztery tygodnie. Lepiej dać za mało niż za dużo, bo zawsze możesz dosypać.
Obornik w ogrodzie: dawki i terminy
| Co | Ile | Kiedy |
|---|---|---|
| Obornik na glebę lekką | Około 20 t/ha co 2 lata, czyli około 2 kg/m² | Tylko wiosną |
| Obornik na glebę średnią | Około 30 t/ha co 3 lata, czyli około 3 kg/m² | Wiosną |
| Obornik na glebę ciężką | Około 40 t/ha co 4 lata, czyli około 4 kg/m² | Wiosną lub jesienią |
| Gleba bogata w próchnicę (ponad 3%) | Obornik nie jest konieczny | Nie dotyczy |
| Przekopanie po rozrzuceniu | Na 12–20 cm na glebie lekkiej, na 8–12 cm na średniej i ciężkiej | Najpóźniej następnego dnia |
| Suszony lub granulowany obornik kurzy (ogólne zalecenia RHS) | Zwykle 150 g/m², dla mniej wymagających 100 g/m², dla żarłocznych warzyw 200 g/m² w dwóch dawkach | Późną zimą lub wczesną wiosną |
| Limit z programu azotanowego | Najwyżej 170 kg azotu z nawozów naturalnych na hektar w roku | Cały rok |
Jak to zrobić
- Sprawdź, czy w ogóle potrzebujesz obornika. Instytut Ogrodnictwa podaje, że na glebie bogatej w próchnicę, powyżej 3%, nie jest on konieczny. Na słabszych glebach dawaj go okresowo, co 2–4 lata: im cięższa gleba, tym rzadziej.
- Dopasuj termin do gleby. Na glebie lekkiej dawaj obornik tylko wiosną, na ciężkiej wiosną albo jesienią. Jesienią tylko dobrze przefermentowany.
- Rozrzucony obornik przekop najpóźniej następnego dnia: na glebie lekkiej na 12–20 cm, na średniej i ciężkiej na 8–12 cm. Im szybciej przykryjesz go ziemią, tym mniej azotu ucieknie do powietrza.
- W pierwszym roku po oborniku sadź cebulę, czosnek, seler, ogórki, paprykę, rabarbar i warzywa kapustne. Pomidory, pietruszkę, sałatę i szpinak sadź w drugim roku.
- Marchwi nie siej w pierwszym roku po oborniku. Rozwidla się wtedy, ma za dużo liści, gromadzi azotany i łatwiej atakuje ją połyśnica marchwianka.
- Nie wapnuj gleby razem z obornikiem. Metodyka dla cebuli ostrzega, że przyspiesza to rozkład i straty azotu.
- Nie dawaj obornika na glebę zamarzniętą, zalaną, nasyconą wodą ani przykrytą śniegiem.
- Obornik kurzy przekompostuj albo kup suszony. Świeży może poparzyć rośliny. W kompostowniku przekładaj 5 cm warstwę obornika kurzego 15 cm warstwą innych resztek.
- Obornika kurzego nie dawaj pod rośliny kwasolubne: borówki, różaneczniki, azalie, wrzosy. Jego pH wynosi zwykle 6,5–8, od obojętnego do lekko zasadowego.
- Przy pracy z obornikiem kurzym zakładaj rękawice i nie wdychaj pyłu. Nie używaj świeżego obornika od drobiu, jeśli w okolicy stwierdzono ptasią grypę.
Najczęstsze pytania
Ile obornika dać na ogród?
Instytut Ogrodnictwa podaje przeciętnie około 20 t/ha co 2 lata na glebach lekkich, 30 t/ha co 3 lata na średnich i około 40 t/ha co 4 lata na ciężkich. Na działce to około 2, 3 i 4 kg na metr kwadratowy. Na glebie z ponad 3% próchnicy obornik nie jest konieczny.
Kiedy dawać obornik: wiosną czy jesienią?
Na glebie lekkiej tylko wiosną. Na glebie ciężkiej wiosną albo jesienią, a przy jesiennym sadzeniu tylko dobrze przefermentowany. Przepisy pozwalają stosować obornik na gruntach ornych od 1 marca do 31 października.
Do kiedy można rozrzucać obornik jesienią?
Według programu azotanowego na gruntach ornych do 31 października, a na trwałych użytkach zielonych i w uprawach trwałych do 30 listopada. Przy niekorzystnej pogodzie termin na gruntach ornych wydłuża się do 30 listopada.
Pod jakie warzywa dawać obornik?
W pierwszym roku po oborniku dobrze rosną cebula, czosnek, seler, ogórek, melon, papryka, rabarbar, warzywa kapustne i szparagi. Pomidory, pietruszkę, sałatę, szpinak i wczesne ziemniaki sadź w drugim roku.
Dlaczego marchew nie lubi obornika?
Metodyka integrowanej ochrony marchwi podaje, że obornik sprzyja rozwidlaniu się korzeni, nadmiernemu wzrostowi liści i gromadzeniu azotanów, a także zwiększa ryzyko ataku połyśnicy marchwianki. Dlatego marchwi nie siej w pierwszym roku po oborniku.
Jak szybko przekopać obornik?
Najpóźniej następnego dnia po rozrzuceniu. Instytut Ogrodnictwa w zaleceniach dla sadów i plantacji podaje głębokość 12–20 cm na glebie lekkiej i na 8–12 cm na średniej i ciężkiej. Obornik leżący na powierzchni traci azot.
Jak stosować obornik kurzy?
Świeży może poparzyć rośliny, więc przekompostuj go albo kup suszony. RHS radzi dawać suszony obornik kurzy późną zimą lub wczesną wiosną, zwykle 150 g/m². Instytut Ogrodnictwa ostrzega, by nie dawać pomiotu jesienią na glebie lekkiej, bo azot się wypłukuje.
Czy można wapnować glebę razem z obornikiem?
Nie. Metodyka integrowanej ochrony cebuli ostrzega, że wapnowanie razem z obornikiem przyspiesza jego rozkład i straty azotu. Wapnuj w innym terminie.
Kalendarz ogrodnika na skrzynkę
Sezonowe przypomnienia o pracach w ogrodzie i nowe artykuły. Bez spamu.
Dziękujemy! Twój adres jest już na liście.
Źródła
Tę stronę napisaliśmy na podstawie poniższych źródeł.
- Ocena możliwości wykorzystania nawozów naturalnych w produkcji ogrodniczej dla głównych gatunków roślin wraz z opracowaniem zaleceń przy ich stosowaniu (P. Wójcik, J. Filipczak, J. Treder), Instytut Ogrodnictwa – PIB, Skierniewice, 2022
- Metodyka integrowanej ochrony marchwi (materiały dla producentów), red. Z. Anyszka, Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2019
- Metodyka integrowanej ochrony cebuli (materiały dla producentów), red. A. Jarecka-Boncela, Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2017
- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 stycznia 2023 r. w sprawie Programu działań mających na celu zmniejszenie zanieczyszczenia wód azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych (Dz.U. 2023 poz. 244), Rada Ministrów, Dziennik Ustaw, 2023
- Zasady i terminy stosowania jesienią nawozów zawierających azot, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, 2024
- Wiosenne nawożenie azotem: zasady, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, 2025
- Chicken manure (ogólne zalecenia), Royal Horticultural Society (RHS)