Ogrodnik ABC
Marchew Zbiory i przechowywanie

Jak przechowywać marchew

Marchew wytrzymuje zimę tylko w zimnie i wilgotnym powietrzu. Ciepło i suchość sprawiają, że więdnie, kiełkuje i gnije, a sąsiedztwo jabłek robi ją gorzką.

W skrócie

Przechowuj tylko zdrowe, nieumyte i nieuszkodzone korzenie. Zaraz po zbiorze je schłódź, a potem trzymaj w 0–1 °C i wilgotności powietrza 95–98%, nigdy poniżej 0 °C. W piwnicy przysyp je piaskiem, w kopcu ziemią i słomą. Trzymaj marchew z dala od jabłek, gruszek i pomidorów, bo od etylenu gorzknieje.

Świeżo wykopana marchew
Zdjęcie: woodleywonderworks, CC BY 2.0, źródło

Marchew lubi zimno i wilgoć

Marchew to warzywo przystosowane do długiego przechowywania. Mimo to zawsze dochodzi do strat ilościowych i jakościowych. Tak pisze dr inż. Klaudia Duda-Franiak z Małopolskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w opracowaniu o chorobach przechowalniczych marchwi. Twoim zadaniem jest te straty ograniczyć.

Najważniejsze są dwie liczby. Metodyka integrowanej produkcji marchwi, przygotowana przez Instytut Ogrodnictwa i zatwierdzona przez Głównego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa, podaje jako optymalne warunki temperaturę 0–1 °C i wysoką wilgotność względną powietrza, 97–98%.

Źródła różnią się o kilka procent. Opracowanie MODR i tabela Małgorzaty Miłek, opublikowana przez Świętokrzyski Ośrodek Doradztwa Rolniczego, podają wilgotność 95–98%. Temperaturę wszystkie trzy podają tę samą: 0–1 °C.

Dlaczego wilgoć jest tak ważna. Metodyka podaje, że przy wilgotności 98–100% korzenie pozostają świeże i jędrne, a przy 92–94% bardziej więdną i gniją. Jednocześnie ostrzega, że wilgotność powyżej 98% w temperaturze 2–4 °C zwiększa ryzyko chorób. W takiej temperaturze wilgotność nie powinna przekraczać 95%.

Co się dzieje, gdy jest za ciepło i za sucho? Duda-Franiak wymienia skutki przechowywania marchwi w wyższej temperaturze i niższej wilgotności: wyrastanie naci i korzeni bocznych, utratę połysku, więdnięcie i szybszy rozwój chorób. Metodyka dodaje, że już w 2–4 °C nać szybciej odrasta, a wartość handlowa marchwi spada.

Mróz też szkodzi. Metodyka zastrzega, że nie wolno dopuścić do spadku temperatury poniżej 0 °C, żeby marchwi nie przemrozić. Podaje też, że sok komórkowy marchwi zamarza w temperaturze -1,4 °C, ale już w -0,5 °C może dojść do uszkodzenia zewnętrznej warstwy korzenia. Margines między idealnym chłodem a przemrożeniem jest więc niewielki.

Jak uprawiać marchew, żeby dobrze się przechowywała, piszemy w artykule Uprawa marchwi.

Zbiór: od niego zależy, ile marchew wytrzyma

Metodyka wymienia czynniki, od których zależy jakość i trwałość przechowalnicza marchwi. Są wśród nich odmiana, rodzaj gleby, termin siewu, stanowisko w płodozmianie, nawożenie, pielęgnacja i pogoda. Na część z nich masz wpływ dopiero w następnym sezonie. Na zbiór masz wpływ od razu.

Termin. Zbiór powinien być wykonany przed nadejściem pierwszych, silniejszych przymrozków. Według metodyki na ogół zaczyna się w drugiej połowie września i trwa do połowy października. Opóźnianie zbioru pogarsza trwałość przechowalniczą, a korzenie zbyt długo trzymane w polu częściej wypuszczają w przechowalni korzenie boczne i nowe liście.

Pogoda. Marchew należy zbierać w czasie bezdeszczowej pogody, bo mokre, zabłocone korzenie gorzej się przechowują. Duda-Franiak też radzi zbierać ją przy suchej glebie. Poradnik sygnalizatora ochrony marchwi z Instytutu Ogrodnictwa dodaje, żeby robić to w okresach niskiej wilgotności gleby. To jeden ze sposobów ograniczania szarej pleśni.

Ostrożnie. Duda-Franiak radzi zbierać marchew metodami, które powodują jak najmniejsze uszkodzenia. Metodyka podaje, że zbiór mechaniczny uszkadza korzenie bardziej niż ręczny. Metodyka przypomina przy opisie zgnilizny twardzikowej, że do zakażeń pozbiorczych dochodzi najczęściej w czasie wykopywania i przewozu marchwi do przechowalni. Każda rana to otwarta furtka dla grzybów i bakterii.

Nać. Według metodyki nać obcina się zaraz po wykopaniu, żeby korzenie szybko nie więdły. Na jakiej wysokości, metodyka nie podaje.

Szybko pod dach. Zebrane i suche korzenie należy według Dudy-Franiak jak najszybciej umieścić w miejscu przechowywania, żeby nie dopuścić do ich więdnięcia.

Ile marchew traci na powietrzu. Metodyka podaje, że nieokryte korzenie w temperaturze 20 °C tracą po jednym dniu około 5% masy, a po pięciu dniach około 20%. Jeśli marchew musi zostać w polu dzień lub dwa, przykryj ją matami, słomą albo folią.

Schłodzenie w ciągu doby

Ten krok najczęściej pomija się w domu, a metodyka traktuje go poważnie. Bezpośrednio po zbiorze marchew powinna być schłodzona w ciągu doby do temperatury 4–5 °C.

Poradnik sygnalizatora podaje ten sam kierunek przy zgniliźnie twardzikowej: po zbiorze należy natychmiast schładzać korzenie marchwi. Metodyka wyjaśnia, że im wyższa temperatura, tym intensywniej korzenie oddychają.

Stała temperatura. Poradnik sygnalizatora radzi utrzymywać stałą temperaturę i wilgotność w czasie przechowywania i unikać wahań temperatury. Metodyka dodaje, że dobry przepływ powietrza wyrównuje temperaturę i zapobiega powstawaniu cieplejszych miejsc, w których korzenie nagrzewają się od własnego oddychania.

Co odłożyć do przechowania, a co zjeść od razu

Marchew uszkodzona przez połyśnicę marchwiankę
Marchew uszkodzona przez połyśnicę marchwiankę Zdjęcie: Rasbak, CC BY-SA 3.0, źródło

Nie każda marchew nadaje się na zimę. Duda-Franiak każe eliminować korzenie zranione i porażone. Poradnik sygnalizatora wymienia konkretne przypadki.

Korzenie z szarą pleśnią nie nadają się według poradnika ani do przechowania, ani do konsumpcji.

Korzenie z korytarzami połyśnicy marchwianki nie nadają się do przechowywania ani do sprzedaży. Poradnik ostrzega przy tym, że część larw znosi niską temperaturę i może uszkadzać marchew także podczas przechowywania.

Uszkodzenia przez szkodniki i narzędzia. Duda-Franiak zwraca uwagę, że uszkodzenia od żerowania szkodników, w tym nicieni, a także od prac pielęgnacyjnych i zbioru, ułatwiają patogenom zakażenie korzeni.

Objawy chorób i szkodników marchwi pokazujemy w artykule Choroby marchwi.

Nie myj i nie pakuj w folię

Umyta marchew w foliowym woreczku wygląda schludnie, ale do przechowywania na zimę się nie nadaje.

Czarna zgnilizna. Duda-Franiak pisze, że mycie i pakowanie marchwi w opakowania foliowe, w połączeniu z podwyższoną temperaturą, nasila objawy czarnej zgnilizny korzeni.

Ukryte choroby. Poradnik sygnalizatora pisze o plamistości korzeni wywoływanej przez grzyby z rodzaju *Pythium*, że prawdziwe objawy mogą się ujawnić dopiero po 12 tygodniach albo po umyciu korzeni. Szkodliwość tej choroby trwa także po zbiorze.

Dlatego marchwi przeznaczonej na zimę nie myj i nie zamykaj w foliowych woreczkach.

Piwnica i ziemianka: marchew w piasku

Metodyka opisuje przechowywanie marchwi w pomieszczeniach gospodarczych, piwnicach i przechowalniach. Korzenie układa się w pryzmy o szerokości 80–100 cm i wysokości 70–100 cm.

Piasek. Żeby korzenie nie więdły, pryzmy przykrywa się warstwą piasku. Piasek trzeba przez cały czas utrzymywać wilgotny, systematycznie zraszając go wodą. Jeśli przechowujesz marchew w skrzynkach, górną warstwę korzeni przysypujesz wilgotnym piaskiem.

Jak długo. W takich pomieszczeniach okres przechowania jest według metodyki stosunkowo krótki i na ogół nie przekracza 3–4 miesięcy.

Czystość. Duda-Franiak radzi odkażać powierzchnie przechowalni i skrzynie. Poradnik sygnalizatora każe utrzymywać czystość w przechowalniach, chłodniach i miejscach składowania marchwi. Środków do odkażania nasze źródła nie wymieniają z myślą o domowej piwnicy, dlatego ich nie podajemy.

Odstępy w komorze chłodniczej. Miłek podaje, że kolumny skrzynek lub palet powinny stać około 20 cm od ścian komory, z odstępem 5–10 cm między rzędami, a między sufitem a górą skrzynek ma zostać 50–80 cm.

Kopiec w ogrodzie

Jeśli nie masz piwnicy, marchew może przezimować w ziemi. Metodyka opisuje dwa rodzaje kopców.

Kopiec zagłębiony. Dla marchwi metodyka poleca kopce wąskie i zagłębione, o szerokości 40–50 cm i głębokości 50–60 cm. Korzenie okrywa się najpierw cienką warstwą ziemi, 2–5 cm. Gdy schłodzą się do 1–2 °C, daje się kolejne warstwy: około 10 cm ziemi, 10–15 cm słomy i około 20 cm ziemi.

Kopiec napowierzchniowy. Ma u podstawy około 2 m szerokości i 1,0–1,2 m wysokości. Metodyka przeznacza go do krótszego przechowywania. Najpierw okrywa się go 5–10 cm ziemi, a gdy korzenie schłodzą się do 1–2 °C, dokłada się ziemię i słomę.

Lodówka i chłodnia

Lodówka. Portal eGlos.pl w artykule z udziałem dr. Krzysztofa Rutkowskiego, kierownika Zakładu Przechowalnictwa i Przetwórstwa Owoców i Warzyw w Instytucie Ogrodnictwa, wymienia marchew wśród produktów, które można przechowywać w lodówce. Nie podaje, jak długo.

Chłodnia. W komorach chłodniczych metodyka podaje okres przechowywania 6–8 miesięcy, w temperaturze 0,3–0,5 °C i wilgotności 97–99%. Tabela Miłek podaje dla marchwi 8–10 miesięcy przy 0–1 °C, wilgotności 95–98% oraz 3–4% dwutlenku węgla i 2–3% tlenu w powietrzu komory. Tych warunków w domu nie da się odtworzyć. Liczby pokazują jednak, ile marchew może wytrzymać, gdy chłód i wilgoć są idealne.

Dlaczego marchew gorzknieje

Gorzka marchew z piwnicy to częsta niespodzianka. Metodyka wyjaśnia przyczynę.

Etylen. To gaz, który wydzielają dojrzewające owoce. Według metodyki nawet niewielka zawartość etylenu w atmosferze, na poziomie 0,5 ppm, utrzymująca się przez 2 tygodnie, może powodować gorzknienie. W marchwi tworzy się wtedy izokumaryna. Metodyka podaje, że daje się ją wyczuć przy zawartości 20 mg na 100 g świeżej masy.

Kto wydziela etylen. Metodyka wymienia jabłka, gruszki i pomidory i każe nie przechowywać z nimi marchwi. Młode korzenie są na etylen bardziej wrażliwe. Artykuł eGlos.pl z udziałem dr. Rutkowskiego mówi to samo: jabłko nie powinno być zbyt długo przechowywane razem z marchwią, bo marchew stanie się gorzka. Jeśli chcesz trzymać je razem, artykuł radzi użyć dostępnych w handlu pochłaniaczy etylenu albo specjalnych opakowań.

Dlaczego marchew pleśnieje i gnije

Marchew z rizoktoniozą (Helicobasidium)
Marchew z rizoktoniozą (Helicobasidium) Zdjęcie: Rasbak, CC BY-SA 3.0, źródło

Nawet w dobrych warunkach część korzeni może zgnić. Źródła wymieniają kilka chorób przechowalniczych.

Szara pleśń. Poradnik sygnalizatora nazywa ją pospolitą chorobą marchwi, która występuje najczęściej w początkowym okresie przechowania. Do gnicia może dochodzić nawet w temperaturze 0 °C. Porażone korzenie ulegają potem wtórnie mokrej zgniliźnie bakteryjnej.

Zgnilizna twardzikowa. Na korzeniach pojawia się gęsta, puszysta, biała grzybnia. Według poradnika największe straty ta choroba powoduje właśnie w czasie przechowania. Duda-Franiak opisuje białą grzybnię z czarnymi sklerocjami i mokrą zgnilizną.

Rizoktonioza. Poradnik podaje, że grzyb szybko rozwija się w wysokiej wilgotności powietrza lub na mokrych korzeniach, nawet w temperaturze 0 °C. Chorobie zwykle towarzyszy mokra zgnilizna bakteryjna.

Czarna zgnilizna i mokra zgnilizna bakteryjna. Duda-Franiak wymienia je wśród chorób przechowalniczych. Czarną zgniliznę nasila mycie, folia i ciepło.

Wilgotne powietrze jest więc potrzebne, ale mokre korzenie już nie. Duda-Franiak radzi odkładać do przechowania korzenie suche.

Czego nasze źródła nie podają

Piszemy tylko to, co znaleźliśmy w źródłach. Kilku rzeczy w nich nie ma.

Długość ogonka naci. Metodyka mówi tylko, że nać obcina się zaraz po wykopaniu.

Odmiany na zimę. Metodyka wymienia odmianę wśród czynników trwałości przechowalniczej, ale nie podaje nazw odmian.

Lodówka i zamrażarka. Wiemy, że marchew można trzymać w lodówce. Ile tygodni wytrzyma, nasze źródła nie piszą. O mrożeniu nie piszą wcale.

Balkon. O przechowywaniu marchwi na balkonie źródła nie wspominają.

Gdzie i jak długo można przechowywać marchew (według źródeł)

MiejsceWarunkiJak długo
Piwnica, ziemianka, pomieszczenie gospodarczePryzma przykryta piaskiem, piasek stale wilgotnyNa ogół nie dłużej niż 3–4 miesiące (metodyka)
Kopiec zagłębionyRów 40–50 cm szeroki i 50–60 cm głęboki, okryty ziemią i słomąŹródło nie podaje osobno
Kopiec napowierzchniowyOkoło 2 m u podstawy, 1,0–1,2 m wysokościKrótko (metodyka)
Chłodnia0,3–0,5 °C, wilgotność 97–99%6–8 miesięcy (metodyka)
Komora z kontrolowanym składem powietrza0–1 °C, 95–98%, 3–4% CO₂ i 2–3% O₂8–10 miesięcy (tabela M. Miłek)
LodówkaArtykuł eGlos.pl z udziałem eksperta Instytutu Ogrodnictwa wymienia marchew wśród produktów, które można w niej trzymaćŹródło nie podaje

Jak to zrobić

  1. Kop marchew przed pierwszymi silniejszymi przymrozkami, w bezdeszczową pogodę i gdy gleba jest sucha.
  2. Wykopuj ostrożnie, żeby nie kaleczyć korzeni. Nać obetnij zaraz po wykopaniu.
  3. Od razu odrzuć korzenie zranione, chore i z korytarzami połyśnicy marchwianki.
  4. Nie zostawiaj wykopanej marchwi na ciepłym powietrzu. Jeśli musi poleżeć dzień lub dwa, przykryj ją słomą, matą albo folią.
  5. Nie myj marchwi przed przechowaniem i nie zamykaj jej w foliowych workach.
  6. Schłódź marchew jak najszybciej, w ciągu doby do 4–5 °C.
  7. Przechowuj ją w 0–1 °C i wilgotnym powietrzu. Nie dopuść, żeby temperatura spadła poniżej 0 °C.
  8. W piwnicy ułóż korzenie w pryzmę lub skrzynkę i przysyp wilgotnym piaskiem. Zraszaj go, żeby nie wysychał.
  9. Trzymaj marchew z dala od jabłek, gruszek i pomidorów.
  10. Utrzymuj w przechowalni stałą temperaturę i czystość. Unikaj wahań temperatury.

Najczęstsze pytania

W jakiej temperaturze przechowywać marchew?

W 0–1 °C. Metodyka integrowanej produkcji marchwi każe pilnować, żeby temperatura nie spadła poniżej 0 °C, bo marchew się przemrozi. Jej sok komórkowy zamarza w -1,4 °C.

Jak przechowywać marchew w piwnicy?

Ułóż korzenie w pryzmę lub skrzynkę i przysyp warstwą piasku. Piasek przez cały czas utrzymuj wilgotny, zraszając go wodą. Według metodyki marchew wytrzyma tak na ogół 3–4 miesiące.

Czy marchew trzeba myć przed przechowaniem?

Nie. Mycie i pakowanie w folię w połączeniu z wyższą temperaturą nasila czarną zgniliznę korzeni. Tak pisze opracowanie Małopolskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego.

Dlaczego marchew z piwnicy jest gorzka?

Najczęściej przez etylen z jabłek, gruszek lub pomidorów. Według metodyki już 0,5 ppm etylenu przez 2 tygodnie może sprawić, że w marchwi powstanie gorzka izokumaryna. Trzymaj ją z dala od tych owoców.

Dlaczego marchew więdnie w piwnicy?

Z powodu zbyt ciepłego lub zbyt suchego powietrza. Wyższa temperatura i niższa wilgotność powodują więdnięcie, utratę połysku, wyrastanie naci i szybszy rozwój chorób. Przykryj marchew wilgotnym piaskiem.

Czy marchew można trzymać w lodówce?

Tak. Artykuł eGlos.pl z udziałem eksperta Instytutu Ogrodnictwa wymienia marchew wśród produktów, które można przechowywać w lodówce. Ile tygodni wytrzyma, nasze źródła nie podają.

Jak długo można przechowywać marchew?

W piwnicy w piasku na ogół 3–4 miesiące. W chłodni w 0,3–0,5 °C i wilgotności 97–99% według metodyki 6–8 miesięcy, a według tabeli M. Miłek przy 0–1 °C, 95–98% wilgotności i obniżonej zawartości tlenu 8–10 miesięcy.

Źródła

Tę stronę napisaliśmy na podstawie poniższych źródeł.

  1. Metodyka integrowanej produkcji marchwi (wydanie piąte zmienione), red. Z. Anyszka, aktualizacja M. Cieślińska, Główny Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa, Instytut Ogrodnictwa-PIB, 2023
  2. Poradnik sygnalizatora ochrony marchwi zwyczajnej, red. G. Łabanowski, Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2015
  3. Choroby przechowalnicze marchwi i sposoby ich ograniczania (K. Duda-Franiak), Małopolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego z s. w Karniowicach
  4. Optymalne warunki przechowywania warzyw (M. Miłek), Świętokrzyski Ośrodek Doradztwa Rolniczego (sodr.pl)
  5. Artykuł z udziałem dr. Krzysztofa Rutkowskiego, kierownika Zakładu Przechowalnictwa i Przetwórstwa Owoców i Warzyw Instytutu Ogrodnictwa-PIB, eGlos.pl (Skierniewice)