Lawenda uprawa

Jaką lawendę wybrać

Lawenda wąskolistna (*Lavandula angustifolia*, dawniej też *L. officinalis*) to zimozielona krzewinka. Anna Śmiałek w Muratorze podaje, że dorasta do 45–50 cm i kwitnie od czerwca do października. Izabela Sagasz w kb.pl pisze o wysokości około 60 cm i kwitnieniu od czerwca do września.

Paweł Romanowski przypomina, że lawenda pochodzi z rejonu Morza Śródziemnego i w Polsce może przemarzać. Dlatego Śmiałek radzi wybierać odmiany mrozoodporne.

Lawenda francuska (*Lavandula stoechas*) jest wrażliwa na mróz. Romanowski i Sagasz zgodnie piszą, że w polskich warunkach nie zimuje w gruncie i przed mrozami trzeba ją przenieść do pomieszczenia.

Odmiany. Sagasz wymienia kilka odmian lawendy wąskolistnej:

Odporność do −30 °C to dane z poradnika, nie z polskich badań odmianowych. Nie traktuj jej jako gwarancji.

Gleba i stanowisko: najważniejszy jest drenaż

Słońce. Lawenda należy do ziół, które potrzebują najwięcej słońca, pisze Maciej Aleksandrowicz w Muratorze. Dobrze jej w osłoniętym miejscu, np. przy południowej ścianie. Sagasz dodaje, że stanowisko słoneczne, zaciszne i odkryte chroni ją przed chorobami grzybowymi.

Gleba. Sagasz pisze, że lawenda wąskolistna najlepiej rośnie w ziemi przepuszczalnej, piaszczystej, z większą zawartością wapnia. Zniesie glebę jałową i kamienistą, ale nie miejsce, gdzie stoi woda. Śmiałek radzi na glebie słabo przepuszczalnej ułożyć drenaż, np. z kawałków potłuczonej doniczki, a kwaśną ziemię zwapnować kredą lub dolomitem.

Odczyn. Nasze polskie źródła nie podają konkretnej wartości pH. Piszą tylko o glebie z wapniem i o wapnowaniu gleby kwaśnej.

Dlaczego drenaż jest tak ważny. Romanowski podaje, że lawenda na stanowiskach wilgotnych jest mniej zimotrwała niż na glebach przepuszczalnych. Mokre miejsce szkodzi jej więc nie tylko latem, ale też zimą.

Sadzenie: wiosną czy jesienią

Terminy. Śmiałek sadzi lawendę wiosną od początku kwietnia, a jesienią we wrześniu i w pierwszych dniach października. W doświadczeniu Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie, opisanym przez Urszulę Sadowską, sadzonki posadzono 28 maja.

Którą porę wybrać. Źródła nie rozstrzygają tego wprost. Pamiętaj jednak, że młode rośliny zimują gorzej. Romanowski podkreśla, że zwłaszcza młode rośliny wymagają okrycia. Jeśli sadzisz jesienią, nie przeciągaj terminu poza początek października.

Rozstawa. Tu źródła się różnią:

W ogrodzie zwykle wystarczy 30–40 cm. Na rabacie, gdzie lawenda ma się rozrosnąć w kępy, zostaw więcej miejsca.

Jak sadzić. W doświadczeniu krakowskim glebę zaorano głęboko jeszcze przed zimą, do każdego dołka dodano około litra ziemi do doniczek, a glebę między roślinami przykryto agrowłókniną. Ograniczała chwasty, ogrzewała glebę i zmniejszała parowanie.

Podlewanie i nawożenie

Podlewanie. Sagasz radzi podlewać oszczędnie. Śmiałek pisze, że lawenda woli stanowisko za suche niż za mokre, choć w tym samym tekście dodaje, że ceni sobie stałą wilgotność podłoża. Wspólny mianownik jest jasny: lawenda nie może stać w mokrej ziemi.

Nawożenie. Źródła się tu różnią. Sagasz pisze, że nawożenie nie jest potrzebne. Śmiałek co roku wiosną rozkłada wokół roślin warstwę około 2 cm kompostu. W doświadczeniu krakowskim w drugim roku zastosowano nawożenie mineralne (50 kg azotu, 50 kg fosforu i 80 kg potasu na hektar), ale to uprawa polowa na surowiec, nie ogród.

Cięcie: co roku, ale nie do starego drewna

Pierwszy rok. Śmiałek skraca młode, nierozkrzewione rośliny o połowę.

Co roku. Śmiałek tnie lawendę każdego roku. Wiosną, w marcu lub kwietniu, usuwa pędy chore, złamane i uszkodzone. Przycina tylko zeszłoroczne przyrosty, bez starszych części przy ziemi.

Po kwitnieniu. Śmiałek ścina przekwitłe kwiatostany późnym latem, razem z 7-centymetrowymi fragmentami pędów, ale nie robi tego jesienią. Sagasz usuwa zwiędłe łodygi kwiatowe na bieżąco.

Gdy źródła się nie zgadzają. Sagasz podaje termin cięcia późną jesienią lub wiosną, a mocne cięcie po kwitnieniu, we wrześniu, które pobudza krzewienie. Śmiałek późną jesienią nie tnie, bo tak przycięte rośliny gorzej zimują.

Gęste kępy. Sagasz radzi stare, gęste kępy przerzedzić albo przesadzić.

Zima: co naprawdę szkodzi lawendzie

Ile mrozu wytrzyma. Romanowski podaje, że część nadziemna lawendy wąskolistnej ulega uszkodzeniu w temperaturze poniżej −15 °C, a system korzeniowy przy −20 °C. Rzadko jednak przemarza całkowicie i wiosną często odrasta z pąków odnawiających na korzeniach. Aleksandrowicz pisze, że lawenda raczej powinna przetrwać nasze zimy.

Co jej szkodzi. Romanowski wymienia trzy rzeczy:

- Mroźne zimy bez śniegu. Aleksandrowicz też pisze, że w bardzo srogie i bezśnieżne zimy lawenda może wymarzać. - Silny, zimny wiatr, szczególnie groźny, gdy nie ma śniegu. - Wilgotne stanowisko. Lawenda na mokrej glebie jest mniej zimotrwała.

Kiedy okrywać. Romanowski okrywa po pierwszych przymrozkach, pod koniec października lub na początku listopada. Śmiałek czeka, aż ziemia zmarznie.

Czym. Romanowski używa stroiszu, słomy lub białej agrowłókniny, a podstawę pędów obsypuje korą sosnową, ziemią ogrodową lub torfem. Śmiałek obkłada podstawę słomą lub suchymi liśćmi, a korony okrywa stroiszem. Aleksandrowicz płytko obsypuje rośliny liśćmi lub torfem i dodatkowo może okryć je agrowłókniną. Sagasz okrywa świerkowym chrustem przy silnych mrozach.

Wiosną zdejmij okrycie. Nasze źródła nie podają dokładnego terminu.

Lawenda na polskich polach: co pokazały badania

Kraków. Urszula Sadowska z Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie opisała doświadczenie w Mydlnikach. Sadzonki posadzono 28 maja 2010 roku na glebie piaszczysto-gliniastej. W pierwszym roku były bardzo małe i nie zakwitły. Kwiaty zebrano ręcznie dopiero w drugim roku, pod koniec czerwca. We wrześniu część roślin zakwitła ponownie, co pozwoliło na drugi, niewielki zbiór.

Suszenie. W tym samym badaniu kwiaty suszone naturalnie zawierały średnio 3,5 ml olejku w 100 g suszu, a suszone w suszarce 2,75 ml. Kwiaty z czerwcowego zbioru miały więcej olejku niż wrześniowe (3,5 wobec 2,8 ml).

Uprawa ekologiczna. Katarzyna Seidler-Łożykowska i współautorzy prowadzili w latach 2008–2010 doświadczenia w czterech miejscowościach w Polsce. Uprawa ekologiczna dała wyższy plon kwiatów niż konwencjonalna, choć kwiaty miały mniej olejku. Zawartość i skład olejku nie zależały od miejsca uprawy.

Wniosek dla ogrodu: nie martw się, jeśli lawenda w pierwszym roku prawie nie kwitnie. Tak było także w doświadczeniu polowym.

Rozmnażanie: sadzonki, odkłady i nasiona

Sadzonki. Sagasz pobiera niezdrewniałe sadzonki latem lub wiosną. Pędy długości 10–20 cm zostają po letnim cięciu pielęgnacyjnym.

Odkłady. Śmiałek wiosną przygina najniższe pędy do ziemi i obsypuje je glebą, którą utrzymuje stale lekko wilgotną. Jesienią, gdy się ukorzenią, odcina młode rośliny.

Nasiona. Śmiałek pisze, że nasiona kiełkują najlepiej po działaniu niskiej temperatury. Można je wysiać jesienią do gruntu albo wczesną wiosną po stratyfikacji. Sagasz wysiewa je późnym latem lub jesienią.

Zbiór i suszenie kwiatów

Kiedy. Śmiałek ścina kwiaty latem, zanim całkowicie się rozwiną, razem z łodygą. Sagasz zbiera kwiatostany zaraz po otwarciu kwiatów. W doświadczeniu krakowskim lawendę zebrano pod koniec czerwca.

Jak suszyć. Zwiąż kwiaty w pęczki i susz kwiatostanami w dół, w przewiewnym, suchym miejscu, radzą Śmiałek i Sagasz. Badanie z Krakowa pokazało, że suszenie naturalne zachowało więcej olejku niż suszarka.

Inne rośliny ozdobne, które sadzi się jesienią, opisujemy na stronach kiedy sadzić tulipany i kiedy sadzić lilie. Wszystko o lawendzie znajdziesz w dziale lawenda.