Jaki żywopłot posadzić

Dlaczego warto pomyśleć o czymś innym niż tuja

Żywotnik zachodni, zwłaszcza odmiana 'Smaragd', to najczęściej sadzona roślina na żywopłoty. Długo uchodził za łatwy w utrzymaniu. Autorzy poradnika opublikowanego przez miasto Wrocław, Robert Sobolewski i dr Elżbieta Szopińska, zwracają uwagę, że po powtarzających się suszach tuja coraz częściej zamiera.

Jako najcenniejszą alternatywę podają grab pospolity. Dobrze znosi cięcie młodych pędów i jest jednym z najlepszych rodzimych gatunków do cienia. Grabowe żywopłoty mają we Wrocławiu długą tradycję, niektóre przetrwały ponad 100 lat.

Dobrym wyborem jest też klon polny. Znosi cięcie, jest odporny na suszę i zanieczyszczenia, a jesienią ma żółte liście. Buk zwyczajny wygląda równie ładnie, ale jest bardziej wymagający: znosi cień, lecz potrzebuje wilgotniejszego powietrza i gorzej niż klon znosi zanieczyszczenia. Wymagający jest też cis. Autorzy poradnika proponują ponadto mało znane na żywopłoty modrzew europejski i świerk pospolity.

Żywopłot formowany czy swobodny

Żywopłot formowany to gęsto posadzone drzewa lub krzewy, regularnie przycinane z boków i od góry. Zajmuje mało miejsca i daje równą, zieloną ścianę, ale wymaga strzyżenia. Według ogólnych zaleceń RHS żywopłoty formowane tnie się raz, dwa lub trzy razy w roku.

Żywopłot swobodny rośnie w naturalnym kształcie i tnie się go zwykle raz w roku. Potrzebuje więcej miejsca. Na wieś i na przedmieścia autorzy wrocławskiego poradnika polecają rodzime krzewy: dziką różę, tarninę oraz głóg jednoszyjkowy i dwuszyjkowy. Ich owoce są bogate w witaminę C i nadają się na domowe przetwory, a kolczaste gałęzie dają ptakom i drobnym ssakom bezpieczne miejsce na gniazda.

Materiały edukacyjne Ministerstwa Edukacji wymieniają też inne grupy. Na żywopłoty obronne, kolczaste, nadają się róże, głogi, berberysy i ałycza. Na ozdobne, swobodne tawuły, jaśminowce, żylistki, róże, berberysy i hortensje.

Co daje żywopłot

Wrocławski poradnik wylicza kilka korzyści. Gęsty żywopłot daje ptakom miejsce na gniazda, a gatunki owocujące także pokarm. Ażurowa struktura osłabia wiatr, ale wciąż przepuszcza powietrze. Żywopłot działa jak filtr, który zatrzymuje kurz i poprawia mikroklimat. Do tego zmienia się z porami roku.

Dlatego żywopłot z grabu, klonu polnego czy głogu to nie tylko zielony płot, ale też kawałek przyrody na działce. Sadzi się go najczęściej na granicy działki, a przy blokach jako zielone ściany.

Kiedy i jak sadzić żywopłot

Materiały Ministerstwa Edukacji podają terminy sadzenia. Rośliny liściaste zrzucające liście sadź najlepiej wczesną jesienią, ewentualnie do pierwszych przymrozków, albo wczesną wiosną. Iglaste i zimozielone liściaste z doniczek najlepiej sadzić późnym latem, żeby korzenie rozrosły się przed zimą.

Rozstawa zależy od wielkości roślin: bardzo niskie co 10–15 cm, nieco wyższe co 20–30 cm, silnie rosnące co 30–40 cm, a krzewy na żywopłot swobodny co 0,5–1,5 m. Czasem warto posadzić rośliny w dwóch lub trzech rzędach. RHS podaje dla jednego rzędu ogólnie 30–60 cm, a dla żywopłotu grubszego niż 90 cm dwa rzędy co 45 cm, z roślinami co 90 cm w rzędzie, w szachownicę.

Przygotowanie ziemi opisujemy według RHS. Przekop pas szerokości 60–90 cm na głębokość szpadla. Materii organicznej nie wkładaj na dno rowu, bo rośliny mogą się potem zapadać. Na glebie piaszczystej lub ciężkiej gliniastej wymieszaj materię organiczną, na przykład dojrzały kompost, z wierzchnimi 25 cm ziemi. Na glebie podmokłej usyp wał wysokości 15–20 cm. Po posadzeniu wyściółkuj żywopłot warstwą około 7,5 cm i podlewaj go regularnie przez pierwsze dwa lata.

Cięcie: kiedy i jak często

Pierwsze cięcie robisz zaraz po posadzeniu. Według materiałów Ministerstwa Edukacji krzewy na żywopłot swobodny skraca się wtedy o połowę lub o jedną trzecią, bo przy przesadzaniu straciły część korzeni. Potem regularne strzyżenie, czyli skracanie najmłodszych pędów z zewnątrz, zagęszcza żywopłot i nadaje mu kształt.

Polskie źródła, z których korzystamy, nie podają terminów cięcia dla poszczególnych gatunków. Ogólne zalecenia RHS są takie:

Większość iglaków nie odrasta ze starego drewna, dlatego trzeba je przycinać regularnie, zanim się rozrosną. Wyjątkiem jest cis. RHS ostrzega też, że cięcie iglaków po sierpniu może zostawić łyse placki.

Kształt ma znaczenie. Żywopłot formowany tnij tak, żeby boki lekko zwężały się ku górze, a podstawa była szersza niż wierzchołek. Wtedy światło dociera do dolnych gałęzi i żywopłot nie łysieje od dołu.

Ptasie gniazda i sąsiad: o czym pamiętać

Żywopłot to ulubione miejsce gniazd. Rozporządzenie w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt obejmuje ochroną ścisłą między innymi kosa, sikorę bogatkę, wróbla, rudzika i ziębę. Zakazuje niszczenia, usuwania i uszkadzania ich gniazd. Wyjątek dotyczy tylko okresu od 16 października do końca lutego: wtedy wolno usuwać gniazda z budek lęgowych, a gniazda z budynków i terenów zieleni tylko wtedy, gdy wymagają tego względy bezpieczeństwa lub sanitarne. Dlatego zanim wiosną lub latem włączysz nożyce, obejrzyj żywopłot. RHS przypomina, że sezon lęgowy trwa zwykle od marca do sierpnia, a bywa dłuższy.

Z sąsiadem warto się dogadać przed sadzeniem. Kodeks cywilny w art. 150 pozwala właścicielowi gruntu obciąć i zachować dla siebie korzenie przechodzące z sąsiedniej działki, a także zwieszające się gałęzie i owoce. W przypadku gałęzi i owoców musi jednak najpierw wyznaczyć sąsiadowi odpowiedni termin na ich usunięcie. Szeroki żywopłot przy samej granicy może więc stać się powodem sporu.