Odmiany gruszy
Dobra grusza do ogrodu to nie tylko smak. Liczy się, kiedy dojrzewa, jak znosi mróz, czy łapie parcha i która odmiana rośnie obok niej.
W skrócie
Z odmian gruszy latem dojrzewają 'Isolda', 'Alfa', 'Radana' i 'Faworytka', we wrześniu m.in. 'Konferencja', 'Concorde' i 'Dolores', na przełomie września i października 'Lukasówka'. Mało podatne na parcha są m.in. 'Uta', 'Xenia', 'Carola' i 'Dolores'. Zawsze sadź dwie odmiany kwitnące w podobnym czasie.
Ile odmian gruszy jest w polskim rejestrze
Lista odmian roślin sadowniczych COBORU, według stanu na 31 maja 2026 r., zawiera 12 odmian gruszy wpisanych do krajowego rejestru. To niewiele, ale lista dobrze pokazuje, co w Polsce uprawia się od dawna.
Siedem odmian wpisano 17 października 1990 r.: 'Bera Hardy', 'Bonkreta Williamsa', 'Faworytka', 'General Leclerc', 'Komisówka', 'Konferencja' i 'Lukasówka'. Wszystkie utrzymuje Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach. Instytut utrzymuje też 'Dolores', wpisaną w 2010 r.
Nowsze wpisy to 'Romana' (2018), 'Bergenia' (2020), 'Sobieski' (2021), którego utrzymuje Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, oraz 'Noiabrskaia' (2022).
Rejestr nie jest pełną listą odmian, które kupisz w szkółce. Metodyka Integrowanej Produkcji Gruszek, wydana przez PIORiN w 2023 r., opisuje 20 najważniejszych odmian i większości z nich w rejestrze nie ma. Nie ma w nim na przykład 'Concorde', 'Radany' ani 'Eriki'. 'Carolę' skreślono z rejestru 23 czerwca 2023 r., a metodyka nadal ją opisuje.
Letnie, jesienne i zimowe: jak dzieli je COBORU
Lista COBORU przy każdej odmianie podaje literę: L oznacza odmianę letnią, J jesienną, a Z zimową.
| Grupa według COBORU | Odmiany z krajowego rejestru |
|---|---|
| Letnie | 'Faworytka', 'Romana' |
| Jesienne | 'Bera Hardy', 'Bonkreta Williamsa', 'Dolores', 'Konferencja', 'Sobieski' |
| Zimowe | 'Bergenia', 'General Leclerc', 'Komisówka', 'Lukasówka', 'Noiabrskaia' |
Ten podział nie pokrywa się dokładnie z terminem zbioru. Według metodyki PIORiN 'Konferencję' i 'General Leclerc' zbiera się w tym samym czasie, w drugiej połowie września. COBORU zalicza jednak pierwszą do jesiennych, a drugą do zimowych. Lista nie wyjaśnia, według jakiego kryterium dzieli odmiany, więc i my tego nie dopowiadamy.
Dla odmian spoza rejestru nie mamy litery COBORU. Możesz je uporządkować według terminu zbioru z tabeli na górze strony.
Gruszki na lato: zbiór w sierpniu
Najwcześniej, na przełomie lipca i sierpnia, zbiera się 'Isoldę'. Jest mało podatna na parcha, a jej wytrzymałość na mróz metodyka ocenia jako średnią do dużej. Słabą stroną jest duża lub bardzo duża podatność na zarazę ogniową.
W pierwszej połowie sierpnia dojrzewają 'Alfa' i 'Radana'. 'Alfa' ma dużą wytrzymałość na mróz i średnią podatność na parcha. 'Radana' jest mało podatna na parcha, ale słabo zrasta się z pigwą.
'Faworytka' to jedna z dwóch odmian letnich w krajowym rejestrze. Zbiera się ją w drugiej połowie sierpnia. Drzewo rośnie silnie, podatność na parcha jest średnia, a zrastanie z pigwą słabe.
'Alfy' i 'Faworytki' nie odkładaj na zimę. Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach prowadził w latach 2005–2009 badania przechowalnicze dziesięciu odmian. W chłodni gruszki zachowywały dobrą jakość do stycznia, z wyjątkiem 'Alfy' i 'Faworytki'. Pozostałych odmian sierpniowych z tabeli w tych badaniach nie było.
Gruszki na jesień: zbiór we wrześniu
We wrześniu zbiera się najwięcej odmian z tabeli. W pierwszej połowie miesiąca dojrzewa 'Bonkreta Williamsa'. Rośnie średnio silnie, ale ma małą wytrzymałość na mróz i słabo zrasta się z pigwą.
W połowie września zbiera się 'Carolę' (w druku zapis „½ IX”, to nasze odczytanie). To jedyna odmiana w tabeli, której wytrzymałość na mróz oceniono jako bardzo dużą. Jest też mało podatna na parcha.
W drugiej połowie września dojrzewa najwięcej odmian:
- 'Konferencja': średnia podatność na parcha, średnia wytrzymałość na mróz, bardzo dobre zrastanie z pigwą. - 'Concorde': mała podatność na parcha, średnia wytrzymałość na mróz. Termin zapisano w druku z błędem („2I poł. IX”), czytamy go jako drugą połowę września. - 'Dolores' i 'Blanka': mała podatność na parcha i duża wytrzymałość na mróz. Ich podatność na zarazę ogniową metodyka podaje jako nieznaną. - 'Hortensia': mała podatność na parcha, drzewo rośnie silnie. - 'Xenia': mała podatność i na parcha, i na zarazę ogniową. - 'General Leclerc': średnia podatność na parcha, ale bardzo duża na zarazę ogniową.
'Verdi', zbierana w drugiej i trzeciej dekadzie września, ma dużą podatność na parcha i bardzo silny wzrost. Do małego ogrodu to naszym zdaniem trudniejszy wybór.
Późne gruszki: zbiór od przełomu września i października
Najpóźniej, na przełomie września i października oraz w październiku, zbiera się sześć odmian z tabeli.
'Lukasówka' dojrzewa do zbioru na przełomie września i października. Ma małą podatność na zarazę ogniową i bardzo dobrze zrasta się z pigwą. Jej wady to duża podatność na parcha, mała wytrzymałość na mróz i silny wzrost drzewa. Badania ze Skierniewic pokazały też, że 'Lukasówka' po zbiorze wymaga co najmniej 8 tygodni przechowywania w niskiej temperaturze.
W tym samym czasie zbiera się 'Amforę', 'Dicolor' i 'Utę'. 'Uta' ma najniższą w tabeli podatność na parcha, ocenioną jako bardzo mała, i małą podatność na zarazę ogniową. Słabo jednak zrasta się z pigwą.
W październiku przychodzi kolej na 'Erikę' (pierwsza dekada) i 'Davida' (pierwsza połowa miesiąca). 'Erika' ma dużą wytrzymałość na mróz, a 'David' słaby wzrost i małą podatność na parcha.
Jak długo poleżą. Według oferty wdrożeniowej Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa gruszki ośmiu badanych odmian, czyli 'Amfory', 'Dicolor', 'Eriki', 'Hortensii', 'Konferencji', 'Lukasówki', 'Nojabrskiej' i 'Wyżnicy', zachowują dobrą jakość do stycznia. Dotyczy to chłodni z normalną atmosferą i temperatury -0,5 °C. W kontrolowanej atmosferze wytrzymują o około 2–3 miesiące dłużej. Po wyjęciu z chłodni gruszki powinny dojrzewać w 18–20 °C, aż osiągną odpowiednią jędrność, soczystość, smak i aromat.
To wyniki z chłodni. Jak długo gruszki wytrzymają w domowej piwnicy, nasze źródła nie podają.
Smak: co zmierzono w Skierniewicach
Opisów smaku poszczególnych odmian w naszych źródłach jest mało. Oferta wdrożeniowa Instytutu podaje jednak kilka wyników pomiarów owoców.
Kwasowość. Spośród badanych odmian najwyższą kwasowością wyróżnia się 'Hortensia'.
Ekstrakt. Wysoką zawartość ekstraktu mają 'Hortensia', 'Amfora' i 'Nojabrska', a niską 'Faworytka', 'Erika' i 'Lukasówka'.
Termin zbioru. Gruszki badanych odmian należy zbierać przy indeksie skrobiowym 4–6 w skali 1–10. To wskaźnik dla sadowników. W ogrodzie zapamiętaj co innego: owoce zebrane zbyt dojrzałe i trzymane w zbyt wysokiej temperaturze są bardziej narażone na rozpady i oparzeliznę starczą. Zbyt długie przechowywanie także pogarsza jakość i odbiera owocom zdolność prawidłowego dojrzewania.
Parch i zaraza ogniowa: wybierz odmianę, która mniej choruje
Metodyka PIORiN radzi przy wyborze odmiany brać pod uwagę warunki siedliskowe, bo wtedy łatwiej chronić drzewa przed chorobami i szkodnikami.
Parch gruszy. Najmniej podatna jest 'Uta' (ocena: bardzo mała). Małą podatność mają 'Blanka', 'Carola', 'Concorde', 'David', 'Dicolor', 'Dolores', 'Hortensia', 'Isolda', 'Radana' i 'Xenia'. Dużą podatność mają 'Lukasówka' i 'Verdi'.
Zaraza ogniowa. Tu wybór jest dużo mniejszy. Małą podatność metodyka podaje tylko dla trzech odmian: 'Lukasówki', 'Uty' i 'Xenii'. Większość pozostałych ma ocenę duża, a 'General Leclerc' bardzo duża. W tekście metodyka wymienia jako szczególnie podatne m.in. 'Bonkretę Williamsa', 'Konferencję', 'Dicolor', 'Komisówkę' i 'General Leclerc'.
Żadna odmiana z tabeli nie łączy małej podatności na obie choroby z dużą wytrzymałością na mróz. Najbliżej są 'Xenia' i 'Uta', obie ze średnią wytrzymałością na mróz.
Objawy obu chorób i sposoby ochrony opisujemy w artykule Choroby gruszy.
Zapylacze: która grusza obok której
Metodyka PIORiN pisze, że większość odmian gruszy jest obcopylna, dlatego trzeba sadzić przynajmniej dwie odmiany. Z reguły grusze zapylają się wzajemnie, jeśli tylko kwitną w podobnym czasie.
Metodyka integrowanej ochrony gruszy Instytutu Ogrodnictwa podaje zapylacze dla 18 odmian razem z porą kwitnienia:
| Odmiana | Pora kwitnienia | Zapylacze |
|---|---|---|
| 'Alfa' | Średnio późna | 'Faworytka', 'Radana' |
| 'Amfora' | Średnio późna | 'Faworytka' |
| 'Bonkreta Williamsa' | Średnio późna | 'Bera Hardy', 'Faworytka', 'General Leclerc', 'Komisówka', 'Konferencja', 'Triumf Packhama' |
| 'Carola' | Średnio wczesna | 'Faworytka', 'Komisówka', 'Konferencja' |
| 'Concorde' | Średnio późna | 'Bonkreta Williamsa', 'Komisówka', 'Konferencja' |
| 'David' | Średnia | 'Bonkreta Williamsa', 'Concorde', 'Konferencja' |
| 'Dicolor' | Średnia | 'Bera Hardy', 'Erika', 'Konferencja' |
| 'Erika' | Średnia | 'Dicolor', 'Konferencja', 'Bera Hardy' |
| 'Faworytka' | Średnio późna | 'Bera Hardy', 'Bonkreta Williamsa', 'Komisówka', 'Konferencja' |
| 'General Leclerc' | Średnio późna | 'Bonkreta Williamsa', 'Komisówka', 'Konferencja' |
| 'Hortensia' | Średnio późna | 'Bonkreta Williamsa', 'Faworytka', 'Konferencja' |
| 'Isolda' | Średnio późna | 'Bonkreta Williamsa', 'Faworytka', 'Konferencja' |
| 'Konferencja' | Średnio wczesna | 'Bera Hardy', 'Bonkreta Williamsa', 'Concorde', 'Faworytka', 'General Leclerc', 'Komisówka' |
| 'Lukasówka' | Średnio wczesna | 'Bonkreta Williamsa', 'Faworytka', 'Komisówka' |
| 'Radana' | Średnio późna | 'Amfora', 'Bonkreta Williamsa', 'Faworytka' |
| 'Uta' | Średnia | 'Bonkreta Williamsa', 'Concorde', 'Faworytka', 'Konferencja' |
| 'Verdi' | Średnia | 'Concorde', 'Konferencja' |
| 'Xenia' | Średnia | 'Konferencja' |
'Konferencja' pojawia się jako zapylacz przy 13 z 18 odmian (nasze wyliczenie z tabeli). Jeśli masz miejsce tylko na dwa drzewa, sprawdź w tabeli obie odmiany: każda powinna mieć drugą na swojej liście zapylaczy.
'Lukasówka'. Obie metodyki podkreślają, że spośród grusz uprawianych w Polsce tylko ona jest triploidem, więc nie może być zapylaczem.
Ile drzew zapylacza potrzeba i w jakiej odległości, nasze źródła dla grusz nie podają. Jak dobiera się zapylacze u jabłoni, piszemy w artykule Odmiany jabłoni.
Podkładka i siła wzrostu
O tym, jak duże wyrośnie drzewo, decyduje odmiana i podkładka.
Siła wzrostu odmiany. Metodyka ocenia wzrost jako słaby u 'Davida', a jako średni do słabego u 'Eriki', 'Isoldy' i 'Uty'. Silnie rosną 'Faworytka', 'Hortensia' i 'Lukasówka', a bardzo silnie 'Verdi'. Instytut Ogrodnictwa dodaje, że słabiej rosnące 'Konferencję' i 'Bonkretę Williamsa' sadzi się w mniejszej rozstawie, a silniej rosnące 'Komisówkę' i 'Lukasówkę' w większej.
Pigwa. Według metodyki PIORiN pigwa przyspiesza wchodzenie drzew w okres owocowania. Jej poważną wadą jest niezgodność z częścią odmian. Nie toleruje też wysokiego pH gleby, co objawia się chlorozą liści. Słabo zrastają się z nią 'Bonkreta Williamsa', 'Faworytka', 'Radana', 'Uta' i 'Verdi'. Bardzo dobrze 'Konferencja', 'Lukasówka', 'Carola', 'Blanka', 'David' i 'Erika'.
Grusza kaukaska. To najpopularniejsza podkładka dla gruszy w Polsce. Podkładki z rodzaju *Pyrus* mają według metodyki wysoką wytrzymałość na mróz w porównaniu z innymi podkładkami.
Rozstawę i sposób sadzenia opisujemy w artykule Kiedy sadzić grusze.
Jak wybrać gruszę do ogrodu: trzy przykłady
Poniższe zestawy ułożyliśmy sami z ocen w tabelach. Żadne źródło nie poleca ich wprost do ogrodów przydomowych.
Gdy zimy bywają ostre. Szukaj w tabeli oceny „duża” lub „bardzo duża” w kolumnie mrozu: 'Carola', 'Alfa', 'Blanka', 'Dolores' i 'Erika'. Omijaj 'Bonkretę Williamsa' i 'Lukasówkę'. Metodyka PIORiN przypomina, że grusze najlepiej rosną w południowych, południowo-zachodnich i centralnych rejonach Polski.
Gdy nie chcesz często pryskać przeciw parchowi. Wybierz odmianę z małą podatnością, na przykład 'Concorde', 'Dolores' albo 'Xenię'. Jako sąsiadkę posadź 'Konferencję', która według Instytutu Ogrodnictwa zapyla 'Concorde' i 'Xenię'. Zapylaczy dla 'Dolores' nasze źródła nie podają.
Gdy chcesz gruszki od sierpnia do zimy. Połącz odmianę sierpniową, wrześniową i późną. Przykład: 'Faworytka', 'Konferencja' i 'Lukasówka'. Według tabeli zapylaczy 'Faworytka' i 'Konferencja' zapylają się wzajemnie, a 'Faworytka' zapyla 'Lukasówkę'. Pamiętaj, że 'Lukasówka' ma małą wytrzymałość na mróz i dużą podatność na parcha.
W każdym przypadku kupuj drzewka z certyfikowanej szkółki i zapytaj o podkładkę.
Gdy źródła się nie zgadzają i czego nie wiemy
Podział na pory roku. COBORU zalicza 'General Leclerc' do odmian zimowych, a 'Konferencję' do jesiennych. Metodyka PIORiN podaje dla obu ten sam termin zbioru, drugą połowę września.
Odmiany poza rejestrem. Większości odmian z metodyki nie ma w krajowym rejestrze, a 'Carolę' z niego skreślono. Z kolei 'Romany', 'Bergenii', 'Sobieskiego' i 'Noiabrskiej' nie ma w tabeli metodyki, więc nie znamy ich ocen podatności na choroby ani wytrzymałości na mróz.
Nazwy. Lista COBORU zapisuje jedną z odmian jako 'Noiabrskaia', a oferta Instytutu z badań przechowalniczych pisze o 'Nojabrskiej'. Metodyka opisuje z kolei 'Xenię'. Nasze źródła nie mówią, czy to te same odmiany, więc traktujemy je osobno i nie rozstrzygamy, czy 'Xenia' jest w rejestrze pod inną nazwą.
Opisy owoców. Wielkości, kształtu i barwy gruszek poszczególnych odmian nasze źródła nie opisują. Nie podajemy ich więc z pamięci.
Dwa zapisy w tabeli. W tabelach obu metodyk termin zbioru 'Caroli' zapisano jako „½ IX”, a 'Concorde' z błędem drukarskim, jako „2I poł. IX”. Zapis jest niejasny. Odczytaliśmy go jako połowę września i drugą połowę września, ale to nasze odczytanie, a nie pewna informacja ze źródła.
Najważniejsze odmiany gruszy według Metodyki Integrowanej Produkcji Gruszek (PIORiN, 2023). Termin zbioru 'Caroli' i 'Concorde' to nasze odczytanie niejasnego zapisu w druku
| Odmiana | Termin zbioru | Podatność na parcha | Podatność na zarazę ogniową | Wytrzymałość na mróz | Zrastanie z pigwą |
|---|---|---|---|---|---|
| 'Isolda' | Przełom lipca i sierpnia | Mała | Duża/bardzo duża | Średnia/duża | Dobre |
| 'Alfa' | 1. połowa sierpnia | Średnia | Duża | Duża | Słabe/średnie |
| 'Radana' | 1. połowa sierpnia | Mała | Duża | Średnia/duża | Słabe |
| 'Faworytka' | 2. połowa sierpnia | Średnia | Duża | Średnia | Słabe |
| 'Bonkreta Williamsa' | 1. połowa września | Średnia | Duża | Mała | Słabe |
| 'Carola' | Połowa września | Mała | Duża | Bardzo duża | Bardzo dobre |
| 'Blanka' | 2. połowa września | Mała | Nieznana | Duża | Bardzo dobre |
| 'Concorde' | 2. połowa września | Mała | Duża | Średnia | Dobre |
| 'Dolores' | 2. połowa września | Mała | Nieznana | Duża | Dobre |
| 'General Leclerc' | 2. połowa września | Średnia | Bardzo duża | Średnia | Dobre |
| 'Hortensia' | 2. połowa września | Mała | Duża | Średnia | Dobre |
| 'Konferencja' | 2. połowa września | Średnia | Duża | Średnia | Bardzo dobre |
| 'Xenia' | 2. połowa września | Mała | Mała | Średnia | Dobre |
| 'Verdi' | 2.–3. dekada września | Duża | Duża | Średnia | Słabe |
| 'Amfora' | Przełom września i października | Średnia | Duża | Średnia | Średnie |
| 'Dicolor' | Przełom września i października | Mała | Duża | Średnia | Dobre |
| 'Lukasówka' | Przełom września i października | Duża | Mała | Mała | Bardzo dobre |
| 'Uta' | Przełom września i października | Bardzo mała | Mała | Średnia | Słabe |
| 'Erika' | 1. dekada października | Średnia | Duża | Duża | Bardzo dobre |
| 'David' | 1. połowa października | Mała | Duża/bardzo duża | Średnia | Bardzo dobre |
Jak to zrobić
- Zdecyduj, kiedy chcesz jeść gruszki, i sprawdź w tabeli termin zbioru. W badaniach ze Skierniewic 'Alfa' i 'Faworytka' nie zachowywały dobrej jakości do stycznia, a pozostałe osiem badanych odmian tak.
- Sprawdź w tabeli wytrzymałość na mróz. W chłodniejszym miejscu omijaj odmiany z oceną „mała”, czyli 'Bonkretę Williamsa' i 'Lukasówkę'.
- Jeśli nie chcesz często pryskać, wybierz odmianę mało podatną na parcha.
- Sprawdź, czy w okolicy występuje zaraza ogniowa. Większość odmian z tabeli ma na nią dużą podatność.
- Dobierz drugą odmianę, która kwitnie w podobnym czasie. Listę zapylaczy znajdziesz niżej.
- Zapytaj w szkółce o podkładkę. Część odmian słabo zrasta się z pigwą.
Najczęstsze pytania
Jakie są najwcześniejsze odmiany gruszy?
Według Metodyki Integrowanej Produkcji Gruszek najwcześniej, na przełomie lipca i sierpnia, zbiera się 'Isoldę'. W pierwszej połowie sierpnia dojrzewają 'Alfa' i 'Radana', a w drugiej połowie sierpnia 'Faworytka'.
Jakie odmiany gruszy są zimowe?
COBORU zalicza do zimowych 'Bergenię', 'General Leclerc', 'Komisówkę', 'Lukasówkę' i 'Noiabrskaię'. Według metodyki PIORiN najpóźniej, na przełomie września i października oraz w październiku, zbiera się 'Lukasówkę', 'Amforę', 'Dicolor', 'Utę', 'Erikę' i 'Davida'.
Która grusza jest najbardziej odporna na mróz?
W tabeli metodyki PIORiN bardzo dużą wytrzymałość na mróz ma tylko 'Carola'. Dużą mają 'Alfa', 'Blanka', 'Dolores' i 'Erika'. Małą wytrzymałość mają 'Bonkreta Williamsa' i 'Lukasówka'.
Jakie odmiany gruszy są odporne na parcha?
Metodyka nie nazywa żadnej odmiany odporną. Bardzo małą podatność na parcha ma 'Uta', a małą m.in. 'Carola', 'Concorde', 'Dolores', 'Hortensia', 'Radana' i 'Xenia'. Dużą podatność mają 'Lukasówka' i 'Verdi'.
Jaki zapylacz dla 'Konferencji'?
Instytut Ogrodnictwa wymienia jako zapylacze 'Konferencji' odmiany 'Bera Hardy', 'Bonkreta Williamsa', 'Concorde', 'Faworytka', 'General Leclerc' i 'Komisówka'. 'Konferencja' kwitnie średnio wcześnie.
Czy 'Lukasówka' potrzebuje zapylacza?
Tak. Instytut Ogrodnictwa podaje dla niej 'Bonkretę Williamsa', 'Faworytkę' i 'Komisówkę'. Sama 'Lukasówka' jest triploidem i nie zapyla innych odmian, dlatego obok niej warto mieć dwie inne grusze (to nasz wniosek).
Jak długo można przechowywać gruszki?
W badaniach ze Skierniewic gruszki zachowywały dobrą jakość do stycznia w chłodni o temperaturze -0,5 °C, z wyjątkiem 'Alfy' i 'Faworytki'. W kontrolowanej atmosferze o około 2–3 miesiące dłużej.
Kalendarz ogrodnika na skrzynkę
Sezonowe przypomnienia o pracach w ogrodzie i nowe artykuły. Bez spamu.
Dziękujemy! Twój adres jest już na liście.
Źródła
Tę stronę napisaliśmy na podstawie poniższych źródeł.
- Metodyka Integrowanej Produkcji Gruszek (wydanie piąte zmienione), Główny Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa (PIORiN), Warszawa, 2023
- Metodyka integrowanej ochrony gruszy (materiały dla producentów), red. P. Sobiczewski, Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2013, aktualizacja 2018
- Lista odmian roślin sadowniczych wpisanych do krajowego rejestru w Polsce, Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych (COBORU), 2026
- Termin zbioru i przechowywanie wybranych odmian gruszek (oferta wdrożeniowa, W. Płocharski i in.), Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa im. Szczepana Pieniążka, Skierniewice