Cięcie malin
Malinę letnią i jesienną tnie się zupełnie inaczej. Kto je pomyli, wytnie pędy, na których miały być owoce.
W skrócie
Maliny letnie tnij po zbiorze: pędy, które owocowały, wytnij tuż przy ziemi, a z młodych zostaw kilka najsilniejszych. Metodyka integrowanej produkcji podaje 5–6. Maliny jesienne uprawiane na jeden zbiór ścina się w całości przy ziemi późną jesienią albo na przedwiośniu.
Najpierw ustal, jakie masz maliny
Od typu maliny zależy wszystko: termin cięcia, liczba pędów i to, czy potrzebne są druty.
Maliny letnie owocują na pędach dwuletnich. Pęd rośnie przez jeden sezon, zimuje, a w kolejnym roku wydaje owoce. Materiał Ministerstwa Edukacji Narodowej dla szkół ogrodniczych opisuje to tak: maliny owocują na zeszłorocznych pędach, a następnie gałązki te zasychają.
Maliny jesienne, nazywane też powtarzającymi owocowanie, owocują na pędach jednorocznych. Mgr inż. Justyna Wójcik-Seliga z Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach pisze, że mogą być prowadzone na dwa zbiory albo tylko na zbiór jesienny. W obu przypadkach postępowanie z roślinami jest inne.
Michał Mazik dodaje w Muratorze, że malina jesienna owocuje na pędach jednorocznych i w mniejszym stopniu na dwuletnich.
Jeśli nie wiesz, którą odmianę masz, zajrzyj do artykułu Kiedy sadzić maliny. Jest tam lista odmian letnich i powtarzających z polskiego rejestru. Opisy odmian znajdziesz w artykule odmiany malin.
Maliny: co i kiedy robić
W nieogrzewanej szklarni i w gruncie. Pogoda co roku jest inna, więc sprawdzaj też temperaturę gleby.
Pierwsze cięcie: po posadzeniu
Tu źródła są zgodne. Metodyka integrowanej produkcji malin, zatwierdzona przez Głównego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa, mówi: na plantacjach nowo założonych, bez względu na termin sadzenia roślin, wczesną wiosną skracamy pędy przy ziemi.
Po co? Zabieg pobudza wyrastanie z karpy młodych pędów. Metodyka integrowanej ochrony maliny Instytutu Ogrodnictwa dodaje, że tych pędów jest wtedy więcej i są silne.
Anna Skórkowska radzi w Muratorze to samo: po posadzeniu pędy maliny przycina się nisko przy ziemi.
Maliny posadzone jesienią tniesz więc dopiero wczesną wiosną, a nie od razu.
Maliny letnie: cięcie po zbiorze
To najważniejsze cięcie w roku. Metodyka integrowanej produkcji opisuje je w dwóch krokach.
Krok 1. Po zakończeniu zbiorów stare pędy, które już owocowały, wycina się tuż przy ziemi.
Krok 2. Do konstrukcji przywiązuje się 5–6 młodych, silnych i zdrowych pędów. Pozostałe pędy jednoroczne są usuwane.
Jeśli zostawione pędy są bardzo długie, metodyka radzi skrócić je do około 15 cm nad drutem albo owinąć wokół drutu.
Kiedy dokładnie. Źródła podają termin różnymi słowami.
| Źródło | Kiedy ciąć maliny letnie |
|---|---|
| Metodyka integrowanej produkcji malin (PIORiN, Instytut Ogrodnictwa) | Po zakończeniu zbiorów owoców. Miesiąca nie podaje |
| Materiał MEN dla szkół ogrodniczych | Po zbiorach, zwykle w sierpniu. W innym miejscu: w połowie lata, zanim gałązki po owocach uschną |
| Murator (Skórkowska) | Główne cięcie w lipcu i sierpniu, po owocowaniu |
| Murator (Mazik) | Można już kilka tygodni po zbiorze owoców |
Nie odkładaj tego do zimy. Metodyka integrowanej ochrony maliny wśród zabiegów ograniczających choroby wymienia wycinanie i usuwanie z plantacji porażonych pędów zaraz po zbiorach.
Które pędy wyciąć. Te, na których były owoce. Materiał MEN pisze, że po owocowaniu takie gałązki zasychają. Skórkowska pisze, że pędy dwuletnie usuwa się wszystkie, bo w trzecim roku i tak usychają.
Ile młodych pędów zostawić
Każde źródło podaje trochę inną liczbę i inaczej ją liczy.
| Źródło | Ile pędów |
|---|---|
| Metodyka integrowanej produkcji malin | 5–6 młodych, silnych i zdrowych pędów przywiązanych do konstrukcji |
| Materiał MEN | Na wiosnę 6–8 najsilniejszych pędów. W zostawionych pędach usuwa się część wierzchołkową |
| Murator (Mazik) | Zwykle 4–6 najsilniejszych pędów na jednym krzewie. Na 1 m² powinno być ich 10–12 |
| Instytut Ogrodnictwa (Wójcik-Seliga) | Kilka silnych, które dobrze przezimują |
| Metodyka integrowanej ochrony maliny | Liczba zależy od systemu formowania szpaleru |
Metodyka integrowanej produkcji nie pisze wprost, czy 5–6 pędów dotyczy jednej rośliny. Mazik podaje swoją liczbę dla jednego krzewu.
Które pędy usuwać w pierwszej kolejności? Metodyka integrowanej ochrony odpowiada: słabe, cienkie i zagęszczające krzew. Celem jest odpowiednia liczba pędów silnych i wyrównanych.
Wójcik-Seliga tłumaczy, po co ograniczać liczbę pędów. Kilka silnych pędów dobrze przezimuje i nie będzie uszkadzanych przez wiatr ani niskie temperatury.
Wiosna: pierwsze młode pędy i odrosty
Wiosną z karpy wyrasta dużo młodych pędów. Metodyka integrowanej produkcji opisuje zabieg, który dla wielu ogrodników będzie zaskoczeniem.
Na plantacjach owocujących istotne jest usuwanie pierwszych pędów, gdy osiągną wysokość około 15 cm. Metodyka podaje cel: wyższy plon i większe owoce. Dodaje, że tym samym opóźnia się porażenie pędów przez choroby grzybowe.
Kilka zdań dalej, przy malinach letnich prowadzonych przy drutach, metodyka wraca do tego innymi słowami. Pisze, że bardzo ważne jest niszczenie wczesną wiosną wszystkich młodych pędów, żeby uzyskać pędy zastępcze. Tu wymienia takie skutki:
- pędy, które wyrosną później, mniej konkurują z pędami owocującymi o wodę, światło i składniki pokarmowe, - przynajmniej częściowo unikną składania jaj przez pryszczarka namalinka łodygowego, - są mniej porażone przez choroby grzybowe.
Jest jednak zastrzeżenie, którym metodyka kończy rozdział o pielęgnacji. Na glebach ubogich i nienawadnianych pędy drugiego rzutu mogą nie dorosnąć do odpowiedniej wysokości, dlatego nie poleca się tam usuwać pierwszych wyrastających pędów. Na słabej ziemi, której nie podlewasz, lepiej więc tego zabiegu nie stosować.
Odrosty. Malina rozrasta się na boki. Skórkowska radzi w maju wyciąć odrosty korzeniowe, które pojawiają się poza zamierzonym miejscem. Zostają te, które rosną najbliżej roślin matecznych.
Wierzchołki. Materiał MEN podaje, że w pędach zostawionych na wiosnę usuwa się część wierzchołkową.
Maliny jesienne na jeden zbiór: jesienią czy na przedwiośniu
Jeśli chcesz zbierać maliny jesienne tylko jesienią, cięcie jest najprostsze z możliwych: wszystkie pędy ścina się przy ziemi. Wiosną z karpy wyrosną nowe i jeszcze w tym samym roku zaowocują.
Kłopot w tym, kiedy to zrobić. Dokumenty Instytutu Ogrodnictwa nie mówią jednym głosem, a poradniki Muratora wprost sobie przeczą.
| Źródło | Kiedy ścinać maliny jesienne |
|---|---|
| Metodyka integrowanej produkcji malin (PIORiN, Instytut Ogrodnictwa) | Na plantacjach towarowych późną jesienią lub wczesną wiosną. Cięcie na przedwiośniu zmniejsza ryzyko przemarznięcia karp w mroźne, bezśnieżne zimy |
| Metodyka integrowanej ochrony maliny (Instytut Ogrodnictwa) | Po zbiorze owoców kosi się wszystkie pędy jednoroczne tuż przy ziemi |
| Instytut Ogrodnictwa (Wójcik-Seliga) | Na plantacjach towarowych na przedwiośniu kosi się ubiegłoroczne pędy przy samej ziemi |
| Materiał MEN | Po zbiorach, pod koniec października lub w listopadzie, albo pod koniec zimy, w lutym lub marcu |
| Murator (Mazik) | W okresie bezmroźnym, w październiku lub listopadzie, ale przed nastaniem mrozów |
| Murator (redakcja) | Nie jesienią. Zimą albo wczesną wiosną, pod koniec lutego lub na początku marca, zanim krzewy zaczną wegetację |
| Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego (broszura, 2025) | Maliny jesienne, takie jak 'Polka', tnie się nisko wczesną wiosną |
Oba terminy są więc w obiegu. Za przedwiośniem przemawia argument z metodyki: takie cięcie zmniejsza ryzyko przemarznięcia karp w mroźne, bezśnieżne zimy. Mazik ostrzega z kolei, że zbyt późne cięcie jesienią może w pewnym stopniu zmniejszyć mrozoodporność roślin.
Jak nisko. Redakcja Muratora radzi zostawić nad ziemią łodygi długości około 5 cm. Metodyka integrowanej produkcji przytacza badania, według których cięcie starych pędów na wysokości około 20 cm powoduje wyrastanie mniejszej liczby pędów, ale silniejszych.
Wiosną przerzedź. Samo skoszenie nie wystarczy. Metodyka integrowanej ochrony pisze, że w następnym roku pędy wyrastające z karpy powinno się przerzedzać. Wójcik-Seliga radzi zostawić tylko kilka silnych, żeby zbytnio nie zagęścić krzewu. Rośliny mają wtedy lepszy dostęp do światła, a owoce ładnie się wybarwiają i są słodsze.
Szerokość rzędu. Maliny jesienne prowadzi się zwykle w formie wolnostojącej. Metodyka integrowanej produkcji ogranicza szerokość rzędu do 30–50 cm. Pędy, które wyrastają poza tę szerokość, usuwa się.
Maliny jesienne na dwa zbiory
Te same krzewy mogą dać owoce dwa razy: latem i jesienią. Wtedy tnie się je inaczej.
Wójcik-Seliga opisuje to tak. Po jesiennym owocowaniu pędy zimują. Wiosną usuwa się tylko suche wierzchołki. Poniżej miejsca cięcia roślina wytworzy pędy boczne, które zaowocują latem. Jednocześnie z karpy wyrosną młode pędy jednoroczne, które zaowocują późnym latem.
Mazik opisuje w Muratorze ten sam sposób, tylko termin podaje jesienny: jesienią skraca się wtedy tylko pędy jednoroczne, poniżej miejsca owocowania. Skórkowska nie pisze o dwóch zbiorach, ale opisuje podobne cięcie malin powtarzających owocowanie. Po zebraniu owoców, nawet po pierwszych przymrozkach, odcina się tylko górne rozgałęzione odcinki pędów. Można przy tym skrócić pęd nawet w 2/3 długości.
Żadne z tych źródeł nie pisze, co zrobić z pędem po letnim zbiorze. Z zasady opisanej dla malin letnich wynika, że pęd, który owocował dwa razy, wycina się przy ziemi. To nasz wniosek.
Wójcik-Seliga zaznacza, że na plantacjach towarowych maliny jesienne uprawia się raczej na jeden zbiór.
Druty i podpory
Maliny letnie. Wójcik-Seliga pisze, że zazwyczaj tworzą bardzo długie pędy, które wymagają prowadzenia przy konstrukcji w formie szpaleru. Metodyka integrowanej produkcji opisuje konstrukcję: między słupkami rozpina się drut na dwóch lub trzech wysokościach. Do drutu przywiązuje się pędy sznurkiem lub specjalnymi spinkami. Konstrukcję wykonuje się zwykle w pierwszym roku po posadzeniu.
Maliny jesienne. Ich pędy są z reguły krótsze niż u malin letnich i zwykle prowadzi się je w formie wolnostojącej. Metodyka zauważa jednak, że pędy z owocami wyginają się na boki, a owoce brudzą się piaskiem. Dlatego zaleca konstrukcję podtrzymującą: drut biegnący z obu stron rzędu, który obejmuje pędy i ogranicza ich wyginanie.
Różnice między odmianami są duże. Wójcik-Seliga podaje dwa przykłady. 'Polka' tworzy długie pędy i wymaga prowadzenia przy konstrukcji. 'Poranek' ma zwarte krzewy i dość krótkie pędy, które nie wymagają podpór.
Malina czarna. Odmiana 'Litacz' ma pędy płożące. Trzeba je systematycznie przywiązywać, bo leżąc na ziemi, szybko się ukorzeniają. Wójcik-Seliga radzi sadzić ją przy pergoli i rozpinać pędy w formie wachlarza.
Cięcie a choroby i szkodniki
Cięcie to jednocześnie ochrona malin.
Przewiew. Metodyka integrowanej produkcji zaleca rozluźnienie krzewów z zachowaniem przerw między roślinami. Krzewy lepiej wtedy obsychają po deszczu, co ogranicza choroby grzybowe.
Wynoszenie pędów. Wójcik-Seliga pisze, że usuwanie i niszczenie wyciętych części roślin poza plantacją ogranicza rozwój antraknozy i zamierania pędów. Mazik radzi wszystkie ścięte pędy spalić.
Galasy. Pędy z galasowatymi naroślami, które powodują przeziernik malinowiec i pryszczarek malinowiec, metodyka każe usuwać i palić po zbiorze owoców lub wczesną wiosną, przed wylotem szkodników. Tak samo postępuje się z krzewami, na których widać objawy chorób wirusowych.
Lustracja przy okazji. Podczas wycinania pędów po owocowaniu obejrzyj je uważnie. Metodyka integrowanej ochrony wskazuje wycinanie pędów po owocowaniu jako jeden z terminów lustracji na przeziernika malinowca.
Objawy chorób i szkodników opisujemy dokładnie w artykule Choroby malin.
Narzędzia i technika
Materiał MEN podaje podstawowe zasady cięcia roślin sadowniczych.
- Sekator. Zwykły sekator służy do cięcia pędów i drobnych gałązek o średnicy do 2 cm. - Ostrość i czystość. Narzędzia muszą być naostrzone i czyste, co zmniejsza ryzyko zakażenia. - Pogoda. Tnij w dni słoneczne i suche. Materiał podaje tę zasadę przy drzewkach i wyjaśnia, że wilgoć sprzyja rozwojowi chorób.
Redakcja Muratora dodaje, że tępy sekator zwiększa prawdopodobieństwo zainfekowania rośliny. Mazik radzi sprzęt po pracy konserwować i odkażać.
Podobne zasady obowiązują przy innych krzewach jagodowych. Zobacz artykuły Cięcie porzeczek, Cięcie jeżyn i Cięcie borówki amerykańskiej.
Cięcie malin w skrócie
| Sytuacja | Co zrobić |
|---|---|
| Po posadzeniu | Wczesną wiosną skróć pędy przy ziemi, bez względu na termin sadzenia |
| Maliny letnie, po zbiorze | Pędy, które owocowały, wytnij tuż przy ziemi |
| Maliny letnie, młode pędy | Zostaw 5–6 młodych, silnych i zdrowych i przywiąż do drutów. Pozostałe jednoroczne usuń |
| Bardzo długie pędy | Skróć do około 15 cm nad drutem albo owiń wokół drutu |
| Maliny jesienne, jeden zbiór | Wszystkie pędy zetnij przy ziemi późną jesienią lub wczesną wiosną |
| Maliny jesienne, dwa zbiory | Pędy zostaw na zimę. Wiosną usuń tylko suche wierzchołki |
| Pędy z galasami | Wytnij i spal po zbiorze lub wczesną wiosną, przed wylotem szkodników |
Jak to zrobić
- Ustal, jaki typ malin masz: letnie owocują na pędach dwuletnich, jesienne na jednorocznych.
- Przygotuj ostry, czysty sekator.
- Maliny letnie: po zbiorze wytnij tuż przy ziemi wszystkie pędy, które owocowały.
- Z młodych pędów wybierz kilka najsilniejszych i zdrowych. Resztę usuń.
- Zostawione pędy przywiąż do drutów. Bardzo długie skróć do około 15 cm nad drutem albo owiń wokół niego.
- Maliny jesienne na jeden zbiór: zetnij wszystkie pędy przy ziemi późną jesienią albo na przedwiośniu.
- Wycięte pędy wynieś z ogrodu i zniszcz.
Najczęstsze pytania
Kiedy przycinać maliny letnie?
Po zbiorze owoców. Materiał MEN podaje, że zwykle w sierpniu, a Anna Skórkowska w Muratorze, że w lipcu i sierpniu. Pędy, które owocowały, wycina się tuż przy ziemi.
Kiedy ciąć maliny jesienne?
Źródła podają dwa terminy: po zbiorach, pod koniec października lub w listopadzie, albo pod koniec zimy, w lutym lub marcu. Metodyka integrowanej produkcji dodaje, że cięcie na przedwiośniu zmniejsza ryzyko przemarznięcia karp w bezśnieżne zimy.
Ile pędów malin zostawić?
Metodyka integrowanej produkcji malin podaje 5–6 młodych, silnych i zdrowych pędów. Materiał MEN podaje 6–8, a Murator 4–6 na krzew. Usuwaj pędy słabe i cienkie.
Czy maliny przycina się po posadzeniu?
Tak. Bez względu na termin sadzenia wczesną wiosną skraca się pędy przy ziemi. To pobudza wyrastanie z karpy młodych, silnych pędów.
Czy maliny jesienne mogą owocować dwa razy?
Tak. Instytut Ogrodnictwa opisuje prowadzenie na dwa zbiory: pędy po jesiennym owocowaniu zimują, a wiosną usuwa się tylko suche wierzchołki. Pędy boczne zaowocują latem, a nowe pędy z karpy późnym latem.
Jak nisko ścinać maliny jesienne?
Przy samej ziemi. Redakcja Muratora radzi zostawić łodygi długości około 5 cm. Metodyka integrowanej produkcji przytacza badania, w których cięcie na około 20 cm dawało mniej pędów, ale silniejszych.
Co zrobić z wyciętymi pędami malin?
Wynieś je z ogrodu i zniszcz. Instytut Ogrodnictwa pisze, że ogranicza to antraknozę i zamieranie pędów. Pędy z galasami szkodników metodyka każe palić.
Kalendarz ogrodnika na skrzynkę
Sezonowe przypomnienia o pracach w ogrodzie i nowe artykuły. Bez spamu.
Dziękujemy! Twój adres jest już na liście.
Źródła
Tę stronę napisaliśmy na podstawie poniższych źródeł.
- Metodyka integrowanej produkcji malin, wyd. VI zmienione, red. B. H. Łabanowska, M. Sekrecka, Główny Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa, Instytut Ogrodnictwa-PIB, 2023
- Metodyka integrowanej ochrony maliny (materiały dla producentów), red. B. H. Łabanowska, aktualizacja M. Cieślińska, Instytut Ogrodnictwa-PIB, Skierniewice, 2023
- Maliny letnie i jesienne w ogrodzie: praktyczne wskazówki (mgr inż. Justyna Wójcik-Seliga), Instytut Ogrodnictwa-PIB, Skierniewice, 2025
- Sposoby cięcia i formowania oraz metody regulowania wzrostu i owocowania roślin sadowniczych (e-materiały do kształcenia zawodowego), Ministerstwo Edukacji Narodowej, Zintegrowana Platforma Edukacyjna
- Jesienne cięcie malin: kiedy i jak przycinać maliny letnie i jesienne w ogrodzie? (Michał Mazik), Murator (muratordom.pl), 2026
- Masz w ogrodzie maliny? Musisz to zrobić na wiosnę. Jakie maliny przycina się wiosną? (redakcja serwisu), Murator (muratordom.pl), 2026
- Krzewy porzeczek i malin. Porada eksperta (Anna Skórkowska), Murator (muratordom.pl), 2013
- Cięcie roślin owocowych jako element rozwoju funkcji społeczno-edukacyjnych gospodarstw rolnych. Część II (oprac. Anna Kaliszewska), Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Lubaniu, 2025