Cięcie leszczyny

Po co ciąć leszczynę

Leszczyna pospolita rośnie z natury jako szeroki krzew, który co roku wypuszcza z ziemi nowe pędy. Anna Skórkowska pisze w Muratorze, że dorasta nawet do 5 m wysokości i rozrasta się też wszerz.

Instytut Ogrodnictwa w metodyce integrowanej produkcji leszczyny opisuje, co dzieje się w nieciętej koronie. Między 6 a 8 rokiem użytkowania plantacji przybywa krótkich pędów, o długości do 15 cm, na których słabo wiążą się owoce. W środkowej i dolnej części korony pojawia się coraz więcej pędów zamierających, bo brakuje im światła.

Cięcie ma więc trzy cele. Młodemu drzewku nadaje kształt. Starszemu wpuszcza światło do środka korony. A przez całe życie rośliny pozwala usuwać pędy chore, złamane i odrosty.

Dobra wiadomość: Anna Skórkowska zaznacza, że leszczyny bardzo dobrze znoszą przycinanie korony.

Kiedy ciąć leszczynę

Metodyka Instytutu Ogrodnictwa podaje jasną regułę dla młodych drzewek: pierwsze cięcie, niezależnie od terminu sadzenia, zawsze wykonuje się bardzo wczesną wiosną. Dotyczy to także drzewek posadzonych jesienią. Po jesiennym sadzeniu nie tnij ich od razu, tylko poczekaj do końca zimy.

Dla starszych drzew instytut rozróżnia dwa rodzaje zabiegów:

Przy krzewie Anna Kazimierowicz w Muratorze również wskazuje wiosnę: wtedy skraca się pozostawione pędy.

Daty i regiony. Żadne z naszych źródeł nie podaje konkretnych dni ani osobnych terminów dla różnych części Polski. Dlatego nie wpisujemy tu dat.

Leszczyna kwitnie bardzo wcześnie. Według Anny Skórkowskiej kwiaty męskie zdobią krzew już na przedwiośniu, a najbardziej dekoracyjny jest on w marcu i kwietniu, gdy rozwijają się kwiaty. Wczesnowiosenne cięcie przypada więc mniej więcej na ten sam czas.

Drzewko na pniu: tak radzi Instytut Ogrodnictwa

Instytut Ogrodnictwa zaleca prowadzenie leszczyny w formie piennych drzew. Wysokość pnia zależy od tego, jak będziesz zbierać orzechy. Przy zbiorze ręcznym wystarczy pień 50–60 cm, ale metodyka dodaje, że warto posadzić drzewka z wyższym, około 80-centymetrowym pniem, bo łatwiej się pod nimi pracuje. Przy zbiorze maszynowym pień musi mieć około 80 cm.

Pierwsza wiosna. Żeby uzyskać taki pień, przewodnik przycina się na wysokości około 120 cm. Z pędów bocznych zostaw 4–6, a pozostałe wytnij „na gładko”, czyli tuż przy przewodniku. Zostawione pędy powinny wyrastać w różnych kierunkach, około 15 cm jeden od drugiego.

Za niskie drzewko. Metodyka opisuje ten przypadek tylko dla plantacji ze zbiorem maszynowym, gdzie pień musi mieć około 80 cm. Zbyt niskie drzewka przycina się tam wczesną wiosną 30–50 cm nad ziemią, żeby do jesieni dorosły do właściwej wysokości. Rozgałęzienia, które wyrosną za nisko, wycina się na gładko następnej wiosny. W ogrodzie, przy zbiorze ręcznym, wystarcza pień 50–60 cm, więc niższe drzewko zwykle nie wymaga takiego cięcia.

Drugi rok. Przewodnik dobrze wyrośniętych drzewek przytnij na około 120 cm, jeśli nie zrobiono tego wcześniej. Na plantacjach skraca się też pędy wchodzące w międzyrzędzia, około 50 cm od przewodnika, za odgałęzieniem rosnącym w pożądanym kierunku. W ogrodzie zrób tak tylko z pędami, które wchodzą w ścieżkę.

Później. Formowanie korony trwa według instytutu 1–3 lata. Przez kolejne 3–4 lata trzeba już tylko korygować jej kształt. Chodzi o to, żeby drzewa mogły zacząć owocować w 3–4 roku po posadzeniu.

Drzewko według Muratora: nieco inne liczby

Poradniki dla ogrodów przydomowych opisują formowanie trochę inaczej niż metodyka dla plantacji. Warto znać obie wersje.

Anna Kazimierowicz radzi zostawić jeden pęd i usunąć z niego wszystkie pędy boczne do wysokości 50–60 cm. Te, które rosną wyżej, skraca się o 1/3 długości. Pęd główny przycina się 30–40 cm nad najwyższym pozostawionym pędem bocznym. Korona ma mieć cztery do pięciu konarów, a jej formowanie trwa trzy do czterech lat.

Anna Skórkowska opisuje ten sam pomysł krócej. Po posadzeniu wiosną zostaw jeden pęd główny. Do wybranej wysokości pnia usuń z niego wszystkie pąki. Potem co roku wycinaj pędy boczne pojawiające się na pniu i odrośla wybijające z ziemi.

Gdzie źródła się różnią. Instytut Ogrodnictwa każe zostawić 4–6 pędów i pisze o formowaniu przez 1–3 lata. Murator podaje 4–5 konarów i 3–4 lata. Pień w poradniku Muratora ma 50–60 cm, a instytut skłania się ku 80 cm. Różnice są niewielkie i wynikają z tego, że instytut pisze dla plantacji, gdzie pod koronami jeżdżą maszyny. W ogrodzie, gdzie orzechy zbierasz ręcznie, wystarczy niższy pień.

Leszczyna jako krzew

Jeśli wolisz naturalny krzew, cięcie jest prostsze. Anna Kazimierowicz podaje zasadę: zostaw kilka najsilniejszych pędów i wiosną skróć je o 1/3 długości. Skrócone pędy rozgałęzią się i krzew szybciej zbuduje koronę.

W następnych latach krzew, tak samo jak drzewko, trzeba prześwietlać. Według tego samego źródła wycina się pędy stare, chore i krzyżujące się.

Anna Skórkowska porównuje obie formy jednym zdaniem: forma pienna słabiej rośnie i obficiej owocuje. Jeśli sadzisz szpaler z leszczyn, autorka radzi zachować odstępy od trzech do pięciu metrów.

Niezależnie od formy pamiętaj o zapylaniu. Leszczyna jest obcopylna, co podkreśla Anna Skórkowska. Anna Kazimierowicz pisze, że do zawiązania orzechów potrzebny jest pyłek innej odmiany, więc trzeba posadzić co najmniej dwa okazy różnych odmian. Instytut Ogrodnictwa dodaje, że odmiana zapylana i zapylająca nie powinny rosnąć dalej niż 20 m od siebie. Więcej o stanowisku, glebie i odmianach znajdziesz w artykule Uprawa leszczyny.

Odrosty korzeniowe: usuwaj co roku

Leszczyna stale wypuszcza z ziemi młode pędy, czyli odrosty korzeniowe. Metodyka Instytutu Ogrodnictwa mówi krótko: odrosty należy usuwać zarówno na młodych, jak i na starych plantacjach.

Anna Skórkowska radzi robić to co roku, razem z wycinaniem pędów bocznych, które pojawiają się na pniu.

Nasze źródła nie podają miesiąca, w którym najlepiej wycinać odrosty, ani liczby zabiegów w roku. Wycinaj je więc przy okazji wiosennego cięcia i wtedy, gdy zauważysz nowe.

Starsza leszczyna: prześwietlanie i odmładzanie

Sygnał do mocniejszego cięcia opisaliśmy na początku: dużo krótkich pędów i zamierające gałązki w środku korony. Instytut Ogrodnictwa wymienia wtedy trzy rodzaje cięcia.

Cięcie sanitarne. Wycinasz konary i pędy złamane lub zamierające. Pędy uszkodzone przez szkodniki instytut zaleca wycinać jesienią, zimą i wczesną wiosną.

Cięcie prześwietlające. Rozluźnia koronę, tak żeby wszystkie pędy miały w miarę równy dostęp do światła.

Cięcie odmładzające. Pobudza pędy do wzrostu. W koronie przybywa wtedy długich pędów, a nie krótkich, na których orzechy wiążą się słabo.

Jeśli korona wchodzi w ścieżkę lub na sąsiednie rośliny, pędy sięgające za daleko można skrócić albo wyciąć. Pamiętaj o terminach: rozgałęzienia skracaj wczesną wiosną, a całe konary wycinaj późnym latem, po owocowaniu.

Metodyka nie podaje, co ile lat powtarzać prześwietlanie ani ile pędów wyciąć jednorazowo. Kieruj się więc stanem korony.

Zacznij od dobrego drzewka

O tym, jak łatwo będzie uformować leszczynę, decyduje już zakup. Instytut Ogrodnictwa opisuje dobre drzewko tak: wysokość około 120 cm i średnica pnia nie mniejsza niż 1,2 cm, mierzona 15 cm nad ziemią. Najmniejsze drzewka dopuszczone do sprzedaży mają około 80 cm. Anna Kazimierowicz podaje w Muratorze tę samą liczbę dla ogrodu: sadzonki powinny mieć około 80 cm wysokości.

Przy zakupie obejrzyj też korzenie i pędy. Według instytutu korzenie mają być sprężyste, a pędy jędrne, z niepowyłamywanymi pąkami. Metodyka zaznacza, że częściej poleca się drzewka z odkładów pionowych.

Sadzenie. Instytut pisze, że drzewka leszczyny można sadzić jesienią lub wiosną, a termin jesienny jest zalecany częściej. Lepiej sadzić w pochmurny, niezbyt wietrzny dzień. Dołki powinny mieć głębokość około 25 cm i średnicę mniej więcej 30 cm. Posadzone drzewka trzeba podlać najpóźniej dzień lub dwa po posadzeniu.

Pamiętaj tylko o regule z początku artykułu: nawet jeśli sadzisz jesienią, z cięciem poczekaj do bardzo wczesnej wiosny.

Cięcie a termin zbioru orzechów

Całe konary instytut radzi wycinać późnym latem, po owocowaniu. Anna Skórkowska podaje w Muratorze terminy dojrzewania orzechów kilku odmian:

Metodyka pisze o późnym lecie, po owocowaniu. U odmian późnych orzechy zbiera się dopiero jesienią, a źródła nie wyjaśniają, jak wtedy postąpić.

Instytut podaje też drugi termin wycinania konarów: późną wiosnę, w roku, w którym spodziewasz się słabego owocowania.