Sałata uprawa

Czego sałata potrzebuje najbardziej: chłodu i wody

Sałata to warzywo chłodnej pory roku. Metodyka integrowanej produkcji sałaty w polu, opracowana w Instytucie Ogrodnictwa pod redakcją dr inż. Natalii Skubij i dr inż. Agnieszki Stępowskiej, podaje, że najlepiej rośnie w temperaturze 12–18 °C. Powyżej 25 °C słabiej kiełkuje i gorzej zwija główki. Poniżej 8 °C rośnie wolno, a liście robią się twarde.

Sałata łatwo przemarza. Metodyka podaje, że tylko rośliny w fazie 4–5 liści znoszą spadek temperatury do około −3 °C. Dlatego wczesne nasadzenia okrywa się agrowłókniną.

Drugą potrzebą jest woda. Michał Mazik z Muratora uznaje podlewanie za najważniejszy zabieg w uprawie sałaty. Gdy wody brakuje, plon jest gorszy, rośliny szybciej wybijają w pędy kwiatostanowe, a liście gorzknieją.

Kiedy siać i jak przygotować rozsadę, opisujemy osobno w artykule Kiedy siać sałatę.

Jaki typ sałaty wybrać

Metodyka Instytutu Ogrodnictwa wymienia kilka typów sałaty i podaje, ile zajmują w polskich uprawach polowych:

Anna Śmiałek w Muratorze pisze, że najpopularniejsza w ogrodach jest sałata masłowa. Do zbioru „na liście” poleca sałatę dębolistną i lollo. Ścina się je 2–3 razy z tej samej rośliny, więc nie muszą zwijać główek.

Stanowisko i gleba

Światło. Źródła nie mówią jednym głosem. Mazik pisze, że sałata potrzebuje słonecznego miejsca. Śmiałek dodaje, że urośnie też w półcieniu: na początku potrzebuje dużo światła, a później półcień znosi lepiej. W upały radzi grządki zacieniać, bo sałata woli chłodny klimat.

Gleba. Śmiałek poleca gleby gliniasto-piaszczyste, dobrze nawożone, a najlepsze liście rosną jej zdaniem na żyznym, próchnicznym i wilgotnym podłożu. Nie lubi tylko ziemi piaszczystej i suchej. Mazik także odradza gleby lekkie i piaszczyste, bo liście są na nich mniej delikatne i gorzej smakują. Metodyka Instytutu Ogrodnictwa dopuszcza gleby lekkie, ale tylko z nawadnianiem kroplowym.

Woda nie może stać. Metodyka każe unikać zagłębień terenu, w których tworzą się zastoiska.

Po czym sadzić. Według metodyki bardzo dobre przedplony to rośliny cebulowe, dyniowate i korzeniowe. Mazik przypomina, że warzyw liściowych nie powinno się uprawiać po sobie. Gdy na grządce pojawił się mączniak rzekomy, metodyka zaleca co najmniej 2 lata przerwy, a po mokrej zgniliźnie 2–3 lata.

Nawożenie: obornik tak, nadmiar azotu nie

Sałata lubi glebę zasobną w próchnicę. Śmiałek nawozi podłoże obornikiem lub kompostem w ilości 4 kg na m² i dodaje, że sałata uprawiana na oborniku zastosowanym jesienią jest lepszej jakości. Metodyka Instytutu Ogrodnictwa podaje dla obornika około 30 t na hektar, czyli około 3 kg na m². Mazik radzi wymieszać ziemię z przefermentowanym obornikiem.

Z azotem łatwo przesadzić. Metodyka opisuje, że jego nadmiar powoduje przerost blaszek liściowych, nazywany „uszami słonia”, i przyciąga szkodniki, zwłaszcza mszyce. Mazik także radzi unikać intensywnego nawożenia azotem.

Sałata masłowa i rzymska mini zwykle nie potrzebują według metodyki nawożenia pogłównego. Wyjątkiem jest wapń, o którym piszemy niżej.

Jak przygotować własny nawóz organiczny, opisujemy w artykułach Kompost i Obornik.

Sadzenie i rozstawa

Rozsada. Metodyka podaje, że rozsada sałaty rośnie pod osłonami 3–6 tygodni, krócej przy lepszym świetle. Mazik pisze, że nasiona wysiewa się do skrzynek zwykle w marcu, na głębokość 0,5–1 cm, a rozsadę sadzi do gruntu w kwietniu, najwcześniej w drugiej połowie marca. Metodyka dopuszcza sadzenie od marca, przy sprzyjającej pogodzie i pod agrowłókniną.

Siew wprost na grządkę. Śmiałek sieje sałatę sukcesywnie, małymi porcjami, od wczesnej wiosny do późnego lata. Siewki przerywa, zostawiając między nimi około 5 cm. Mazik przerywa, gdy rośliny mają 3–4 liście.

Rozstawa. Tu źródła się różnią:

W ogrodzie przyjmij prostą zasadę: sałata krucha i duże odmiany potrzebują około 30 cm, a liściowa może rosnąć gęściej. Metodyka przestrzega przed zbyt gęstym sadzeniem, bo sprzyja ono mączniakowi rzekomemu i szarej pleśni.

Do kiedy sadzić. Według metodyki ostatnie zbiory sałaty masłowej powinny przypadać do połowy października, a jesienna uprawa sałaty kruchej, liściowej i rzymskiej trwa do końca października.

Podlewanie, pielenie i ściółka

Podlewanie. Śmiałek pisze, że sałata potrzebuje dużo wody, ale nie znosi jej nadmiaru, bo główki gniją. Susza sprawia, że liście stają się gorzkie. Metodyka Instytutu Ogrodnictwa uznaje za najlepsze nawadnianie kroplowe. Gdy liście zakryją już ziemię, radzi unikać dużych dawek wody z deszczowni, bo długo mokre liście chorują.

Chwasty. Sałata najgorzej znosi konkurencję chwastów od kilku dni po posadzeniu do chwili, gdy liście zakryją międzyrzędzia. Metodyka zaleca pielenie około 2–3 tygodnie po sadzeniu, gdy chwasty mają 2–4 liście, na głębokość 2–3 cm.

Ściółka i osłony. Metodyka wymienia czarną agrowłókninę, folię i ściółki biodegradowalne. Ograniczają chwasty. Agrowłóknina rozłożona na roślinach chroni je przed przymrozkami i ptakami.

Dlaczego sałata wybija w pędy i nie zwija główek

Sałata jest rośliną dnia długiego. Metodyka podaje, że gdy dzień trwa dłużej niż około 14 godzin, roślina zaczyna tworzyć pęd kwiatostanowy. Sprzyjają temu wysoka temperatura i brak wilgoci. Śmiałek wymienia te same trzy przyczyny: długi dzień, temperaturę powyżej 20 °C i niedobór wody.

Mazik, odpowiadając czytelniczce Muratora, dodaje jeszcze jedną: zbyt późny siew. Sałata wysiana za późno może w ogóle nie wytworzyć główek, a sałaty masłowe przy zbyt ciepłej pogodzie szczególnie łatwo wybijają w pędy.

Co możesz zrobić:

- Siej i sadź wcześnie, żeby główki zwinęły się przed upałami. - Podlewaj regularnie. Mazik zastrzega, że to pomaga tylko częściowo. - Zacieniaj grządkę w upały, jak radzi Śmiałek. - Nie dokarmiaj. Dodatkowy nawóz nie zatrzyma pędu.

Brązowe brzegi liści, czyli tipburn

Zdarza się, że brzegi młodych liści w główce brązowieją i zasychają. Metodyka Instytutu Ogrodnictwa nazywa to zamieraniem brzegów liści (tipburn) i wyjaśnia, że przyczyną jest słaby transport wapnia do najmłodszych liści. To zaburzenie fizjologiczne, a nie choroba zakaźna.

Metodyka zaleca zapobiegawczo dolistne nawożenie wapniem od kilku dni po posadzeniu do zawiązania główki oraz równą wilgotność gleby.

Inne zaburzenie to szklistość liści. Pojawia się, gdy wilgotność powietrza przekracza 90%, a temperatura wynosi 1–7 °C.

Choroby i szkodniki: zapobiegaj, zanim sięgniesz po oprysk

Metodyka opisuje kilka chorób sałaty: mączniaka rzekomego, szarą pleśń, zgniliznę twardzikową, mokrą zgniliznę bakteryjną i mozaikę sałaty. Zalecenia, które łatwo zastosować w ogrodzie, są wspólne:

- wybieraj odmiany odporne, zwłaszcza na mączniaka rzekomego, - nie sadź za gęsto, - podlewaj tak, żeby liście nie były długo mokre, - usuwaj chore rośliny i resztki po zbiorze, - zachowaj przerwę w uprawie sałaty na tej samej grządce.

Mszyce. Żerują na spodzie młodych liści i przenoszą wirusy. Metodyka podaje, że ograniczają je biedronki, bzygi i złotooki. Sałatę można też osłonić siatką przed nalotem szkodników.

Ślimaki. Wygryzają dziury w liściach i zanieczyszczają główki. Metodyka wymienia ręczne zbieranie ślimaków i gąsienic jako jedną z metod. Więcej sposobów znajdziesz w artykule Ślimaki w ogrodzie.

Drutowce. Metodyka opisuje prostą przynętę: kawałki ziemniaka lub marchwi wkopane co 1,5–2 m, sprawdzane codziennie.

Jeśli oprysk jest konieczny, używaj tylko środków zarejestrowanych w Polsce do sałaty, zgodnie z etykietą.

Zbiór i przechowywanie

Kiedy. Nasze źródła nie podają, po ilu tygodniach dojrzewają główki. Sałatę liściową Śmiałek ścina po 4–8 tygodniach, 1,5–2,5 cm nad ziemią. Rośliny odbijają i zbiór można powtórzyć 2–3 razy.

O której godzinie. Metodyka radzi zbierać sałatę masłową rano, gdy liście są najbardziej jędrne. Sałatę kruchą zbiera się później w ciągu dnia, bo mniej jędrne liście nie łamią się tak łatwo.

Przechowywanie. Sałata najdłużej wytrzymuje w 0 °C i wilgotności powietrza 98–100%. W takich warunkach leży 2–3 tygodnie. Już przy −0,2 °C główki zamarzają. Metodyka przestrzega też przed trzymaniem sałaty razem z owocami, które wydzielają etylen.

Gdy źródła się różnią. Rozstawa: 20 cm (Śmiałek), około 30 cm (Mazik), od 6 do 30 roślin na m² zależnie od typu (Instytut Ogrodnictwa). Światło: słońce (Mazik) albo słońce lub półcień (Śmiałek). Obornik: 4 kg na m² (Śmiałek), około 3 kg na m² (Instytut Ogrodnictwa).