Uprawa ziemniaków

Gleba, odczyn i płodozmian

Według metodyki integrowanej produkcji ziemniaka najlepsze są gleby lekkie i średnie, pulchne i dobrze przepuszczalne. Na glebach ciężkich, zimnych i podmokłych ziemniaki rosną słabo. Odczyn powinien być lekko kwaśny, pH 5,5–6,5.

Nie uprawiaj ziemniaków ciągle w tym samym miejscu. Metodyka odradza monokulturę i sadzenie po łubinie, bo łubin porażany jest przez czarną nóżkę, która zagraża też ziemniakom. Dobrym przedplonem są rośliny strączkowe, często sadzi się je też po zbożach.

Ile lat czekać? Specjaliści z IHAR-PIB w Jadwisinie podają dwie liczby. Przeciw parchowi zwykłemu zalecają wracać z ziemniakami na to samo pole co 4–5 lat, a przeciw rizoktoniozie co 3–4 lata. Poradnik CDR w Brwinowie radzi, by ziemniaki zajmowały najwyżej 20–25% płodozmianu, co daje podobny odstęp. Na działce najprościej przyjąć 4 lata. Więcej o tych chorobach przeczytasz na stronie choroby ziemniaków.

Nawożenie: najwięcej potasu

Ziemniak pobiera z gleby najwięcej potasu. Poradnik CDR w Brwinowie podaje, że na każdą tonę bulw roślina potrzebuje około 7 kg potasu i 5 kg azotu, a fosforu tylko 0,7 kg. Metodyka integrowanej produkcji przelicza to na cały plon: przy 30 t/ha ziemniaki pobierają 240–300 kg K₂O i 135–150 kg azotu.

Podstawą jest obornik. Zalecana dawka to 25–30 t/ha, czyli 2,5–3 kg na metr kwadratowy. Najlepszy termin to przyoranie zaraz po zbiorze przedplonu. Obornik dany jesienią daje według metodyki o 3–5 t/ha większy plon niż wiosenny. Według poradnika CDR 30 t obornika wnosi około 180 kg potasu na hektar.

Azotu nie przesadzaj. Metodyka podaje prostą zasadę: na każde 10 t bulw około 40 kg azotu na hektar. Dla odmian jadalnych zbieranych wcześnie wystarcza 40–60 kg/ha, a dla późnych, zbieranych w pełnej dojrzałości, 100–180 kg/ha. Poradnik CDR dla bardzo wczesnych ziemniaków zaleca niski poziom azotu, do 70 kg/ha. Na działce oznacza to około 4–7 g czystego azotu na metr kwadratowy dla wczesnych odmian.

Metodyka zwraca uwagę na formę potasu, zwłaszcza przy ziemniakach skrobiowych: reagują one dużo lepiej na formę siarczanową niż chlorkową. Jeśli używasz nawozu chlorkowego, wysiej go jak najwcześniej, żeby deszcz zdążył wypłukać chlorki.

Kiedy sadzić w Twoim regionie

Sadzenie zaczyna się, gdy gleba na głębokości 10 cm ogrzeje się do 5–8 °C. Bulwy podkiełkowane znoszą chłodniejszą glebę, 5–6 °C. Metodyka podaje orientacyjne terminy dla województw:

Województwo lubelskie metodyka wymienia w dwóch pierwszych grupach, więc tam licz się z terminem od początku do 20 kwietnia, zależnie od pogody. Szczegóły i terminy na 2027 rok znajdziesz na stronie kiedy sadzić ziemniaki.

Uważaj na przymrozki. Nać ginie przy −1,5 °C, a nieokryte ziemią bulwy uszkadza już −0,7 °C. Po wiosennym przymrozku roślina odrasta, ale plon jest mniejszy.

Podkiełkowywanie: wcześniejszy i większy plon młodych ziemniaków

Podkiełkowane sadzeniaki wschodzą 1–2 tygodnie wcześniej. Metodyka podaje, jak bardzo to się opłaca: gdy zbierasz młode ziemniaki 60 dni po posadzeniu, plon może być większy o 100–200%, po 75 dniach o około 50%, a przy wczesnych odmianach zbieranych po dojrzeniu o około 20%.

Sadzeniaki trzymaj w temperaturze 12–15 °C, przy wilgotności powietrza około 80%. Krótkie pobudzanie trwa 2–3 tygodnie i wystarczy, gdy w oczkach pojawią się kiełki długości 1–2 mm. Pełne podkiełkowywanie przed bardzo wczesnym zbiorem trwa 4–8 tygodni.

Do sadzenia wybieraj bulwy o średnicy powyżej 25 mm. Zbyt drobnych i zbyt dużych, powyżej około 60 mm, lepiej nie sadzić. Jaką odmianę wybrać, podpowiadamy na stronie odmiany ziemniaków.

Sadzenie, obsypywanie i chwasty

Na przeciętnej glebie sadź na głębokość 5–7 cm. Rzędy rób co 62,5 lub 67,5 cm. Dla odmian jadalnych, na frytki i skrobiowych metodyka podaje też szerszy rozstaw, 75 cm. W rzędzie odstęp zależy od wielkości sadzeniaka: małe sadzi się gęściej, duże rzadziej.

Od posadzenia do zwarcia rzędów mija dużo czasu i przez cały ten okres ziemniaki są narażone na chwasty. Chwasty zabierają wodę, światło i składniki pokarmowe, a do tego utrudniają przewiew łanu, co sprzyja chorobom. Dlatego metodyka stawia na mechaniczną pielęgnację, czyli obsypywanie i spulchnianie redlin.

Obsypuj dwa razy. Przy pierwszym zabiegu spulchnij glebę na głębokość około 5 cm. Przy drugim do 10 cm, a na glebach lekkich do 15 cm.

Woda: kiedy ziemniak najbardziej jej potrzebuje

Metodyka zalicza ziemniaki do roślin wrażliwych na brak wody. Najważniejszy jest okres od wschodów do pojawienia się pąków kwiatowych. Susza w tym czasie zmniejsza liczbę zawiązanych bulw. Najwięcej wody rośliny zużywają od kwitnienia do żółknięcia naci.

W ciepłe lata od maja do września powinno spaść co najmniej 350 mm deszczu, a w chłodne około 250 mm. Dla odmian wczesnych i średnio wczesnych optymalne opady to 40–50 mm w maju i 75–85 mm w czerwcu. Odmiany późne potrzebują mniej wody wiosną (30–40 mm w maju, 40–50 mm w czerwcu), ale dużo w sierpniu (110–120 mm) i we wrześniu (80–90 mm). Gdy deszczu brakuje, podlewaj.

Do podlewania używaj wody ze sprawdzonego źródła. Metodyka ostrzega, że woda może przenosić groźne bakterie, na przykład Ralstonia solanacearum.

Ziemniakom najlepiej służy temperatura 15–20 °C. Poniżej 10 °C i powyżej 25 °C bulwy rosną źle, a długie upały powyżej 25 °C obniżają zawartość suchej masy.

Zbiór i przechowywanie

Najlepiej kopać przy temperaturze około 15 °C. Poniżej około 5 °C bulwy znacznie łatwiej się uszkadzają.

Gdy chcesz zebrać wczesne ziemniaki z dojrzałą skórką, poradnik CDR podaje, że nać niszczy się około 2 tygodnie przed planowanym zbiorem.

Ziemniaki jadalne przechowuj w 4–6 °C, sadzeniaki w 2–4 °C, a ziemniaki do przetwórstwa w 6–8 °C. Resztki roślin możesz kompostować, ale tylko zdrowe.