Marchew Choroby i szkodniki Choroby marchwi
Fioletowe liście, korytarze w korzeniach albo marchew gnijąca w piwnicy? Porównaj objawy i zobacz, co pomaga w przyszłym sezonie.
W skrócie
Najgroźniejszy szkodnik marchwi to połyśnica marchwianka: jej larwy drążą korytarze w korzeniach, a liście siewek fioletowieją i żółkną. Na naci najczęstsza jest alternarioza, a w przechowalni marchew niszczą szara pleśń i zgnilizna twardzikowa. Pomaga płodozmian co 4 lata, przewiewne stanowisko i przechowywanie tylko zdrowych korzeni.
Czy to groźne? Bawełnica topolowo-marchwiana może obniżyć plon nawet o 50%, a połyśnica sprawia, że korzenie nie nadają się do przechowania ani sprzedaży.
Jaki problem widzisz?
Szybkie rozpoznanie po objawach
| Co widzisz | Prawdopodobna przyczyna |
|---|---|
| Siewki zamierają, liście fioletowieją, potem żółkną, w korzeniach korytarze | Połyśnica marchwianka |
| Liście bez objawów, korzenie przestają rosnąć i pękają, na korzeniach kolonie mszyc | Bawełnica topolowo-marchwiana |
| Młode liście zwijają się, żółkną i zasychają, lepka spadź | Mszyce |
| Młode liście się zwijają, ale zostają zielone, rośliny karłowacieją | Golanice |
| Narośla na korzeniach, korzenie rozwidlone i skrócone, rośliny więdną placami | Guzak północny |
| Czernienie i zamieranie korzeni bez wyraźnych objawów na liściach | Korzeniak szkodliwy |
| Drobne ciemnobrunatne plamy na liściach, które się zlewają | Alternarioza naci |
| Biały, mączysty nalot na górnych liściach | Mączniak prawdziwy |
| Kraterowate wgłębienia na korzeniu z białawą grzybnią | Rizoktonioza |
| W przechowalni biała, puszysta grzybnia z czarnymi sklerocjami | Zgnilizna twardzikowa |
| W przechowalni brunatne, wodniste plamy na korzeniach | Szara pleśń |
| Szarobrunatne plamy pod skórką, potem kratery z czarnym brzegiem | Plamistość zgorzelowa korzeni |
| Nieregularne dziury w liściach, śluz | Ślimaki |
Połyśnica marchwianka
- Jak rozpoznać
- Larwy wiosennego pokolenia wygryzają korzeń palowy siewek, które zamierają, a liście fioletowieją, potem żółkną. Larwy letniego pokolenia drążą korytarze pod skórką. Takie korzenie nie nadają się do przechowania ani sprzedaży, a często też gniją.
- Skąd się bierze
- Muchówka Chamaepsila rosae, dwa pokolenia w roku. Lubi cień. Najwięcej szkód robi w gęstych zasiewach, przy żywopłotach i drzewach oraz w nisko położonych, słabo przewietrzanych miejscach. Wylatuje, gdy gleba ma 12 °C, najaktywniejsza jest w 12–18 °C.
- Co robić
- Uszkodzonych korzeni nie przechowuj. W produkcji próg zagrożenia to średnio więcej niż jedna muchówka dziennie na żółtej tablicy lepowej wiosną, a latem 0,75 muchówki dziennie. Jeśli potrzebna jest ochrona chemiczna, stosuj tylko środki dopuszczone w Polsce, zgodnie z etykietą.
- Jak zapobiegać
- Siej na przewiewnym, otwartym stanowisku, z dala od drzew i krzewów. Nie siej marchwi w pierwszym roku po oborniku. Od połowy maja wywieś żółte tablice lepowe, żeby widzieć nalot.
Czy to groźne? Bardzo groźna. Uszkodzone korzenie nie nadają się do przechowania.
↑ Wróć do listyBawełnica topolowo-marchwiana
- Jak rozpoznać
- Na liściach nie widać objawów. Mszyce żerują na korzeniach bocznych, korzenie przestają rosnąć i pękają, spada w nich zawartość cukrów.
- Skąd się bierze
- Pemphigus phenax. Zimuje na topoli czarnej (odmiany Italica). Uskrzydlone mszyce przelatują nawet 1 km na pola marchwi w czerwcu i na początku lipca, kolonie pojawiają się od końca lipca.
- Co robić
- Od trzeciej dekady lipca wyrywaj po kilka korzeni i oglądaj je. Próg zagrożenia to jedna kolonia na 50 korzeni.
- Jak zapobiegać
- Nie siej marchwi w pobliżu topoli i większych skupisk drzew.
Czy to groźne? Może obniżyć plon nawet o 50%.
↑ Wróć do listyMszyca wierzbowo-marchwiowa i inne mszyce
- Jak rozpoznać
- Młode liście zwijają się, żółkną, brązowieją i zasychają. Rośliny pokrywa spadź, wylinki i martwe mszyce. Przy silnym nalocie korzenie słabną, a plon spada.
- Skąd się bierze
- Cavariella aegopodii zimuje na wierzbach i pod koniec maja przelatuje na marchew, gdzie daje do 6 pokoleń. Najbardziej zagrożona jest marchew wysiana przy wierzbach, w czasie wschodów. Mszyce przenoszą też wirusy.
- Co robić
- Od połowy maja co tydzień przez 3–5 tygodni oglądaj nasady liści. Próg zagrożenia to średnio 25 mszyc na roślinę.
- Jak zapobiegać
- Nie siej marchwi przy wierzbach, topolach i większych skupiskach drzew.
Golanice
- Jak rozpoznać
- Samice żerują na wschodzących roślinach, młode liście się zwijają, a rośliny słabiej rosną. Przy żerowaniu larw do fazy 4 liści liście się zwijają, ale zostają zielone.
- Skąd się bierze
- Trioza apicalis i Trioza viridula. Dorosłe zimują na drzewach iglastych i w marchwi pozostawionej w polu. Masowo pojawiają się co kilka lat.
- Co robić
- Od maja, gdy rośliny mają 3–4 liście, co tydzień szukaj jaj na brzegach liści.
- Jak zapobiegać
- Nie siej marchwi przy drzewach iglastych ani na miejscu, gdzie rosła rok wcześniej.
Guzak północny
- Jak rozpoznać
- Na korzeniach powstają narośla, korzenie są zniekształcone i skrócone. Rośliny karłowacieją i więdną placami, na silnie zakażonych polach wschodzą z opóźnieniem.
- Skąd się bierze
- Nicień Meloidogyne hapla. Lubi gleby lekkie, piaszczyste i organiczne. Jedna samica składa 300–1000 jaj.
- Co robić
- Próg szkodliwości to około 3 larwy inwazyjne w 100 cm³ gleby na początku sezonu. Na zakażonym miejscu nie siej marchwi.
- Jak zapobiegać
- Instytut Ogrodnictwa wymienia odmiany mało wrażliwe na guzaka: Amsterdamska, Danvers, Duwicka, Half-Long, Karotina, Londyńska, Selecta i Slendero.
Korzeniak szkodliwy
- Jak rozpoznać
- Na korzeniach pojawiają się nekrozy, które się rozszerzają, aż cały korzeń czernieje i zamiera. Po samych objawach nie da się go rozpoznać, potrzebna jest analiza laboratoryjna.
- Skąd się bierze
- Nicień Pratylenchus penetrans, 5–6 pokoleń w roku. Zahamowanie wzrostu widać już przy 30 osobnikach w 100 g gleby.
- Co robić
- Przy podejrzeniu oddaj próbę gleby do analizy.
- Jak zapobiegać
- Przestrzegaj płodozmianu.
Alternarioza naci marchwi
- Jak rozpoznać
- Na liściach drobne, ciemnobrunatne do czarnych plamy, które się zlewają. Choroba zaczyna się od najstarszych liści. Może też powodować zgorzel szyjki siewek i suche, wgłębione plamy na przechowywanych korzeniach.
- Skąd się bierze
- Alternaria dauci. Najlepiej rozwija się w 25–27 °C, sprzyjają jej krótkie ciepłe i deszczowe okresy. Zimuje w resztkach roślin.
- Co robić
- Od połowy lata co 2 tygodnie oglądaj liście. Ochronę zaczyna się, gdy objawy ma więcej niż 1% roślin. Stosuj tylko środki dopuszczone w Polsce, zgodnie z etykietą.
- Jak zapobiegać
- Przestrzegaj płodozmianu i nie zostawiaj resztek naci na grządce, bo w nich zimuje grzyb.
Mączniak prawdziwy baldaszkowatych
- Jak rozpoznać
- Biały, mączysty nalot na liściach, ogonkach i baldachach, głównie na górnych liściach. W uprawie na korzenie straty plonu są zwykle niewielkie.
- Skąd się bierze
- Erysiphe heraclei. Zimuje na resztkach roślin baldaszkowatych, zarodniki przenosi wiatr z chwastów. Sprzyjają mu ciepłe dni i wilgotne noce.
- Co robić
- Usuwaj chwasty baldaszkowate wokół grządki.
- Jak zapobiegać
- Nie siej za gęsto i nie przesadzaj z azotem.
Rizoktonioza marchwi
.jpg){kind=link}
- Jak rozpoznać
- Na korzeniu małe kratery z białawą grzybnią, które się pogłębiają i powiększają. Tworzą się brunatnoczarne sklerocja wielkości 1–3 mm. Często dołącza mokra zgnilizna bakteryjna.
- Skąd się bierze
- Rhizoctonia carotae i Helicobasidium purpureum. Szybko się szerzy przy dużej wilgotności, nawet w 0 °C. Przeżywa w glebie wiele lat.
- Co robić
- Objawy pojawiają się przy zbiorze i w przechowalni. Utrzymuj czystość w przechowalni i unikaj wahań temperatury.
- Jak zapobiegać
- To choroba glebowa, pomaga tylko profilaktyka: płodozmian i zdrowe stanowisko.
Zgnilizna twardzikowa
.jpg){kind=link}
- Jak rozpoznać
- W przechowalni na korzeniach gęsta, biała, puszysta grzybnia z czarnymi sklerocjami wielkości ziarna pszenicy. W polu pierwsze objawy to ciemne, wodniste plamy u nasady ogonków liściowych.
- Skąd się bierze
- Sclerotinia sclerotiorum. Zakaża głównie w czasie kwitnienia roślin żywicielskich, w 16–22 °C.
- Co robić
- Chorych korzeni nie przechowuj. Po zbiorze od razu schładzaj korzenie i utrzymuj stałą temperaturę i wilgotność w przechowalni.
- Jak zapobiegać
- Starannie odchwaszczaj, przestrzegaj płodozmianu i nie siej marchwi po innych warzywach korzeniowych.
Szara pleśń
- Jak rozpoznać
- Brunatne, wodniste plamy na korzeniach, najczęściej na początku przechowywania. W czasie wegetacji grzyb atakuje martwą lub uszkodzoną tkankę.
- Skąd się bierze
- Botrytis cinerea. Najszybciej rozwija się przy wilgotności 95–100% i w 15–20 °C, ale korzenie mogą gnić nawet w 0 °C. Często dołączają do niej bakterie.
- Co robić
- Gnijące korzenie od razu usuwaj z przechowalni.
- Jak zapobiegać
- Kop przy niskiej wilgotności gleby i przechowuj tylko zdrowe, nieuszkodzone korzenie.
Plamistość zgorzelowa korzeni
- Jak rozpoznać
- Pod skórką szarobrunatne plamy, które się powiększają, a potem zamieniają w kratery z czarnym brzegiem. Zakażenie może być utajone i ujawnić się dopiero po 12 tygodniach albo po umyciu korzeni.
- Skąd się bierze
- Pythium violae i inne Pythium. Sprzyja im nadmiar nawozów mineralnych i duża wilgotność gleby, zwłaszcza na początku wzrostu albo po zalaniu. Przetrwalniki żyją w glebie latami.
- Co robić
- Nie siej marchwi w miejscu, gdzie choroba już wystąpiła.
- Jak zapobiegać
- Siej na glebach dobrze zdrenowanych albo na podwyższonych redlinach.
Ślimaki
- Jak rozpoznać
- Nieregularne dziury w liściach, ślady śluzu.
- Skąd się bierze
- Instytut Ochrony Roślin wymienia marchew wśród warzyw uszkadzanych przez inwazyjnego ślinika luzytańskiego.
- Co robić
- Zbieraj ślimaki, zwłaszcza po deszczu. Więcej na stronie [ślimaki w ogrodzie](/szkodniki/slimaki/).
- Jak zapobiegać
- Usuwaj resztki roślin i chwasty, rozbijaj grudy gleby.
Kalendarz ochrony
Co i kiedy robić, żeby chorób i szkodników było mniej. Środków chemicznych używaj tylko zarejestrowanych w Polsce i zgodnie z etykietą.
- Przed siewemPłodozmian co najmniej 4 lata, nie po warzywach korzeniowych, ziemniakach ani w pierwszym roku po oborniku
- Od połowy majaŻółte tablice lepowe na połyśnicę, co tydzień przeglądaj nasady liści pod kątem mszyc
- Od 3–4 liściSzukaj jaj golanic na brzegach liści
- Połowa lataOglądaj liście co 2 tygodnie, bo wtedy zaczyna się alternarioza
- Od trzeciej dekady lipcaWyrywaj kilka korzeni i sprawdzaj, czy nie ma na nich kolonii bawełnicy
- Zbiór i przechowalniaKop przy suchej glebie, schładzaj korzenie od razu, przechowuj w 0–1 °C i 95–98% wilgotności
Domowe sposoby: co działa
Ludowych przepisów w internecie jest mnóstwo. Oto co mówią o nich źródła.
- PomagaOkrywanie zasiewu
W pracy z Akademii Rolniczej w Krakowie (M. Simlat, 2002) przytoczono badania, w których marchew okryta perforowaną folią przez około 4 tygodnie w maju i czerwcu miała mniej uszkodzeń przez połyśnicę i wyższy plon. Liczb nie podano.
- Tylko profilaktycznieCebula między rzędami marchwi
Ta sama praca wymienia uprawę marchwi na przemian z cebulą jako sposób dla ogrodów przydomowych. Autorka zaznacza, że metody uprawowe nie dają trwałej ochrony przed połyśnicą.
- Tylko profilaktyczniePóźniejszy siew
Siew po nalocie pierwszego pokolenia połyśnicy i zbiór przed pojawieniem się drugiego to według pracy z Krakowa jeden ze sposobów ograniczania szkód. Jak bardzo pomaga, praca nie podaje.
Najczęstsze pytania
Dlaczego liście marchwi są fioletowe?
Fioletowe, a potem żółknące liście siewek to typowy objaw połyśnicy marchwianki. Wyrwij jedną roślinę i obejrzyj korzeń: korytarze i larwy potwierdzają szkodnika.
Jak chronić marchew przed połyśnicą bez chemii?
Siej na przewiewnym, otwartym stanowisku, z dala od drzew i żywopłotów, i nie w pierwszym roku po oborniku. Pomaga okrycie zasiewu na około 4 tygodnie w maju i czerwcu oraz późniejszy siew, po nalocie pierwszego pokolenia.
Dlaczego marchew gnije w piwnicy?
Najczęściej przez szarą pleśń, zgniliznę twardzikową albo rizoktoniozę. Przechowuj tylko zdrowe, nieuszkodzone korzenie, schładzaj je od razu po zbiorze i trzymaj w 0–1 °C przy wilgotności 95–98%. Gnijące korzenie usuwaj od razu.
Dlaczego marchew jest rozwidlona i ma narośla?
Narośla na korzeniach i rozwidlone, skrócone korzenie to objaw guzaka północnego. Rośliny więdną wtedy placami. Na zakażonym miejscu nie siej marchwi i wybieraj odmiany mało wrażliwe na tego nicienia, na przykład Amsterdamską, Londyńską lub Karotinę.
Co ile lat siać marchew w tym samym miejscu?
Według metodyki integrowanej produkcji nie częściej niż co 4 lata. Nie siej jej też po innych warzywach korzeniowych i po ziemniakach, bo w glebie gromadzą się patogeny.
Czym pryskać marchew na choroby i szkodniki?
Najpierw płodozmian, dobre stanowisko i odmiany mało wrażliwe na choroby i szkodniki. Jeśli ochrona chemiczna jest konieczna, stosuj tylko środki dopuszczone w Polsce, zgodnie z etykietą. Metodyka zaleca, by przynajmniej jeden zabieg był wykonany środkiem niechemicznym.
Kalendarz ogrodnika na skrzynkę
Sezonowe przypomnienia o pracach w ogrodzie i nowe artykuły. Bez spamu.
Dziękujemy! Twój adres jest już na liście.
Źródła
Tę stronę napisaliśmy na podstawie poniższych źródeł.
- Poradnik sygnalizatora ochrony marchwi zwyczajnej (red. G. Łabanowski), Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2015
- Metodyka integrowanej produkcji marchwi (wydanie piąte zmienione), Instytut Ogrodnictwa – PIB, zatwierdzona przez Głównego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa, 2023
- Metodyka integrowanej ochrony marchwi (materiały dla producentów, red. Z. Anyszka), Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2019
- Ocena wrażliwości marchwi na połyśnicę marchwiankę (M. Simlat), Akademia Rolnicza w Krakowie, Zeszyty Problemowe Postępów Nauk Rolniczych 488, 2002
- Optymalne warunki przechowywania warzyw (Małgorzata Miłek), Świętokrzyski Ośrodek Doradztwa Rolniczego
- The significance of alien and invasive slug species for plant communities in agrocenoses (J. Kozłowski), Instytut Ochrony Roślin – PIB, Journal of Plant Protection Research 52(1), 2012
- Chrońmy rośliny przed ślimakami (J. Kozłowski), Instytut Ochrony Roślin, Poznań