Jak zrobić kompost

Gdzie postawić kompostownik

Poradnik Kujawsko-Pomorskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego (KPODR) radzi, żeby miejsce na kompostownik było osłonięte od wiatru i zacienione, a woda opadowa nie zalewała kompostu. Poradnik dla mieszkańców Gdańska dodaje, że kompostownik powinien stać na uboczu.

Pamiętaj o odległościach. KPODR przytacza przepisy, według których pryzma kompostu do 10 m³ powinna stać co najmniej 2 m od granicy działki i 5 m od domu.

Kiedy zacząć? Gdański poradnik uważa, że kompostownik najlepiej zbudować przy dodatnich temperaturach, a za najlepszą porę uznaje drugą połowę roku. Jesień jest więc dobrym momentem: w ogrodzie jest pełno liści, łętów i resztek z grządek.

Jaki kompostownik i jakiej wielkości

Kompost możesz układać w pryzmie albo w skrzyni. KPODR podaje optymalne wymiary pryzmy: u podstawy 1,5–2 m szerokości, u góry około 1 m, wysokość 1–1,5 m, a długość dowolna, ale nie mniejsza niż 1,5 m. Za niska pryzma szybko przesycha, a za wysoka ubija dolne warstwy.

Gdański poradnik zaleca kompostownik najwyżej 150 cm szeroki i 120 cm wysoki, ze szczelinami 1–2 cm w ściankach, żeby do środka dopływało powietrze.

KPODR zauważa, że kompost dojrzewa szybciej w pojemniku o grubych ściankach, który lepiej trzyma ciepło. W kompostownikach obrotowych odpady łatwiej wymieszać.

Jak układać warstwy

Oba polskie poradniki zaczynają tak samo: na dnie około 20 cm pociętych gałęzi, z najgrubszymi na spodzie. Ta warstwa odprowadza nadmiar wody i wpuszcza powietrze od dołu.

KPODR radzi na gałęziach ułożyć warstwę, która wchłonie składniki wymywane przez wodę z wyższych warstw: torf, ziemię ogrodową, słomę albo częściowo rozłożony kompost z zeszłego roku. Potem układaj kolejne warstwy odpadów, przekładając je ziemią ogrodową albo drobno rozkruszoną gliną.

Mieszaj drobne z grubym. Trawę i obierki przekładaj gałązkami i słomą, żeby w pryzmie było dość powietrza. Gruba warstwa samej trawy szybko się zbija, gnije i śmierdzi.

Zielone i brązowe. Gdański poradnik dzieli odpady na zielone (resztki kuchenne, trawa) i brązowe (liście, trociny, kora, gałęzie) i za optymalną uznaje proporcję 2:1, czyli dwie części zielonych na jedną brązowych. Materiał informacyjny unijnego projektu Best4Soil podaje, że dobre mieszanki startowe mają stosunek węgla do azotu 25–35 do 1. KPODR przypomina, że same liście mają mało azotu, więc warto dodać do nich obornik albo świeżą trawę.

Wilgotność i przerzucanie

KPODR pisze, że tempo kompostowania zależy od wilgotności, temperatury i dostępu powietrza. Pryzma powinna być stale lekko wilgotna, ale nie mokra. Gdański poradnik podaje prosty test: jeśli na głębokości 30 cm kompost jest suchy i sypki, trzeba go podlać, najlepiej deszczówką o temperaturze otoczenia.

Best4Soil opisuje test garści. Ściśnij w dłoni trochę materiału: powinno pojawić się kilka kropli wody między palcami. Jeśli materiał się kruszy i nie ma wody, jest za sucho. Jeśli woda cieknie, jest za mokro.

Przerzucanie wpuszcza powietrze do środka. Gdański poradnik radzi przerzucać kompost co dwa miesiące. KPODR zaleca zaglądać do kompostownika co kilka dni, zwłaszcza po dorzuceniu świeżych odpadów, i mieszać je ze starszymi. Best4Soil mówi po prostu o częstym mieszaniu.

Temperatura. Best4Soil podaje, że dobrze prowadzony kompost osiąga 65 °C lub więcej i wtedy giną nasiona chwastów, a choroby roślin tracą siłę. Nasze polskie poradniki dla ogrodów nie podają, czy domowy kompostownik osiąga taką temperaturę, dlatego do kompostownika nie wrzucaj chorych roślin ani chwastów z nasionami.

Ile trwa kompostowanie

Gdański poradnik podaje, że kompost dojrzewa średnio 18 miesięcy. W doświadczeniu Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków (OTOP) duże pryzmy z biomasy łąkowej dojrzewały zwykle 12–18 miesięcy.

Dużo zależy od tego, co wrzucasz. KPODR pisze, że małe liście, na przykład brzozy i lipy, rozkładają się szybciej, w około 6–12 miesięcy, a duże liście buka czy dębu nawet do 2 lat. Ziemia liściowa według gdańskiego poradnika powstaje półtora do dwóch lat. Do siewu i sadzenia KPODR poleca bardzo dojrzały, dwu- lub trzyletni kompost.

Po czym poznać gotowy kompost. Według gdańskiego poradnika ma ciemnobrązową barwę i jednolitą strukturę, bez widocznych resztek roślin, a pachnie świeżą ziemią. KPODR dodaje, że dobrze przygotowany kompost prawie nie pachnie i radzi przesiać go przed użyciem przez sito o oczkach 2–4 cm.

Jak stosować kompost w ogrodzie

KPODR pisze, że dojrzałym kompostem możesz nawozić rośliny o każdej porze roku, ale najlepiej jesienią lub wczesną wiosną. Rozłóż go w warzywniku, sadzie i na grządkach z ziołami albo zasil nim trawnik. Kompost dodany do dołków przed sadzeniem drzew, krzewów i rozsady poprawia start roślin. Możesz go też rozłożyć na glebie jako ściółkę, która ją chroni.

Ile kompostu dać? Konkretne dawki podają polskie metodyki integrowanej produkcji. Dla pomidorów pod osłonami to 3–5 kg kompostu na m², wymieszanego z glebą przed sadzeniem. Przed założeniem plantacji truskawek metodyka radzi wnieść około 40–50 t obornika, kompostu lub torfu na hektar, czyli 4–5 kg na m². Więcej przeczytasz w poradnikach o uprawie pomidorów i uprawie truskawek.

Kompost to też nawóz azotowy, więc nie przesadzaj. Metodyka integrowanej produkcji pomidorów gruntowych ogranicza nawozy organiczne do ilości, która wnosi najwyżej 170 kg azotu na hektar w roku.

Gdy kompost śmierdzi albo nie chce się rozkładać

Kwaśny zapach, amoniak albo zgniłe jaja. Według KPODR i gdańskiego poradnika w kompostowniku jest za dużo wilgotnych odpadów kuchennych lub ogrodowych bogatych w azot, a za mało powietrza. Przerzuć pryzmę i dodaj suchego, brązowego materiału: słomy, siana albo trocin.

Nic się nie dzieje. Kompost jest za suchy. Podlej go i wymieszaj.

Muchy i osy. Wymieszaj świeże odpady z częściowo rozłożoną warstwą albo je przykryj. KPODR radzi też polać wierzchnią warstwę gorącą wodą.

Gryzonie. Przyciągają je świeże odpady. Wymieszaj nową warstwę ze starą i dosyp suchego materiału.

Pleśń. Pojawia się, gdy kompost długo nie był mieszany albo jest za mokry.

Gdy źródła się nie zgadzają

Nabiał. KPODR wymienia resztki nabiału wśród rzeczy, które można kompostować. Gdański poradnik zabrania wrzucać produktów mlecznych. Bezpieczniej ich nie dodawać, bo przyciągają gryzonie.

Liście dębu i buka. KPODR pozwala je kompostować, tylko ostrzega, że rozkładają się nawet 2 lata. Gdański poradnik każe nie wrzucać liści orzecha włoskiego, dębu, buku i olchy. Jeśli masz ich dużo, kompostuj je osobno albo dodawaj w małych ilościach.

Jak często przerzucać. Gdański poradnik: co dwa miesiące. KPODR: obserwuj co kilka dni i mieszaj świeże odpady ze starymi. Best4Soil: często.

Ile trwa dojrzewanie. Gdański poradnik: średnio 18 miesięcy. OTOP: 12–18 miesięcy. KPODR: małe liście 6–12 miesięcy, duże do 2 lat.