Uprawa malin
Malina potrafi owocować w jednym miejscu kilkanaście lat. Pod warunkiem, że od początku dostanie dobrą glebę, wodę i podporę.
W skrócie
Maliny sadź na żyznej, przepuszczalnej glebie o pH 6,0–6,5, w miejscu bez zastoisk mrozowych i wody. Odmiany letnie prowadź przy drutach. Ściółkuj rzędy warstwą 5–10 cm, podlewaj w czasie suszy, azot dawaj wczesną wiosną. Owoce zbieraj regularnie, bo przejrzałe szybko łapią szarą pleśń.
Stanowisko: gdzie posadzić maliny
Maliny zostają w jednym miejscu długo. Instytut Ogrodnictwa podaje, że krzewy mogą rosnąć na tym samym stanowisku około 15 lat. Dlatego miejsce wybierz starannie.
Teren. Metodyka integrowanej produkcji malin, wydana przez Główny Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa i Instytut Ogrodnictwa, poleca tereny równinne lub łagodne zbocza. Justyna Wójcik-Seliga z Instytutu Ogrodnictwa pisze o łagodnym stoku o wystawie południowo-wschodniej lub południowo-zachodniej.
Czego unikać. Obie publikacje ostrzegają przed miejscami nisko położonymi, w których tworzą się zastoiska mrozowe.
Wiatr. Metodyka radzi osłonić plantację od strony zachodniej i północno-zachodniej szpalerem drzew lub żywopłotem.
Przedplon. Według metodyki nie sadź malin po sobie ani po truskawkach, pomidorach i ziemniakach, bo grozi to wertycyliozą. Nie sadź ich też po wieloletnich roślinach bobowatych, takich jak lucerna czy koniczyna. Dobrym przedplonem są zboża, trawy i kukurydza.
Gleba i odczyn
Rodzaj gleby. Metodyka: najlepsze są gleby żyzne, zasobne w składniki pokarmowe, III i IV klasy bonitacyjnej. Instytut Ogrodnictwa dodaje, że gleba ma być przepuszczalna i mieć dobry układ powietrzno-wodny.
Woda gruntowa. Według metodyki nie powinna być wyżej niż 50–70 cm od powierzchni gleby. Instytut Ogrodnictwa ostrzega, że nawet krótkie zalanie korzeni sprzyja zamieraniu roślin i chorobom grzybowym.
Odczyn. Tu źródła różnią się w szczegółach. Metodyka integrowanej produkcji podaje odczyn lekko kwaśny, pH 6,0–6,5. Pomorski ODR wskazuje ten sam zakres, około 6,0–6,5, jako optymalny dla pobierania azotu. Instytut Ogrodnictwa w poradniku dla ogrodów pisze o odczynie obojętnym, uzyskiwanym wapnem magnezowym. Jeśli nie wiesz, jaki odczyn ma twoja gleba, zrób badanie przed sadzeniem. Jak wapnować, piszemy w artykule wapnowanie gleby.
Przygotowanie gleby przed sadzeniem
Obornik lub kompost. Instytut Ogrodnictwa radzi dać obornik w ilości 35–40 t/ha albo dojrzały kompost. Najlepiej zrobić to jesienią i nie później niż 4 tygodnie przed sadzeniem. W ogrodzie 35–40 t/ha to około 3,5–4 kg obornika na metr kwadratowy (nasze przeliczenie). Więcej o nawozie przeczytasz w artykule obornik.
Zmęczona gleba. Jeśli maliny lub inne rośliny długo rosły w tym miejscu, metodyka podaje większą dawkę obornika, 40–50 t/ha, albo kompost lub torf, i przekopanie na 25–30 cm.
Fosfor, potas, wapń. Wczesną wiosną Instytut Ogrodnictwa zaleca nawozy fosforowe i potasowe oraz wapno magnezowe, a potem wyrównanie gleby. Na małej działce wszystkie zabiegi zrobisz ręcznie.
Szkodniki w glebie. Instytut przypomina, że uprawa gleby przed sadzeniem ogranicza pędraki, drutowce i opuchlaki. Metodyka wymienia też nawozy zielone, na przykład mieszanki roślin bobowatych ze zbożami. Zobacz nawozy zielone.
Maliny: warunki uprawy
Rubus idaeus
- Gleba
- Żyzna, przepuszczalna, zasobna w składniki pokarmowe; woda gruntowa nie wyżej niż 50–70 cm
- pH gleby
- 6,0–6,5 (metodyka integrowanej produkcji, Pomorski ODR); Instytut Ogrodnictwa: obojętny
- Rozstawa
- Między rzędami 200 cm, w rzędzie co 50 cm, w ogrodzie przydomowym 2 m między rzędami i co najmniej 0,5 m w rzędzie (Instytut Ogrodnictwa); przy drutach na plantacji 2,5–3,0 m
- Sadzenie
- Zwykle jesienią, gdy gleba jest wilgotna
- Zbiór
- Odmiany letnie od przełomu czerwca i lipca, jesienne do jesieni
- Podlewanie
- Dużo, szczególnie w czasie suszy; przy nawadnianiu kroplowym nie rzadziej niż co 3 dni
Sadzenie i rozstawa
Termin. Instytut Ogrodnictwa: maliny sadzi się zwykle jesienią, gdy gleba jest wilgotna. Rośliny zdążą się wtedy ukorzenić przed zimą. Szczegóły i wiosenną alternatywę opisujemy w artykule kiedy sadzić maliny.
Sadzonki. Tylko zdrowe, wolne od wirusów, fitoplazm i szkodników. Instytut zwraca uwagę, że pryszczarek malinowiec i choroby wirusowe trafiają do ogrodu głównie z materiałem sadzeniowym.
Rozstawa. W ogrodzie przydomowym Instytut podaje 2 m między rzędami, a na plantacjach 2,5–3 m. W rzędzie maliny właściwe sadzi się co 0,5 m lub więcej, a malinę czarną rzadziej. Metodyka dla malin prowadzonych przy drutach podaje 2,5–3,0 m między rzędami.
Podpory: szpaler dla malin letnich
Maliny letnie. Mają długie pędy i według Instytutu Ogrodnictwa wymagają prowadzenia przy konstrukcji w formie szpaleru.
Metodyka opisuje to dokładniej. Między słupkami rozpina się drut ocynkowany na dwóch lub trzech wysokościach. Słupki stawia się co około 15–20 m. W ogrodzie rząd jest krótszy, ale zasada ta sama: pędy przywiązujesz do drutów, żeby nie łamały się pod ciężarem owoców.
Maliny jesienne. Zwykle są niższe. Metodyka podaje prowadzenie wolnostojące, w rzędzie szerokości 30–50 cm, z drutem rozpiętym po obu stronach. Wyjątkiem jest według Instytutu odmiana 'Polka', która tworzy długie pędy i potrzebuje konstrukcji.
Malina czarna. Odmiana 'Litacz' wymaga systematycznego przywiązywania. Instytut podaje, że jej pędy można rozpiąć w wachlarz przy pergoli.
Podlewanie
Maliny potrzebują dużo wody, zwłaszcza w czasie suszy. Tak pisze Instytut Ogrodnictwa.
Ile wody. Metodyka podaje, że malinom potrzeba 550–650 mm opadów w roku. W latach bardzo suchych spada mniej niż 400 mm. Wtedy bez podlewania się nie obejdzie.
Nawadnianie kroplowe. Metodyka radzi kroplowniki co 30–50 cm i podlewanie nie rzadziej niż raz na 3 dni. Dzienne dawki to 10–25 m³ na hektar, a w latach ekstremalnie suchych nawet ponad 40 m³/ha. Na metr kwadratowy daje to około 1–2,5 litra dziennie (nasze przeliczenie).
Uwaga na nadmiar. Podlewaj tak, żeby woda nie stała. Instytut przypomina, że nawet krótkie zalanie korzeni sprzyja zamieraniu krzewów.
Ściółkowanie i chwasty
Po posadzeniu. Instytut Ogrodnictwa radzi przykryć rzędy agrowłókniną lub korą. Ściółka zatrzymuje wilgoć i ogranicza chwasty.
Grubość. Metodyka podaje, że ściółkę organiczną utrzymuje się w warstwie 5–10 cm. Jeśli ściółkujesz słomą, trocinami albo korą, metodyka radzi zwiększyć dawkę azotu o jedną trzecią.
Bez herbicydów. Metodyka wymienia pas przy krzewach pielony ręcznie i ściółkowany albo uprawiany płytko, na 5–10 cm, kilka razy od kwietnia do sierpnia. Pośrodku międzyrzędzi utrzymuje się murawę z traw.
Nawożenie malin
Pierwszy rok. Instytut Ogrodnictwa pisze, że w pierwszym roku nawożenie musi być precyzyjne, żeby nie uszkodzić młodych pędów. W kolejnych latach dokarmia się rośliny zależnie od fazy wzrostu.
Azot. Metodyka uzależnia dawkę od zawartości materii organicznej w glebie. Dla odmian letnich to 20–80 kg N/ha, dla jesiennych 40–100 kg N/ha. Na metr kwadratowy to 2–8 i 4–10 g czystego azotu (nasze przeliczenie).
Kiedy. Dawkę do 50 kg N/ha daje się raz, wczesną wiosną. Większą dzieli się na dwie części: połowę wczesną wiosną, a resztę bezpośrednio po kwitnieniu u odmian letnich albo po miesiącu wzrostu u odmian powtarzających.
Obornik. Metodyka przypomina, że roczna dawka azotu z obornika nie może przekroczyć 170 kg N/ha.
Maliny letnie i jesienne: co je różni w uprawie
Maliny letnie owocują raz w sezonie, na pędach dwuletnich, zwykle od przełomu czerwca i lipca. Po zbiorze pędy, które owocowały, wycina się przy ziemi. Zostają pędy jednoroczne, które zaowocują za rok. Instytut Ogrodnictwa radzi ograniczyć młode pędy do kilku silnych.
Maliny jesienne (powtarzające owocowanie) owocują na pędach jednorocznych. Jeśli chcesz dwóch zbiorów, nie wycinaj ich po owocowaniu. Wiosną usuń tylko suche wierzchołki. Instytut podaje, że wtedy owoce zbiera się od końca czerwca do pierwszych przymrozków.
Jeśli wolisz jeden zbiór, wszystkie pędy ścina się przy ziemi. Tu źródła różnią się terminem. Instytut Ogrodnictwa pisze o przedwiośniu, a Pomorski ODR podaje głębokie cięcie w październiku.
Szczegóły znajdziesz w artykule cięcie malin.
Zbiór i szara pleśń
Kiedy. Pomorski ODR podaje, że maliny letnie zbiera się w lipcu, a jesienne aż do września. Instytut Ogrodnictwa pisze, że letnie zaczynają owocować zwykle na przełomie czerwca i lipca.
Jak często. Zbieraj regularnie. Pomorski ODR ostrzega, że opóźniony zbiór daje owoce przejrzałe, a te są bardziej podatne na szarą pleśń.
Szara pleśń. To podstępna choroba. Według Pomorskiego ODR może zakazić kwiaty, zanim się otworzą. Owoce wyglądają wtedy zdrowo, a gniją w ciągu 1–2 dni po zbiorze. Pomorski ODR pisze też, że maliny źle znoszą zbyt gęste sadzenie i słaby przewiew, więc nie zagęszczaj rzędów.
Inne choroby i szkodniki malin, od zamierania pędów po kistnika malinowca, opisujemy w artykule choroby malin. Do ochrony stosuj tylko środki zarejestrowane w Polsce, zgodnie z etykietą.
Jakie odmiany posadzić w ogrodzie
Instytut Ogrodnictwa w poradniku dla ogrodów opisuje kilka polskich odmian.
Letnie: 'Radziejowa' i 'Sokolica'. Mają czerwone, deserowe, jędrne owoce. Są bardzo wczesne, plenne i mało podatne na choroby grzybowe i szkodniki.
Jesienne: 'Polka' ma duże, stożkowate, jasnoczerwone, słodkie, aromatyczne owoce o wyśmienitym smaku, ale potrzebuje podpory. 'Polonez' jest mało podatny na choroby i przemarzanie. 'Poranek' tworzy zwarte krzewy, które nie potrzebują podpór. 'Poranna Rosa' ma żółte owoce, mniej aromatyczne i mniej słodkie.
Malina czarna: 'Litacz' ma drobne, twarde, czarne owoce, dobre na przetwory. Jest bardzo kolczasta, a pędy mogą przemarzać.
Według COBORU w krajowym rejestrze jest 19 odmian maliny właściwej.
Gdy źródła się różnią
Odczyn gleby. Metodyka integrowanej produkcji i Pomorski ODR: pH 6,0–6,5. Instytut Ogrodnictwa w poradniku dla ogrodów: odczyn obojętny.
Obornik. Instytut Ogrodnictwa: 35–40 t/ha. Metodyka, przy zmęczonej glebie: 40–50 t/ha.
Rozstawa rzędów. Instytut Ogrodnictwa: 2 m w ogrodzie przydomowym. Metodyka, przy prowadzeniu przy drutach: 2,5–3,0 m.
Cięcie malin jesiennych na jeden zbiór. Instytut Ogrodnictwa: na przedwiośniu. Pomorski ODR: w październiku.
Uprawa malin w liczbach
| Co | Zalecenie |
|---|---|
| Odczyn gleby | pH 6,0–6,5 |
| Woda gruntowa | Nie wyżej niż 50–70 cm od powierzchni |
| Obornik przed sadzeniem | 35–40 t/ha, najpóźniej 4 tygodnie przed sadzeniem |
| Rozstawa w ogrodzie | 2 m między rzędami, co najmniej 0,5 m w rzędzie |
| Podpora dla odmian letnich | Drut na 2 lub 3 wysokościach, słupki co 15–20 m |
| Ściółka organiczna | Warstwa 5–10 cm |
| Opady potrzebne malinom | 550–650 mm w roku |
| Azot (odmiany letnie / jesienne) | 20–80 / 40–100 kg N/ha |
| Ile lat w jednym miejscu | Około 15 lat |
Jak to zrobić
- Wybierz miejsce bez zastoisk mrozowych i bez stojącej wody, najlepiej osłonięte od zachodu.
- Nie sadź malin po malinach, truskawkach, pomidorach ani ziemniakach.
- Jesienią wymieszaj z glebą obornik albo dojrzały kompost, najpóźniej 4 tygodnie przed sadzeniem.
- Posadź zdrowe sadzonki jesienią, w rzędach co 2 m, co najmniej 0,5 m od siebie.
- Odmianom letnim postaw konstrukcję z drutami.
- Wyściółkuj rzędy korą lub innym materiałem organicznym na 5–10 cm.
- Podlewaj w czasie suszy, nie dopuszczaj do zalania korzeni.
- Zbieraj owoce regularnie i nie zostawiaj przejrzałych na krzakach.
Najczęstsze pytania
Jaka gleba jest najlepsza pod maliny?
Żyzna, przepuszczalna, zasobna w składniki pokarmowe, o pH 6,0–6,5. Woda gruntowa nie powinna stać wyżej niż 50–70 cm od powierzchni.
Jak często podlewać maliny?
W czasie suszy regularnie. Przy nawadnianiu kroplowym metodyka integrowanej produkcji radzi podlewać nie rzadziej niż co 3 dni. Nie dopuszczaj do zalania korzeni.
Czy maliny trzeba ściółkować?
Warto. Instytut Ogrodnictwa radzi przykryć rzędy agrowłókniną lub korą, a metodyka podaje warstwę ściółki organicznej 5–10 cm. Ściółka zatrzymuje wilgoć i ogranicza chwasty.
Czy maliny potrzebują podpór?
Maliny letnie tak, prowadzi się je przy drutach rozpiętych na dwóch lub trzech wysokościach. Jesienne zwykle nie, wyjątkiem jest na przykład 'Polka'.
Po czym nie sadzić malin?
Po malinach, truskawkach, pomidorach i ziemniakach, bo grozi to wertycyliozą. Także po wieloletnich bobowatych, jak lucerna i koniczyna. Dobre przedplony to zboża, trawy i kukurydza.
Ile lat owocują maliny w jednym miejscu?
Instytut Ogrodnictwa podaje, że krzewy mogą rosnąć na tym samym stanowisku około 15 lat.
Kalendarz ogrodnika na skrzynkę
Sezonowe przypomnienia o pracach w ogrodzie i nowe artykuły. Bez spamu.
Dziękujemy! Twój adres jest już na liście.
Źródła
Tę stronę napisaliśmy na podstawie poniższych źródeł.
- Maliny letnie i jesienne w ogrodzie: praktyczne wskazówki (mgr inż. Justyna Wójcik-Seliga), Instytut Ogrodnictwa-PIB, Skierniewice, 2025
- Metodyka integrowanej produkcji malin, wyd. VI zmienione, red. B. H. Łabanowska, M. Sekrecka, Główny Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa, Instytut Ogrodnictwa-PIB, 2023
- Maliny pod lupą: praktyczny przewodnik po chorobach i szkodnikach (Monika Mostowska), Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Lubaniu, 2025
- Malina: roślina znana od wieków, wciąż odkrywana na nowo (Joanna Kilańczyk), COBORU, SDOO Sulejów