Ogrodnik ABC
Grusze Odmiany

Odmiany gruszy

Dobra grusza do ogrodu to nie tylko smak. Liczy się, kiedy dojrzewa, jak znosi mróz, czy łapie parcha i która odmiana rośnie obok niej.

W skrócie

Z odmian gruszy latem dojrzewają 'Isolda', 'Alfa', 'Radana' i 'Faworytka', we wrześniu m.in. 'Konferencja', 'Concorde' i 'Dolores', na przełomie września i października 'Lukasówka'. Mało podatne na parcha są m.in. 'Uta', 'Xenia', 'Carola' i 'Dolores'. Zawsze sadź dwie odmiany kwitnące w podobnym czasie.

Kwitnąca grusza wiosną
Zdjęcie: H. Zell, CC BY-SA 3.0, źródło

Ile odmian gruszy jest w polskim rejestrze

Młode liście gruszy wiosną
Młode liście gruszy wiosną Zdjęcie: Acabashi, CC BY-SA 4.0, źródło

Lista odmian roślin sadowniczych COBORU, według stanu na 31 maja 2026 r., zawiera 12 odmian gruszy wpisanych do krajowego rejestru. To niewiele, ale lista dobrze pokazuje, co w Polsce uprawia się od dawna.

Siedem odmian wpisano 17 października 1990 r.: 'Bera Hardy', 'Bonkreta Williamsa', 'Faworytka', 'General Leclerc', 'Komisówka', 'Konferencja' i 'Lukasówka'. Wszystkie utrzymuje Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach. Instytut utrzymuje też 'Dolores', wpisaną w 2010 r.

Nowsze wpisy to 'Romana' (2018), 'Bergenia' (2020), 'Sobieski' (2021), którego utrzymuje Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, oraz 'Noiabrskaia' (2022).

Rejestr nie jest pełną listą odmian, które kupisz w szkółce. Metodyka Integrowanej Produkcji Gruszek, wydana przez PIORiN w 2023 r., opisuje 20 najważniejszych odmian i większości z nich w rejestrze nie ma. Nie ma w nim na przykład 'Concorde', 'Radany' ani 'Eriki'. 'Carolę' skreślono z rejestru 23 czerwca 2023 r., a metodyka nadal ją opisuje.

Letnie, jesienne i zimowe: jak dzieli je COBORU

Lista COBORU przy każdej odmianie podaje literę: L oznacza odmianę letnią, J jesienną, a Z zimową.

Grupa według COBORUOdmiany z krajowego rejestru
Letnie'Faworytka', 'Romana'
Jesienne'Bera Hardy', 'Bonkreta Williamsa', 'Dolores', 'Konferencja', 'Sobieski'
Zimowe'Bergenia', 'General Leclerc', 'Komisówka', 'Lukasówka', 'Noiabrskaia'

Ten podział nie pokrywa się dokładnie z terminem zbioru. Według metodyki PIORiN 'Konferencję' i 'General Leclerc' zbiera się w tym samym czasie, w drugiej połowie września. COBORU zalicza jednak pierwszą do jesiennych, a drugą do zimowych. Lista nie wyjaśnia, według jakiego kryterium dzieli odmiany, więc i my tego nie dopowiadamy.

Dla odmian spoza rejestru nie mamy litery COBORU. Możesz je uporządkować według terminu zbioru z tabeli na górze strony.

Gruszki na lato: zbiór w sierpniu

Najwcześniej, na przełomie lipca i sierpnia, zbiera się 'Isoldę'. Jest mało podatna na parcha, a jej wytrzymałość na mróz metodyka ocenia jako średnią do dużej. Słabą stroną jest duża lub bardzo duża podatność na zarazę ogniową.

W pierwszej połowie sierpnia dojrzewają 'Alfa' i 'Radana'. 'Alfa' ma dużą wytrzymałość na mróz i średnią podatność na parcha. 'Radana' jest mało podatna na parcha, ale słabo zrasta się z pigwą.

'Faworytka' to jedna z dwóch odmian letnich w krajowym rejestrze. Zbiera się ją w drugiej połowie sierpnia. Drzewo rośnie silnie, podatność na parcha jest średnia, a zrastanie z pigwą słabe.

'Alfy' i 'Faworytki' nie odkładaj na zimę. Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach prowadził w latach 2005–2009 badania przechowalnicze dziesięciu odmian. W chłodni gruszki zachowywały dobrą jakość do stycznia, z wyjątkiem 'Alfy' i 'Faworytki'. Pozostałych odmian sierpniowych z tabeli w tych badaniach nie było.

Gruszki na jesień: zbiór we wrześniu

We wrześniu zbiera się najwięcej odmian z tabeli. W pierwszej połowie miesiąca dojrzewa 'Bonkreta Williamsa'. Rośnie średnio silnie, ale ma małą wytrzymałość na mróz i słabo zrasta się z pigwą.

W połowie września zbiera się 'Carolę' (w druku zapis „½ IX”, to nasze odczytanie). To jedyna odmiana w tabeli, której wytrzymałość na mróz oceniono jako bardzo dużą. Jest też mało podatna na parcha.

W drugiej połowie września dojrzewa najwięcej odmian:

- 'Konferencja': średnia podatność na parcha, średnia wytrzymałość na mróz, bardzo dobre zrastanie z pigwą. - 'Concorde': mała podatność na parcha, średnia wytrzymałość na mróz. Termin zapisano w druku z błędem („2I poł. IX”), czytamy go jako drugą połowę września. - 'Dolores' i 'Blanka': mała podatność na parcha i duża wytrzymałość na mróz. Ich podatność na zarazę ogniową metodyka podaje jako nieznaną. - 'Hortensia': mała podatność na parcha, drzewo rośnie silnie. - 'Xenia': mała podatność i na parcha, i na zarazę ogniową. - 'General Leclerc': średnia podatność na parcha, ale bardzo duża na zarazę ogniową.

'Verdi', zbierana w drugiej i trzeciej dekadzie września, ma dużą podatność na parcha i bardzo silny wzrost. Do małego ogrodu to naszym zdaniem trudniejszy wybór.

Późne gruszki: zbiór od przełomu września i października

Najpóźniej, na przełomie września i października oraz w październiku, zbiera się sześć odmian z tabeli.

'Lukasówka' dojrzewa do zbioru na przełomie września i października. Ma małą podatność na zarazę ogniową i bardzo dobrze zrasta się z pigwą. Jej wady to duża podatność na parcha, mała wytrzymałość na mróz i silny wzrost drzewa. Badania ze Skierniewic pokazały też, że 'Lukasówka' po zbiorze wymaga co najmniej 8 tygodni przechowywania w niskiej temperaturze.

W tym samym czasie zbiera się 'Amforę', 'Dicolor' i 'Utę'. 'Uta' ma najniższą w tabeli podatność na parcha, ocenioną jako bardzo mała, i małą podatność na zarazę ogniową. Słabo jednak zrasta się z pigwą.

W październiku przychodzi kolej na 'Erikę' (pierwsza dekada) i 'Davida' (pierwsza połowa miesiąca). 'Erika' ma dużą wytrzymałość na mróz, a 'David' słaby wzrost i małą podatność na parcha.

Jak długo poleżą. Według oferty wdrożeniowej Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa gruszki ośmiu badanych odmian, czyli 'Amfory', 'Dicolor', 'Eriki', 'Hortensii', 'Konferencji', 'Lukasówki', 'Nojabrskiej' i 'Wyżnicy', zachowują dobrą jakość do stycznia. Dotyczy to chłodni z normalną atmosferą i temperatury -0,5 °C. W kontrolowanej atmosferze wytrzymują o około 2–3 miesiące dłużej. Po wyjęciu z chłodni gruszki powinny dojrzewać w 18–20 °C, aż osiągną odpowiednią jędrność, soczystość, smak i aromat.

To wyniki z chłodni. Jak długo gruszki wytrzymają w domowej piwnicy, nasze źródła nie podają.

Smak: co zmierzono w Skierniewicach

Opisów smaku poszczególnych odmian w naszych źródłach jest mało. Oferta wdrożeniowa Instytutu podaje jednak kilka wyników pomiarów owoców.

Kwasowość. Spośród badanych odmian najwyższą kwasowością wyróżnia się 'Hortensia'.

Ekstrakt. Wysoką zawartość ekstraktu mają 'Hortensia', 'Amfora' i 'Nojabrska', a niską 'Faworytka', 'Erika' i 'Lukasówka'.

Termin zbioru. Gruszki badanych odmian należy zbierać przy indeksie skrobiowym 4–6 w skali 1–10. To wskaźnik dla sadowników. W ogrodzie zapamiętaj co innego: owoce zebrane zbyt dojrzałe i trzymane w zbyt wysokiej temperaturze są bardziej narażone na rozpady i oparzeliznę starczą. Zbyt długie przechowywanie także pogarsza jakość i odbiera owocom zdolność prawidłowego dojrzewania.

Parch i zaraza ogniowa: wybierz odmianę, która mniej choruje

Gruszka z plamami parcha (Venturia pirina)
Gruszka z plamami parcha (Venturia pirina) Zdjęcie: Benutzer:MarkusHagenlocher, CC BY-SA 3.0, źródło

Metodyka PIORiN radzi przy wyborze odmiany brać pod uwagę warunki siedliskowe, bo wtedy łatwiej chronić drzewa przed chorobami i szkodnikami.

Parch gruszy. Najmniej podatna jest 'Uta' (ocena: bardzo mała). Małą podatność mają 'Blanka', 'Carola', 'Concorde', 'David', 'Dicolor', 'Dolores', 'Hortensia', 'Isolda', 'Radana' i 'Xenia'. Dużą podatność mają 'Lukasówka' i 'Verdi'.

Zaraza ogniowa. Tu wybór jest dużo mniejszy. Małą podatność metodyka podaje tylko dla trzech odmian: 'Lukasówki', 'Uty' i 'Xenii'. Większość pozostałych ma ocenę duża, a 'General Leclerc' bardzo duża. W tekście metodyka wymienia jako szczególnie podatne m.in. 'Bonkretę Williamsa', 'Konferencję', 'Dicolor', 'Komisówkę' i 'General Leclerc'.

Żadna odmiana z tabeli nie łączy małej podatności na obie choroby z dużą wytrzymałością na mróz. Najbliżej są 'Xenia' i 'Uta', obie ze średnią wytrzymałością na mróz.

Objawy obu chorób i sposoby ochrony opisujemy w artykule Choroby gruszy.

Zapylacze: która grusza obok której

Kwitnąca grusza wiosną
Kwitnąca grusza wiosną Zdjęcie: H. Zell, CC BY-SA 3.0, źródło

Metodyka PIORiN pisze, że większość odmian gruszy jest obcopylna, dlatego trzeba sadzić przynajmniej dwie odmiany. Z reguły grusze zapylają się wzajemnie, jeśli tylko kwitną w podobnym czasie.

Metodyka integrowanej ochrony gruszy Instytutu Ogrodnictwa podaje zapylacze dla 18 odmian razem z porą kwitnienia:

OdmianaPora kwitnieniaZapylacze
'Alfa'Średnio późna'Faworytka', 'Radana'
'Amfora'Średnio późna'Faworytka'
'Bonkreta Williamsa'Średnio późna'Bera Hardy', 'Faworytka', 'General Leclerc', 'Komisówka', 'Konferencja', 'Triumf Packhama'
'Carola'Średnio wczesna'Faworytka', 'Komisówka', 'Konferencja'
'Concorde'Średnio późna'Bonkreta Williamsa', 'Komisówka', 'Konferencja'
'David'Średnia'Bonkreta Williamsa', 'Concorde', 'Konferencja'
'Dicolor'Średnia'Bera Hardy', 'Erika', 'Konferencja'
'Erika'Średnia'Dicolor', 'Konferencja', 'Bera Hardy'
'Faworytka'Średnio późna'Bera Hardy', 'Bonkreta Williamsa', 'Komisówka', 'Konferencja'
'General Leclerc'Średnio późna'Bonkreta Williamsa', 'Komisówka', 'Konferencja'
'Hortensia'Średnio późna'Bonkreta Williamsa', 'Faworytka', 'Konferencja'
'Isolda'Średnio późna'Bonkreta Williamsa', 'Faworytka', 'Konferencja'
'Konferencja'Średnio wczesna'Bera Hardy', 'Bonkreta Williamsa', 'Concorde', 'Faworytka', 'General Leclerc', 'Komisówka'
'Lukasówka'Średnio wczesna'Bonkreta Williamsa', 'Faworytka', 'Komisówka'
'Radana'Średnio późna'Amfora', 'Bonkreta Williamsa', 'Faworytka'
'Uta'Średnia'Bonkreta Williamsa', 'Concorde', 'Faworytka', 'Konferencja'
'Verdi'Średnia'Concorde', 'Konferencja'
'Xenia'Średnia'Konferencja'

'Konferencja' pojawia się jako zapylacz przy 13 z 18 odmian (nasze wyliczenie z tabeli). Jeśli masz miejsce tylko na dwa drzewa, sprawdź w tabeli obie odmiany: każda powinna mieć drugą na swojej liście zapylaczy.

'Lukasówka'. Obie metodyki podkreślają, że spośród grusz uprawianych w Polsce tylko ona jest triploidem, więc nie może być zapylaczem.

Ile drzew zapylacza potrzeba i w jakiej odległości, nasze źródła dla grusz nie podają. Jak dobiera się zapylacze u jabłoni, piszemy w artykule Odmiany jabłoni.

Podkładka i siła wzrostu

O tym, jak duże wyrośnie drzewo, decyduje odmiana i podkładka.

Siła wzrostu odmiany. Metodyka ocenia wzrost jako słaby u 'Davida', a jako średni do słabego u 'Eriki', 'Isoldy' i 'Uty'. Silnie rosną 'Faworytka', 'Hortensia' i 'Lukasówka', a bardzo silnie 'Verdi'. Instytut Ogrodnictwa dodaje, że słabiej rosnące 'Konferencję' i 'Bonkretę Williamsa' sadzi się w mniejszej rozstawie, a silniej rosnące 'Komisówkę' i 'Lukasówkę' w większej.

Pigwa. Według metodyki PIORiN pigwa przyspiesza wchodzenie drzew w okres owocowania. Jej poważną wadą jest niezgodność z częścią odmian. Nie toleruje też wysokiego pH gleby, co objawia się chlorozą liści. Słabo zrastają się z nią 'Bonkreta Williamsa', 'Faworytka', 'Radana', 'Uta' i 'Verdi'. Bardzo dobrze 'Konferencja', 'Lukasówka', 'Carola', 'Blanka', 'David' i 'Erika'.

Grusza kaukaska. To najpopularniejsza podkładka dla gruszy w Polsce. Podkładki z rodzaju *Pyrus* mają według metodyki wysoką wytrzymałość na mróz w porównaniu z innymi podkładkami.

Rozstawę i sposób sadzenia opisujemy w artykule Kiedy sadzić grusze.

Jak wybrać gruszę do ogrodu: trzy przykłady

Poniższe zestawy ułożyliśmy sami z ocen w tabelach. Żadne źródło nie poleca ich wprost do ogrodów przydomowych.

Gdy zimy bywają ostre. Szukaj w tabeli oceny „duża” lub „bardzo duża” w kolumnie mrozu: 'Carola', 'Alfa', 'Blanka', 'Dolores' i 'Erika'. Omijaj 'Bonkretę Williamsa' i 'Lukasówkę'. Metodyka PIORiN przypomina, że grusze najlepiej rosną w południowych, południowo-zachodnich i centralnych rejonach Polski.

Gdy nie chcesz często pryskać przeciw parchowi. Wybierz odmianę z małą podatnością, na przykład 'Concorde', 'Dolores' albo 'Xenię'. Jako sąsiadkę posadź 'Konferencję', która według Instytutu Ogrodnictwa zapyla 'Concorde' i 'Xenię'. Zapylaczy dla 'Dolores' nasze źródła nie podają.

Gdy chcesz gruszki od sierpnia do zimy. Połącz odmianę sierpniową, wrześniową i późną. Przykład: 'Faworytka', 'Konferencja' i 'Lukasówka'. Według tabeli zapylaczy 'Faworytka' i 'Konferencja' zapylają się wzajemnie, a 'Faworytka' zapyla 'Lukasówkę'. Pamiętaj, że 'Lukasówka' ma małą wytrzymałość na mróz i dużą podatność na parcha.

W każdym przypadku kupuj drzewka z certyfikowanej szkółki i zapytaj o podkładkę.

Gdy źródła się nie zgadzają i czego nie wiemy

Podział na pory roku. COBORU zalicza 'General Leclerc' do odmian zimowych, a 'Konferencję' do jesiennych. Metodyka PIORiN podaje dla obu ten sam termin zbioru, drugą połowę września.

Odmiany poza rejestrem. Większości odmian z metodyki nie ma w krajowym rejestrze, a 'Carolę' z niego skreślono. Z kolei 'Romany', 'Bergenii', 'Sobieskiego' i 'Noiabrskiej' nie ma w tabeli metodyki, więc nie znamy ich ocen podatności na choroby ani wytrzymałości na mróz.

Nazwy. Lista COBORU zapisuje jedną z odmian jako 'Noiabrskaia', a oferta Instytutu z badań przechowalniczych pisze o 'Nojabrskiej'. Metodyka opisuje z kolei 'Xenię'. Nasze źródła nie mówią, czy to te same odmiany, więc traktujemy je osobno i nie rozstrzygamy, czy 'Xenia' jest w rejestrze pod inną nazwą.

Opisy owoców. Wielkości, kształtu i barwy gruszek poszczególnych odmian nasze źródła nie opisują. Nie podajemy ich więc z pamięci.

Dwa zapisy w tabeli. W tabelach obu metodyk termin zbioru 'Caroli' zapisano jako „½ IX”, a 'Concorde' z błędem drukarskim, jako „2I poł. IX”. Zapis jest niejasny. Odczytaliśmy go jako połowę września i drugą połowę września, ale to nasze odczytanie, a nie pewna informacja ze źródła.

Najważniejsze odmiany gruszy według Metodyki Integrowanej Produkcji Gruszek (PIORiN, 2023). Termin zbioru 'Caroli' i 'Concorde' to nasze odczytanie niejasnego zapisu w druku

OdmianaTermin zbioruPodatność na parchaPodatność na zarazę ogniowąWytrzymałość na mrózZrastanie z pigwą
'Isolda'Przełom lipca i sierpniaMałaDuża/bardzo dużaŚrednia/dużaDobre
'Alfa'1. połowa sierpniaŚredniaDużaDużaSłabe/średnie
'Radana'1. połowa sierpniaMałaDużaŚrednia/dużaSłabe
'Faworytka'2. połowa sierpniaŚredniaDużaŚredniaSłabe
'Bonkreta Williamsa'1. połowa wrześniaŚredniaDużaMałaSłabe
'Carola'Połowa wrześniaMałaDużaBardzo dużaBardzo dobre
'Blanka'2. połowa wrześniaMałaNieznanaDużaBardzo dobre
'Concorde'2. połowa wrześniaMałaDużaŚredniaDobre
'Dolores'2. połowa wrześniaMałaNieznanaDużaDobre
'General Leclerc'2. połowa wrześniaŚredniaBardzo dużaŚredniaDobre
'Hortensia'2. połowa wrześniaMałaDużaŚredniaDobre
'Konferencja'2. połowa wrześniaŚredniaDużaŚredniaBardzo dobre
'Xenia'2. połowa wrześniaMałaMałaŚredniaDobre
'Verdi'2.–3. dekada wrześniaDużaDużaŚredniaSłabe
'Amfora'Przełom września i październikaŚredniaDużaŚredniaŚrednie
'Dicolor'Przełom września i październikaMałaDużaŚredniaDobre
'Lukasówka'Przełom września i październikaDużaMałaMałaBardzo dobre
'Uta'Przełom września i październikaBardzo małaMałaŚredniaSłabe
'Erika'1. dekada październikaŚredniaDużaDużaBardzo dobre
'David'1. połowa październikaMałaDuża/bardzo dużaŚredniaBardzo dobre

Jak to zrobić

  1. Zdecyduj, kiedy chcesz jeść gruszki, i sprawdź w tabeli termin zbioru. W badaniach ze Skierniewic 'Alfa' i 'Faworytka' nie zachowywały dobrej jakości do stycznia, a pozostałe osiem badanych odmian tak.
  2. Sprawdź w tabeli wytrzymałość na mróz. W chłodniejszym miejscu omijaj odmiany z oceną „mała”, czyli 'Bonkretę Williamsa' i 'Lukasówkę'.
  3. Jeśli nie chcesz często pryskać, wybierz odmianę mało podatną na parcha.
  4. Sprawdź, czy w okolicy występuje zaraza ogniowa. Większość odmian z tabeli ma na nią dużą podatność.
  5. Dobierz drugą odmianę, która kwitnie w podobnym czasie. Listę zapylaczy znajdziesz niżej.
  6. Zapytaj w szkółce o podkładkę. Część odmian słabo zrasta się z pigwą.

Najczęstsze pytania

Jakie są najwcześniejsze odmiany gruszy?

Według Metodyki Integrowanej Produkcji Gruszek najwcześniej, na przełomie lipca i sierpnia, zbiera się 'Isoldę'. W pierwszej połowie sierpnia dojrzewają 'Alfa' i 'Radana', a w drugiej połowie sierpnia 'Faworytka'.

Jakie odmiany gruszy są zimowe?

COBORU zalicza do zimowych 'Bergenię', 'General Leclerc', 'Komisówkę', 'Lukasówkę' i 'Noiabrskaię'. Według metodyki PIORiN najpóźniej, na przełomie września i października oraz w październiku, zbiera się 'Lukasówkę', 'Amforę', 'Dicolor', 'Utę', 'Erikę' i 'Davida'.

Która grusza jest najbardziej odporna na mróz?

W tabeli metodyki PIORiN bardzo dużą wytrzymałość na mróz ma tylko 'Carola'. Dużą mają 'Alfa', 'Blanka', 'Dolores' i 'Erika'. Małą wytrzymałość mają 'Bonkreta Williamsa' i 'Lukasówka'.

Jakie odmiany gruszy są odporne na parcha?

Metodyka nie nazywa żadnej odmiany odporną. Bardzo małą podatność na parcha ma 'Uta', a małą m.in. 'Carola', 'Concorde', 'Dolores', 'Hortensia', 'Radana' i 'Xenia'. Dużą podatność mają 'Lukasówka' i 'Verdi'.

Jaki zapylacz dla 'Konferencji'?

Instytut Ogrodnictwa wymienia jako zapylacze 'Konferencji' odmiany 'Bera Hardy', 'Bonkreta Williamsa', 'Concorde', 'Faworytka', 'General Leclerc' i 'Komisówka'. 'Konferencja' kwitnie średnio wcześnie.

Czy 'Lukasówka' potrzebuje zapylacza?

Tak. Instytut Ogrodnictwa podaje dla niej 'Bonkretę Williamsa', 'Faworytkę' i 'Komisówkę'. Sama 'Lukasówka' jest triploidem i nie zapyla innych odmian, dlatego obok niej warto mieć dwie inne grusze (to nasz wniosek).

Jak długo można przechowywać gruszki?

W badaniach ze Skierniewic gruszki zachowywały dobrą jakość do stycznia w chłodni o temperaturze -0,5 °C, z wyjątkiem 'Alfy' i 'Faworytki'. W kontrolowanej atmosferze o około 2–3 miesiące dłużej.

Źródła

Tę stronę napisaliśmy na podstawie poniższych źródeł.

  1. Metodyka Integrowanej Produkcji Gruszek (wydanie piąte zmienione), Główny Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa (PIORiN), Warszawa, 2023
  2. Metodyka integrowanej ochrony gruszy (materiały dla producentów), red. P. Sobiczewski, Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2013, aktualizacja 2018
  3. Lista odmian roślin sadowniczych wpisanych do krajowego rejestru w Polsce, Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych (COBORU), 2026
  4. Termin zbioru i przechowywanie wybranych odmian gruszek (oferta wdrożeniowa, W. Płocharski i in.), Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa im. Szczepana Pieniążka, Skierniewice