Ogrodnik ABC
Śliwy Odmiany

Odmiany śliw

Śliwa śliwie nierówna. Jedna dojrzewa w lipcu, inna w październiku, jedna sama się zapyli, inna bez sąsiadki nie da owoców, a o wszystkim i tak często decyduje szarka.

W skrócie

Najwcześniej, w lipcu, dojrzewają 'Ruth Gerstetter', 'Herman' i 'Katinka', w sierpniu 'Kalipso' i 'Cacanska Lepotica', we wrześniu 'Stanley' i 'Węgierka Zwykła', w październiku 'President' i 'Oneida'. Instytut Ogrodnictwa radzi wybierać odmiany tolerancyjne na szarkę, a w ogrodzie najłatwiej z samopłodnymi.

Kwitnąca śliwa domowa
Zdjęcie: Mark Stimson, CC BY 2.0, źródło

Skąd bierzemy dane o odmianach

Opieramy się na dwóch publikacjach Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach. Pierwsza to Metodyka integrowanej ochrony śliwy pod redakcją prof. Piotra Sobiczewskiego, wydana w 2013 r. i zaktualizowana w 2018 r. W tabeli odmian podaje dla każdej z nich termin zbioru, plenność, masę owocu, odchodzenie pestki, podatność na choroby grzybowe i na szarkę oraz wytrzymałość drzew na mróz. To z niej pochodzi tabela na górze strony.

Druga to raport z doświadczenia w ekologicznym sadzie Instytutu w Nowym Dworze-Parceli. Dr Agnieszka Głowacka, dr Witold Danelski i dr hab. Elżbieta Rozpara oceniali tam dziesięć odmian śliwy tolerancyjnych na szarkę. Drzewa posadzono w 2016 r., a plony liczono w latach 2018–2024. Sad prowadzono bez chemicznych środków ochrony, czyli w warunkach bliskich wielu ogrodom przydomowym.

Do tego dodajemy krótkie opisy polskich odmian ze strony Instytutu o odmianach drzew pestkowych.

Szarka: najważniejsze kryterium wyboru

Owoce moreli z objawami szarki (ospowatości śliw)
Owoce moreli z objawami szarki, tej samej choroby wirusowej, która atakuje śliwy Zdjęcie: , Public domain, źródło

Szarka, czyli ospowatość śliw, to choroba wirusowa. W raporcie z sadu ekologicznego nazwano ją najgroźniejszą chorobą utrudniającą uprawę śliw. Na liściach powstają chlorotyczne plamy, pierścienie i smugi. Autorzy dodają, że na owocach odmian tolerancyjnych na szarkę nie obserwuje się takich uszkodzeń.

Metodyka Instytutu Ogrodnictwa stawia sprawę jasno: odmiany polecane do uprawy integrowanej powinny charakteryzować się przede wszystkim odpornością lub tolerancją na szarkę. Dopiero potem liczy się mała podatność na choroby grzybowe, zwłaszcza dziurkowatość liści i brunatną zgniliznę.

W tabeli jedyną odmianą z oceną „odporna” jest 'Jojo'. Dużą podatność mają 'Diana', 'Polinka', 'Valor', 'Empress' i 'Węgierka Zwykła'. Dla 'Węgierki Dąbrowickiej' i 'Oneidy' ocena to średnia do dużej.

W doświadczeniu w Nowym Dworze-Parceli objawy szarki pojawiły się tylko na trzech drzewach: dwóch odmiany 'Vision' i jednym 'Cacanskiej Lepoticy'. Usunięto je. Wirusa przenoszą mszyce, a ich kolonie widziano tam w kilku sezonach.

Metodyka podaje też ciekawą rzecz o podkładkach. Śliwy szczepi się głównie na podkładkach generatywnych, czyli z nasion, bo szarka nie przenosi się przez nasiona.

Śliwki lipcowe: najwcześniejsze odmiany

Według metodyki najwcześniej, w drugiej i trzeciej dekadzie lipca, zbiera się 'Ruth Gerstetter'. Ma małą podatność na szarkę, ale dużą podatność na choroby grzybowe i małą wytrzymałość na mróz. Jest częściowo samopłodna. Jako zapylacze metodyka wymienia 'Opal', 'Renklodę Ulenę' i 'Stanleya'.

W trzeciej dekadzie lipca dojrzewają 'Herman' i 'Emper'. Obie mają dużą wytrzymałość na mróz i małą podatność na choroby grzybowe. 'Emper' to odmiana z Instytutu Ogrodnictwa. Instytut pisze, że jej drzewa są mało podatne na choroby grzybowe i bakteryjne, plonują obficie, corocznie i wcześnie, a owoce nadają się na deser i do przetwórstwa.

Pod koniec lipca zbiera się 'Katinkę', 'Cacanską Ranę' i 'Dianę'. 'Katinka' ma najmniejsze owoce w tej grupie, 20–28 g, ale jest samopłodna, mało podatna na szarkę i wytrzymała na mróz. 'Diana' ma owoce duże, 50–60 g, ale jest obcopylna i ma dużą podatność na szarkę.

W sadzie ekologicznym 'Katinka' dojrzewała w latach 2018–2024 od 8 lipca do 3 sierpnia. Autorzy raportu opisują jej owoce jako bardzo smaczne, z łatwo odchodzącą pestką.

Śliwki sierpniowe

Owoce śliwy domowej na gałęzi
Owoce śliwy domowej na gałęzi Zdjęcie: YAMAMAYA, CC BY-SA 3.0, źródło

Na początku sierpnia dojrzewają 'Opal' i 'Kalipso'. Obie są w metodyce samopłodne i mało podatne na szarkę. 'Kalipso' ma według tabeli dużą wytrzymałość na mróz i owoce 30–40 g. Instytut Ogrodnictwa pisze, że wykazuje wysoką tolerancyjność na choroby grzybowe, bakteryjne i wirusowe i plonuje obficie co roku.

W pierwszej dekadzie sierpnia zbiera się 'Polinkę', kolejną odmianę z Instytutu. Ma duże owoce, 40–50 g, z łatwo odchodzącą pestką. Instytut pisze, że smakiem, wyglądem i jakością przewyższa 'Węgierkę Dąbrowicką'. W tabeli metodyki ma jednak dużą podatność na szarkę.

W pierwszej i drugiej dekadzie sierpnia dojrzewa 'Cacanska Lepotica', samopłodna, z owocami 40–50 g. W drugiej dekadzie sierpnia przychodzi kolej na 'Węgierkę Dąbrowicką', a pod koniec miesiąca na 'Cacanską Najbolję' z owocami 50–60 g.

'Cacanska Najbolja' jest obcopylna. Metodyka podaje dla niej zapylacze: 'Ruth Gerstetter', 'Cacanską Ranę', 'Cacanską Lepoticę' i 'Stanleya'. W sadzie ekologicznym dała największy łączny plon z dziesięciu odmian w latach 2018–2024, a jej owoce nie gniły łatwo. Autorzy opisują jednak jej smak jako przeciętny, a głównym problemem były larwy owocówki śliwkóweczki.

Śliwki wrześniowe i październikowe

We wrześniu dojrzewa najwięcej odmian. W pierwszej dekadzie miesiąca zbiera się 'Amersa', w pierwszej i drugiej 'Valora', a w drugiej 'Stanleya' i 'Jojo'.

'Stanley' jest samopłodny, mało podatny na szarkę i plonuje bardzo dużo. Ma jednak małą wytrzymałość na mróz, a pestka odchodzi od miąższu słabo lub średnio. 'Jojo' to jedyna odmiana w tabeli odporna na szarkę.

W połowie września dojrzewa 'Bluefre' z owocami 60–70 g. To jedyna odmiana w tabeli z bardzo dużą wytrzymałością na mróz. Od połowy do końca września zbiera się 'Węgierkę Zwykłą'. Jest samopłodna, pestka odchodzi bardzo dobrze, ale owoce ważą tylko około 20 g, a podatność na szarkę jest duża.

W trzeciej dekadzie września dojrzewają 'Promis' i 'Empress'. 'Empress' ma największe owoce w tabeli, 70 g, ale jest obcopylna i podatna na szarkę.

Najpóźniej, w październiku, zbiera się 'President', 'Elenę' i 'Oneidę'. 'Elena' jest samopłodna i mało podatna na szarkę. 'Oneida' ma dużą wytrzymałość na mróz i dojrzewa najpóźniej, od początku do końca października.

Samopłodna czy obcopylna: która śliwa obok której

Kwitnący sad śliwowy
Kwitnący sad śliwowy Zdjęcie: Cultureel Gelderland, CC0, źródło

Metodyka dzieli odmiany śliw na samopłodne, częściowo samopłodne i obcopylne. Najbardziej cenione są samopłodne, bo można je sadzić bez innej odmiany. Obcopylne i częściowo samopłodne potrzebują zapylaczy.

Zapylacze z tabeli metodyki dla wybranych odmian obcopylnych i częściowo samopłodnych:

OdmianaZapylacze
'Ruth Gerstetter''Opal', 'Renkloda Ulena', 'Stanley'
'Herman''Cacanska Lepotica', 'Earliblue', 'Amers'
'Diana''Stanley', 'Bluefre', 'Valor', 'Oneida'
'Węgierka Dąbrowicka''Renkloda Ulena', 'Węgierka Łowicka', 'Cacanska Najbolja', 'Cacanska Rana'
'Cacanska Najbolja''Ruth Gerstetter', 'Cacanska Rana', 'Cacanska Lepotica', 'Stanley'
'Amers''Cacanska Lepotica', 'Cacanska Najbolja', 'Stanley', 'Empress', 'Bluefre', 'Węgierka Dąbrowicka'
'Valor''Cacanska Rodna', 'Amers', 'Węgierka Włoska', 'Stanley', 'Bluefre', 'Verity', 'Empress'
'Empress''Stanley', 'Bluefre', 'Valor', 'Cacanska Lepotica', 'President', 'Verity'
'President''Stanley', 'Empress', 'Amers', 'Valor'

Przy 'Tophicie' metodyka zapisała, że zapylacze „będą badane”.

'Stanley' pojawia się w tabeli zapylaczy metodyki przy jedenastu odmianach (nasze wyliczenie). Jest przy tym samopłodny, więc dobrze sprawdzi się jako jedno z dwóch drzew w ogrodzie, jeśli nie przeszkadza ci jego mała wytrzymałość na mróz.

Co pokazał sad ekologiczny w Skierniewicach

Owocówka śliwkóweczka (Grapholita funebrana)
Owocówka śliwkóweczka (Grapholita funebrana) Zdjęcie: Ben Sale from UK, CC BY 2.0, źródło

W Nowym Dworze-Parceli porównano dziesięć odmian. Oto najważniejsze wyniki z lat 2018–2024:

OdmianaTermin dojrzewaniaŚrednia masa owocuOwoce uszkodzone przez owocówkę śliwkóweczkęOwoce z brunatną zgnilizną
'Katinka'8.07–3.0821,0 g0%2,2%
'Kalipso'12.07–10.0832,9 g0%2,2%
'Silvia'23.07–15.0842,3 g2,1%9,7%
'Cacanska Lepotica'24.07–19.0845,5 g3,6%9,9%
'Cacanska Najbolja'7.08–3.0960,0 g10,9%13,3%
'Jubileum'4.08–1.0971,1 g16,4%50,5%
'Vision'15.08–27.0963,7 g16,2%43,1%
'Tophit'30.08–25.0964,3 g21,7%38,9%
'Tophit Plus'30.08–30.0960,3 g26,9%37,3%
'Presenta'6.09–6.1028,5 g15,5%37,0%

Wniosek autorów: większą przydatność do uprawy ekologicznej wykazują odmiany o wczesnym terminie dojrzewania. Jako takie wskazują 'Katinkę', 'Kalipso' i 'Cacanską Lepoticę'. Na uwagę zasługuje też 'Cacanska Najbolja', która dobrze plonowała.

Najbardziej podatna na brunatną zgniliznę była 'Jubileum': średnio ponad połowa owoców. W sadzie stosowano środki miedziowe, ale w deszczowe lata okazały się nieskuteczne.

Jeśli nie chcesz pryskać śliw, ta tabela jest dla ciebie ważniejsza niż sama wielkość owoców. Objawy chorób opisujemy w artykule Choroby śliw.

Owocnice: szkodnik, którego odmiana nie pokona

Owocnica Hoplocampa minuta na liściu
Owocnica (Hoplocampa minuta) na liściu śliwy Zdjęcie: Julia Moning, CC BY 4.0, źródło

Raport z sadu ekologicznego wymienia jako groźne szkodniki, trudne do zwalczenia w sadzie śliwowym, mszyce, które przenoszą szarkę, oraz owocnicę żółtorogą i owocnicę jasną.

Na plon wpływały też wiosenne przymrozki oraz wietrzna i deszczowa pogoda w czasie kwitnienia. Największą szkodę owocnice wyrządziły w 2025 r. Autorzy piszą, że prawie 100% zawiązków zostało wtedy uszkodzonych przez owocnice i w tym roku drzewa nie dały plonu.

Żadna odmiana z doświadczenia nie uchroniła się przed tym szkodnikiem. Dobra odmiana zmniejsza więc kłopoty z szarką i zgnilizną, ale nie zastąpi obserwacji drzew wiosną.

Podkładka: jak duże będzie drzewo

Metodyka Instytutu Ogrodnictwa wymienia dwie najczęściej stosowane podkładki dla śliwy.

Siewka ałyczy rośnie najsilniej, a jej siłę wzrostu przyjęto za 100. Ma dużą wytrzymałość na mróz i nadaje się na wszystkie gleby oprócz lekkich.

Siewka 'Węgierki Wangenheima' rośnie słabiej, na 50–60% siły ałyczy, i ma średnią wytrzymałość na mróz. Drzewa wcześnie owocują i dają owoce dobrej jakości. Ma jednak płytki system korzeniowy, więc potrzebuje żyznej gleby o uregulowanych stosunkach wodnych. Na tej podkładce rosły śliwy w sadzie ekologicznym.

Rozstawa w sadzie to według metodyki 3,5–4,0 m między rzędami, a w rzędzie 1,0–2,0 m na 'Węgierce Wangenheima' i 1,5–2,5 m na ałyczy. Jak posadzić drzewko, piszemy w artykule Kiedy sadzić śliwy, a jak je prowadzić, w artykule Cięcie śliw.

Jak wybrać śliwę do ogrodu: trzy przykłady

Te zestawy ułożyliśmy sami z ocen w tabelach. Żadne źródło nie poleca ich wprost do ogrodów.

Jedno drzewo, bez pryskania. Wybierz wczesną, samopłodną odmianę mało podatną na szarkę: 'Katinkę' albo 'Kalipso'. W sadzie ekologicznym obie miały najmniej uszkodzonych owoców, a w tabeli metodyki obie mają dużą wytrzymałość na mróz.

Śliwki od lipca do października. Połącz odmianę wczesną, średnią i późną, wszystkie samopłodne: na przykład 'Katinkę', 'Cacanską Lepoticę' i 'Elenę'. Wszystkie trzy mają w metodyce małą podatność na szarkę.

Duże owoce na przetwory. 'Cacanska Najbolja' ma owoce 50–60 g i plonowała najlepiej w sadzie ekologicznym. Jest obcopylna, więc obok posadź na przykład 'Cacanską Lepoticę', którą metodyka wymienia jako jej zapylacz.

Gdy źródła się nie zgadzają i czego nie wiemy

Zapylanie 'Kalipso'. Metodyka oznacza ją jako samopłodną. Raport z sadu ekologicznego pisze, że jest częściowo samopłodna, i podaje zapylacze: 'Cacanską Lepoticę' i 'Opal'. Bezpieczniej posadzić obok jedną z nich.

Termin zbioru. Metodyka podaje dla 'Katinki' koniec lipca, a dla 'Kalipso' początek sierpnia. Raport opisuje oba terminy jako przełom lipca i sierpnia, przy czym 'Kalipso' dojrzewa zwykle 2–3 dni po 'Katince'. W samym doświadczeniu 'Katinkę' zbierano już od 8 lipca. Termin zależy więc od roku.

'Oneida'. W tabeli odmian metodyka oznacza ją jako samopłodną, a w tabeli zapylaczy i tak podaje dla niej zapylacze.

Śliwy japońskie. Metodyka wymienia też cztery odmiany śliwy japońskiej: 'Kometę', 'Najdienę', 'Shiro' i 'Vanier'. Nie opisujemy ich tutaj, bo to inny gatunek.

Smak. Opisy smaku mamy tylko dla odmian z sadu ekologicznego. Dla pozostałych nie podajemy ich z pamięci.

Odmiany śliwy domowej według Metodyki integrowanej ochrony śliwy (Instytut Ogrodnictwa, 2013, aktualizacja 2018). s = samopłodna, cz.s. = częściowo samopłodna, o = obcopylna, ? = zapylanie nieokreślone

OdmianaTermin zbioruMasa owocu (g)Podatność na choroby grzybowePodatność na szarkęWytrzymałość na mróz
'Ruth Gerstetter' (cz.s.)2.–3. dekada lipca30–35DużaMałaMała
'Herman' (cz.s.)3. dekada lipca30–35MałaMała/średniaDuża
'Emper' (?)3. dekada lipca30–35MałaMała/średniaDuża
'Katinka' (s)Koniec lipca20–28MałaMałaDuża
'Cacanska Rana' (cz.s.)Koniec lipca35–40MałaMałaŚrednia
'Diana' (o)Koniec lipca50–60MałaDużaŚrednia
'Opal' (s)Początek sierpnia25–30ŚredniaMałaŚrednia
'Kalipso' (s)Początek sierpnia30–40MałaMałaDuża
'Polinka' (?)1. dekada sierpnia40–50MałaDużaŚrednia/duża
'Cacanska Lepotica' (s)1.–2. dekada sierpnia40–50MałaMałaŚrednia/duża
'Węgierka Dąbrowicka' (?)2. dekada sierpnia35–40MałaŚrednia/dużaŚrednia
'Cacanska Najbolja' (o)Koniec sierpnia50–60MałaMałaŚrednia
'Amers' (o)1. dekada września50–60ŚredniaMałaŚrednia/duża
'Valor' (o)1.–2. dekada września50–60MałaDużaŚrednia
'Stanley' (s)2. dekada września40–50MałaMałaMała
'Jojo' (s)2. dekada września40–50ŚredniaOdpornaŚrednia
'Bluefre' (cz.s.)Połowa września60–70MałaMałaBardzo duża
'Tophit' (cz.s.)2.–3. dekada września50–60MałaMałaŚrednia
'Węgierka Zwykła' (s)Połowa do końca września20MałaDużaŚrednia
'Promis' (s)3. dekada września20–22MałaŚredniaŚrednia
'Empress' (o)3. dekada września70ŚredniaDużaŚrednia
'President' (o)Początek do połowy października50–60ŚredniaMała/średniaŚrednia/duża
'Elena' (s)Początek października30MałaMałaŚrednia
'Oneida' (s)Początek do końca października50MałaŚrednia/dużaDuża

Jak to zrobić

  1. Najpierw sprawdź w tabeli podatność na szarkę. Instytut Ogrodnictwa pisze, że odmiany polecane do uprawy integrowanej powinny być przede wszystkim odporne lub tolerancyjne na tę chorobę.
  2. Zdecyduj, kiedy chcesz jeść śliwki. Odmiany z tabeli dojrzewają od drugiej dekady lipca do końca października.
  3. Jeśli masz miejsce na jedno drzewo, wybierz odmianę samopłodną (s). Obcopylna (o) potrzebuje zapylacza.
  4. W chłodnym miejscu omijaj odmiany z małą wytrzymałością na mróz: 'Ruth Gerstetter' i 'Stanley'.
  5. Kupuj drzewka z certyfikowanej szkółki i zapytaj o podkładkę. Od niej zależy wielkość drzewa i to, jakiej gleby potrzebuje.

Najczęstsze pytania

Jakie są najwcześniejsze odmiany śliw?

Według metodyki Instytutu Ogrodnictwa najwcześniej, w drugiej i trzeciej dekadzie lipca, zbiera się 'Ruth Gerstetter'. W trzeciej dekadzie lipca dojrzewają 'Herman' i 'Emper', a pod koniec lipca 'Katinka', 'Cacanska Rana' i 'Diana'.

Jakie śliwy są odporne na szarkę?

W tabeli metodyki jedyną odmianą z oceną „odporna” jest 'Jojo'. Małą podatność ma wiele odmian, m.in. 'Katinka', 'Kalipso', 'Cacanska Lepotica', 'Cacanska Najbolja', 'Stanley', 'Tophit' i 'Elena'.

Jakie śliwy są samopłodne?

Metodyka oznacza jako samopłodne m.in. 'Katinkę', 'Opal', 'Kalipso', 'Cacanską Lepoticę', 'Stanleya', 'Jojo', 'Węgierkę Zwykłą', 'Promis', 'Elenę' i 'Oneidę'. Przy 'Kalipso' źródła się różnią: raport z sadu ekologicznego pisze, że jest częściowo samopłodna.

Jaki zapylacz dla 'Cacanskiej Najbolji'?

Metodyka Instytutu Ogrodnictwa podaje 'Ruth Gerstetter', 'Cacanską Ranę', 'Cacanską Lepoticę' i 'Stanleya'.

Która śliwa jest najbardziej odporna na mróz?

W tabeli metodyki bardzo dużą wytrzymałość na mróz ma tylko 'Bluefre'. Dużą mają m.in. 'Katinka', 'Kalipso', 'Herman', 'Emper' i 'Oneida'. Małą mają 'Ruth Gerstetter', 'Stanley' i 'Renkloda Althana'.

Jakie śliwy najpóźniej dojrzewają?

W październiku zbiera się 'President', 'Elenę' i 'Oneidę'. 'Oneida' dojrzewa najpóźniej, od początku do końca października.

Źródła

Tę stronę napisaliśmy na podstawie poniższych źródeł.

  1. Metodyka integrowanej ochrony śliwy (materiały dla producentów), red. P. Sobiczewski, Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2013, aktualizacja 2018
  2. Raport z wyników badań przydatności odmian śliwy (Prunus domestica L.) do ekologicznej produkcji owoców (A. Głowacka, W. Danelski, E. Rozpara), Instytut Ogrodnictwa – PIB, Skierniewice, 2025
  3. Odmiany drzew pestkowych, Instytut Ogrodnictwa – PIB