Odmiany śliw
Śliwa śliwie nierówna. Jedna dojrzewa w lipcu, inna w październiku, jedna sama się zapyli, inna bez sąsiadki nie da owoców, a o wszystkim i tak często decyduje szarka.
W skrócie
Najwcześniej, w lipcu, dojrzewają 'Ruth Gerstetter', 'Herman' i 'Katinka', w sierpniu 'Kalipso' i 'Cacanska Lepotica', we wrześniu 'Stanley' i 'Węgierka Zwykła', w październiku 'President' i 'Oneida'. Instytut Ogrodnictwa radzi wybierać odmiany tolerancyjne na szarkę, a w ogrodzie najłatwiej z samopłodnymi.
Skąd bierzemy dane o odmianach
Opieramy się na dwóch publikacjach Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach. Pierwsza to Metodyka integrowanej ochrony śliwy pod redakcją prof. Piotra Sobiczewskiego, wydana w 2013 r. i zaktualizowana w 2018 r. W tabeli odmian podaje dla każdej z nich termin zbioru, plenność, masę owocu, odchodzenie pestki, podatność na choroby grzybowe i na szarkę oraz wytrzymałość drzew na mróz. To z niej pochodzi tabela na górze strony.
Druga to raport z doświadczenia w ekologicznym sadzie Instytutu w Nowym Dworze-Parceli. Dr Agnieszka Głowacka, dr Witold Danelski i dr hab. Elżbieta Rozpara oceniali tam dziesięć odmian śliwy tolerancyjnych na szarkę. Drzewa posadzono w 2016 r., a plony liczono w latach 2018–2024. Sad prowadzono bez chemicznych środków ochrony, czyli w warunkach bliskich wielu ogrodom przydomowym.
Do tego dodajemy krótkie opisy polskich odmian ze strony Instytutu o odmianach drzew pestkowych.
Szarka: najważniejsze kryterium wyboru
Szarka, czyli ospowatość śliw, to choroba wirusowa. W raporcie z sadu ekologicznego nazwano ją najgroźniejszą chorobą utrudniającą uprawę śliw. Na liściach powstają chlorotyczne plamy, pierścienie i smugi. Autorzy dodają, że na owocach odmian tolerancyjnych na szarkę nie obserwuje się takich uszkodzeń.
Metodyka Instytutu Ogrodnictwa stawia sprawę jasno: odmiany polecane do uprawy integrowanej powinny charakteryzować się przede wszystkim odpornością lub tolerancją na szarkę. Dopiero potem liczy się mała podatność na choroby grzybowe, zwłaszcza dziurkowatość liści i brunatną zgniliznę.
W tabeli jedyną odmianą z oceną „odporna” jest 'Jojo'. Dużą podatność mają 'Diana', 'Polinka', 'Valor', 'Empress' i 'Węgierka Zwykła'. Dla 'Węgierki Dąbrowickiej' i 'Oneidy' ocena to średnia do dużej.
W doświadczeniu w Nowym Dworze-Parceli objawy szarki pojawiły się tylko na trzech drzewach: dwóch odmiany 'Vision' i jednym 'Cacanskiej Lepoticy'. Usunięto je. Wirusa przenoszą mszyce, a ich kolonie widziano tam w kilku sezonach.
Metodyka podaje też ciekawą rzecz o podkładkach. Śliwy szczepi się głównie na podkładkach generatywnych, czyli z nasion, bo szarka nie przenosi się przez nasiona.
Śliwki lipcowe: najwcześniejsze odmiany
Według metodyki najwcześniej, w drugiej i trzeciej dekadzie lipca, zbiera się 'Ruth Gerstetter'. Ma małą podatność na szarkę, ale dużą podatność na choroby grzybowe i małą wytrzymałość na mróz. Jest częściowo samopłodna. Jako zapylacze metodyka wymienia 'Opal', 'Renklodę Ulenę' i 'Stanleya'.
W trzeciej dekadzie lipca dojrzewają 'Herman' i 'Emper'. Obie mają dużą wytrzymałość na mróz i małą podatność na choroby grzybowe. 'Emper' to odmiana z Instytutu Ogrodnictwa. Instytut pisze, że jej drzewa są mało podatne na choroby grzybowe i bakteryjne, plonują obficie, corocznie i wcześnie, a owoce nadają się na deser i do przetwórstwa.
Pod koniec lipca zbiera się 'Katinkę', 'Cacanską Ranę' i 'Dianę'. 'Katinka' ma najmniejsze owoce w tej grupie, 20–28 g, ale jest samopłodna, mało podatna na szarkę i wytrzymała na mróz. 'Diana' ma owoce duże, 50–60 g, ale jest obcopylna i ma dużą podatność na szarkę.
W sadzie ekologicznym 'Katinka' dojrzewała w latach 2018–2024 od 8 lipca do 3 sierpnia. Autorzy raportu opisują jej owoce jako bardzo smaczne, z łatwo odchodzącą pestką.
Śliwki sierpniowe
Na początku sierpnia dojrzewają 'Opal' i 'Kalipso'. Obie są w metodyce samopłodne i mało podatne na szarkę. 'Kalipso' ma według tabeli dużą wytrzymałość na mróz i owoce 30–40 g. Instytut Ogrodnictwa pisze, że wykazuje wysoką tolerancyjność na choroby grzybowe, bakteryjne i wirusowe i plonuje obficie co roku.
W pierwszej dekadzie sierpnia zbiera się 'Polinkę', kolejną odmianę z Instytutu. Ma duże owoce, 40–50 g, z łatwo odchodzącą pestką. Instytut pisze, że smakiem, wyglądem i jakością przewyższa 'Węgierkę Dąbrowicką'. W tabeli metodyki ma jednak dużą podatność na szarkę.
W pierwszej i drugiej dekadzie sierpnia dojrzewa 'Cacanska Lepotica', samopłodna, z owocami 40–50 g. W drugiej dekadzie sierpnia przychodzi kolej na 'Węgierkę Dąbrowicką', a pod koniec miesiąca na 'Cacanską Najbolję' z owocami 50–60 g.
'Cacanska Najbolja' jest obcopylna. Metodyka podaje dla niej zapylacze: 'Ruth Gerstetter', 'Cacanską Ranę', 'Cacanską Lepoticę' i 'Stanleya'. W sadzie ekologicznym dała największy łączny plon z dziesięciu odmian w latach 2018–2024, a jej owoce nie gniły łatwo. Autorzy opisują jednak jej smak jako przeciętny, a głównym problemem były larwy owocówki śliwkóweczki.
Śliwki wrześniowe i październikowe
We wrześniu dojrzewa najwięcej odmian. W pierwszej dekadzie miesiąca zbiera się 'Amersa', w pierwszej i drugiej 'Valora', a w drugiej 'Stanleya' i 'Jojo'.
'Stanley' jest samopłodny, mało podatny na szarkę i plonuje bardzo dużo. Ma jednak małą wytrzymałość na mróz, a pestka odchodzi od miąższu słabo lub średnio. 'Jojo' to jedyna odmiana w tabeli odporna na szarkę.
W połowie września dojrzewa 'Bluefre' z owocami 60–70 g. To jedyna odmiana w tabeli z bardzo dużą wytrzymałością na mróz. Od połowy do końca września zbiera się 'Węgierkę Zwykłą'. Jest samopłodna, pestka odchodzi bardzo dobrze, ale owoce ważą tylko około 20 g, a podatność na szarkę jest duża.
W trzeciej dekadzie września dojrzewają 'Promis' i 'Empress'. 'Empress' ma największe owoce w tabeli, 70 g, ale jest obcopylna i podatna na szarkę.
Najpóźniej, w październiku, zbiera się 'President', 'Elenę' i 'Oneidę'. 'Elena' jest samopłodna i mało podatna na szarkę. 'Oneida' ma dużą wytrzymałość na mróz i dojrzewa najpóźniej, od początku do końca października.
Samopłodna czy obcopylna: która śliwa obok której
Metodyka dzieli odmiany śliw na samopłodne, częściowo samopłodne i obcopylne. Najbardziej cenione są samopłodne, bo można je sadzić bez innej odmiany. Obcopylne i częściowo samopłodne potrzebują zapylaczy.
Zapylacze z tabeli metodyki dla wybranych odmian obcopylnych i częściowo samopłodnych:
| Odmiana | Zapylacze |
|---|---|
| 'Ruth Gerstetter' | 'Opal', 'Renkloda Ulena', 'Stanley' |
| 'Herman' | 'Cacanska Lepotica', 'Earliblue', 'Amers' |
| 'Diana' | 'Stanley', 'Bluefre', 'Valor', 'Oneida' |
| 'Węgierka Dąbrowicka' | 'Renkloda Ulena', 'Węgierka Łowicka', 'Cacanska Najbolja', 'Cacanska Rana' |
| 'Cacanska Najbolja' | 'Ruth Gerstetter', 'Cacanska Rana', 'Cacanska Lepotica', 'Stanley' |
| 'Amers' | 'Cacanska Lepotica', 'Cacanska Najbolja', 'Stanley', 'Empress', 'Bluefre', 'Węgierka Dąbrowicka' |
| 'Valor' | 'Cacanska Rodna', 'Amers', 'Węgierka Włoska', 'Stanley', 'Bluefre', 'Verity', 'Empress' |
| 'Empress' | 'Stanley', 'Bluefre', 'Valor', 'Cacanska Lepotica', 'President', 'Verity' |
| 'President' | 'Stanley', 'Empress', 'Amers', 'Valor' |
Przy 'Tophicie' metodyka zapisała, że zapylacze „będą badane”.
'Stanley' pojawia się w tabeli zapylaczy metodyki przy jedenastu odmianach (nasze wyliczenie). Jest przy tym samopłodny, więc dobrze sprawdzi się jako jedno z dwóch drzew w ogrodzie, jeśli nie przeszkadza ci jego mała wytrzymałość na mróz.
Co pokazał sad ekologiczny w Skierniewicach
W Nowym Dworze-Parceli porównano dziesięć odmian. Oto najważniejsze wyniki z lat 2018–2024:
| Odmiana | Termin dojrzewania | Średnia masa owocu | Owoce uszkodzone przez owocówkę śliwkóweczkę | Owoce z brunatną zgnilizną |
|---|---|---|---|---|
| 'Katinka' | 8.07–3.08 | 21,0 g | 0% | 2,2% |
| 'Kalipso' | 12.07–10.08 | 32,9 g | 0% | 2,2% |
| 'Silvia' | 23.07–15.08 | 42,3 g | 2,1% | 9,7% |
| 'Cacanska Lepotica' | 24.07–19.08 | 45,5 g | 3,6% | 9,9% |
| 'Cacanska Najbolja' | 7.08–3.09 | 60,0 g | 10,9% | 13,3% |
| 'Jubileum' | 4.08–1.09 | 71,1 g | 16,4% | 50,5% |
| 'Vision' | 15.08–27.09 | 63,7 g | 16,2% | 43,1% |
| 'Tophit' | 30.08–25.09 | 64,3 g | 21,7% | 38,9% |
| 'Tophit Plus' | 30.08–30.09 | 60,3 g | 26,9% | 37,3% |
| 'Presenta' | 6.09–6.10 | 28,5 g | 15,5% | 37,0% |
Wniosek autorów: większą przydatność do uprawy ekologicznej wykazują odmiany o wczesnym terminie dojrzewania. Jako takie wskazują 'Katinkę', 'Kalipso' i 'Cacanską Lepoticę'. Na uwagę zasługuje też 'Cacanska Najbolja', która dobrze plonowała.
Najbardziej podatna na brunatną zgniliznę była 'Jubileum': średnio ponad połowa owoców. W sadzie stosowano środki miedziowe, ale w deszczowe lata okazały się nieskuteczne.
Jeśli nie chcesz pryskać śliw, ta tabela jest dla ciebie ważniejsza niż sama wielkość owoców. Objawy chorób opisujemy w artykule Choroby śliw.
Owocnice: szkodnik, którego odmiana nie pokona
Raport z sadu ekologicznego wymienia jako groźne szkodniki, trudne do zwalczenia w sadzie śliwowym, mszyce, które przenoszą szarkę, oraz owocnicę żółtorogą i owocnicę jasną.
Na plon wpływały też wiosenne przymrozki oraz wietrzna i deszczowa pogoda w czasie kwitnienia. Największą szkodę owocnice wyrządziły w 2025 r. Autorzy piszą, że prawie 100% zawiązków zostało wtedy uszkodzonych przez owocnice i w tym roku drzewa nie dały plonu.
Żadna odmiana z doświadczenia nie uchroniła się przed tym szkodnikiem. Dobra odmiana zmniejsza więc kłopoty z szarką i zgnilizną, ale nie zastąpi obserwacji drzew wiosną.
Podkładka: jak duże będzie drzewo
Metodyka Instytutu Ogrodnictwa wymienia dwie najczęściej stosowane podkładki dla śliwy.
Siewka ałyczy rośnie najsilniej, a jej siłę wzrostu przyjęto za 100. Ma dużą wytrzymałość na mróz i nadaje się na wszystkie gleby oprócz lekkich.
Siewka 'Węgierki Wangenheima' rośnie słabiej, na 50–60% siły ałyczy, i ma średnią wytrzymałość na mróz. Drzewa wcześnie owocują i dają owoce dobrej jakości. Ma jednak płytki system korzeniowy, więc potrzebuje żyznej gleby o uregulowanych stosunkach wodnych. Na tej podkładce rosły śliwy w sadzie ekologicznym.
Rozstawa w sadzie to według metodyki 3,5–4,0 m między rzędami, a w rzędzie 1,0–2,0 m na 'Węgierce Wangenheima' i 1,5–2,5 m na ałyczy. Jak posadzić drzewko, piszemy w artykule Kiedy sadzić śliwy, a jak je prowadzić, w artykule Cięcie śliw.
Jak wybrać śliwę do ogrodu: trzy przykłady
Te zestawy ułożyliśmy sami z ocen w tabelach. Żadne źródło nie poleca ich wprost do ogrodów.
Jedno drzewo, bez pryskania. Wybierz wczesną, samopłodną odmianę mało podatną na szarkę: 'Katinkę' albo 'Kalipso'. W sadzie ekologicznym obie miały najmniej uszkodzonych owoców, a w tabeli metodyki obie mają dużą wytrzymałość na mróz.
Śliwki od lipca do października. Połącz odmianę wczesną, średnią i późną, wszystkie samopłodne: na przykład 'Katinkę', 'Cacanską Lepoticę' i 'Elenę'. Wszystkie trzy mają w metodyce małą podatność na szarkę.
Duże owoce na przetwory. 'Cacanska Najbolja' ma owoce 50–60 g i plonowała najlepiej w sadzie ekologicznym. Jest obcopylna, więc obok posadź na przykład 'Cacanską Lepoticę', którą metodyka wymienia jako jej zapylacz.
Gdy źródła się nie zgadzają i czego nie wiemy
Zapylanie 'Kalipso'. Metodyka oznacza ją jako samopłodną. Raport z sadu ekologicznego pisze, że jest częściowo samopłodna, i podaje zapylacze: 'Cacanską Lepoticę' i 'Opal'. Bezpieczniej posadzić obok jedną z nich.
Termin zbioru. Metodyka podaje dla 'Katinki' koniec lipca, a dla 'Kalipso' początek sierpnia. Raport opisuje oba terminy jako przełom lipca i sierpnia, przy czym 'Kalipso' dojrzewa zwykle 2–3 dni po 'Katince'. W samym doświadczeniu 'Katinkę' zbierano już od 8 lipca. Termin zależy więc od roku.
'Oneida'. W tabeli odmian metodyka oznacza ją jako samopłodną, a w tabeli zapylaczy i tak podaje dla niej zapylacze.
Śliwy japońskie. Metodyka wymienia też cztery odmiany śliwy japońskiej: 'Kometę', 'Najdienę', 'Shiro' i 'Vanier'. Nie opisujemy ich tutaj, bo to inny gatunek.
Smak. Opisy smaku mamy tylko dla odmian z sadu ekologicznego. Dla pozostałych nie podajemy ich z pamięci.
Odmiany śliwy domowej według Metodyki integrowanej ochrony śliwy (Instytut Ogrodnictwa, 2013, aktualizacja 2018). s = samopłodna, cz.s. = częściowo samopłodna, o = obcopylna, ? = zapylanie nieokreślone
| Odmiana | Termin zbioru | Masa owocu (g) | Podatność na choroby grzybowe | Podatność na szarkę | Wytrzymałość na mróz |
|---|---|---|---|---|---|
| 'Ruth Gerstetter' (cz.s.) | 2.–3. dekada lipca | 30–35 | Duża | Mała | Mała |
| 'Herman' (cz.s.) | 3. dekada lipca | 30–35 | Mała | Mała/średnia | Duża |
| 'Emper' (?) | 3. dekada lipca | 30–35 | Mała | Mała/średnia | Duża |
| 'Katinka' (s) | Koniec lipca | 20–28 | Mała | Mała | Duża |
| 'Cacanska Rana' (cz.s.) | Koniec lipca | 35–40 | Mała | Mała | Średnia |
| 'Diana' (o) | Koniec lipca | 50–60 | Mała | Duża | Średnia |
| 'Opal' (s) | Początek sierpnia | 25–30 | Średnia | Mała | Średnia |
| 'Kalipso' (s) | Początek sierpnia | 30–40 | Mała | Mała | Duża |
| 'Polinka' (?) | 1. dekada sierpnia | 40–50 | Mała | Duża | Średnia/duża |
| 'Cacanska Lepotica' (s) | 1.–2. dekada sierpnia | 40–50 | Mała | Mała | Średnia/duża |
| 'Węgierka Dąbrowicka' (?) | 2. dekada sierpnia | 35–40 | Mała | Średnia/duża | Średnia |
| 'Cacanska Najbolja' (o) | Koniec sierpnia | 50–60 | Mała | Mała | Średnia |
| 'Amers' (o) | 1. dekada września | 50–60 | Średnia | Mała | Średnia/duża |
| 'Valor' (o) | 1.–2. dekada września | 50–60 | Mała | Duża | Średnia |
| 'Stanley' (s) | 2. dekada września | 40–50 | Mała | Mała | Mała |
| 'Jojo' (s) | 2. dekada września | 40–50 | Średnia | Odporna | Średnia |
| 'Bluefre' (cz.s.) | Połowa września | 60–70 | Mała | Mała | Bardzo duża |
| 'Tophit' (cz.s.) | 2.–3. dekada września | 50–60 | Mała | Mała | Średnia |
| 'Węgierka Zwykła' (s) | Połowa do końca września | 20 | Mała | Duża | Średnia |
| 'Promis' (s) | 3. dekada września | 20–22 | Mała | Średnia | Średnia |
| 'Empress' (o) | 3. dekada września | 70 | Średnia | Duża | Średnia |
| 'President' (o) | Początek do połowy października | 50–60 | Średnia | Mała/średnia | Średnia/duża |
| 'Elena' (s) | Początek października | 30 | Mała | Mała | Średnia |
| 'Oneida' (s) | Początek do końca października | 50 | Mała | Średnia/duża | Duża |
Jak to zrobić
- Najpierw sprawdź w tabeli podatność na szarkę. Instytut Ogrodnictwa pisze, że odmiany polecane do uprawy integrowanej powinny być przede wszystkim odporne lub tolerancyjne na tę chorobę.
- Zdecyduj, kiedy chcesz jeść śliwki. Odmiany z tabeli dojrzewają od drugiej dekady lipca do końca października.
- Jeśli masz miejsce na jedno drzewo, wybierz odmianę samopłodną (s). Obcopylna (o) potrzebuje zapylacza.
- W chłodnym miejscu omijaj odmiany z małą wytrzymałością na mróz: 'Ruth Gerstetter' i 'Stanley'.
- Kupuj drzewka z certyfikowanej szkółki i zapytaj o podkładkę. Od niej zależy wielkość drzewa i to, jakiej gleby potrzebuje.
Najczęstsze pytania
Jakie są najwcześniejsze odmiany śliw?
Według metodyki Instytutu Ogrodnictwa najwcześniej, w drugiej i trzeciej dekadzie lipca, zbiera się 'Ruth Gerstetter'. W trzeciej dekadzie lipca dojrzewają 'Herman' i 'Emper', a pod koniec lipca 'Katinka', 'Cacanska Rana' i 'Diana'.
Jakie śliwy są odporne na szarkę?
W tabeli metodyki jedyną odmianą z oceną „odporna” jest 'Jojo'. Małą podatność ma wiele odmian, m.in. 'Katinka', 'Kalipso', 'Cacanska Lepotica', 'Cacanska Najbolja', 'Stanley', 'Tophit' i 'Elena'.
Jakie śliwy są samopłodne?
Metodyka oznacza jako samopłodne m.in. 'Katinkę', 'Opal', 'Kalipso', 'Cacanską Lepoticę', 'Stanleya', 'Jojo', 'Węgierkę Zwykłą', 'Promis', 'Elenę' i 'Oneidę'. Przy 'Kalipso' źródła się różnią: raport z sadu ekologicznego pisze, że jest częściowo samopłodna.
Jaki zapylacz dla 'Cacanskiej Najbolji'?
Metodyka Instytutu Ogrodnictwa podaje 'Ruth Gerstetter', 'Cacanską Ranę', 'Cacanską Lepoticę' i 'Stanleya'.
Która śliwa jest najbardziej odporna na mróz?
W tabeli metodyki bardzo dużą wytrzymałość na mróz ma tylko 'Bluefre'. Dużą mają m.in. 'Katinka', 'Kalipso', 'Herman', 'Emper' i 'Oneida'. Małą mają 'Ruth Gerstetter', 'Stanley' i 'Renkloda Althana'.
Jakie śliwy najpóźniej dojrzewają?
W październiku zbiera się 'President', 'Elenę' i 'Oneidę'. 'Oneida' dojrzewa najpóźniej, od początku do końca października.
Kalendarz ogrodnika na skrzynkę
Sezonowe przypomnienia o pracach w ogrodzie i nowe artykuły. Bez spamu.
Dziękujemy! Twój adres jest już na liście.
Źródła
Tę stronę napisaliśmy na podstawie poniższych źródeł.
- Metodyka integrowanej ochrony śliwy (materiały dla producentów), red. P. Sobiczewski, Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2013, aktualizacja 2018
- Raport z wyników badań przydatności odmian śliwy (Prunus domestica L.) do ekologicznej produkcji owoców (A. Głowacka, W. Danelski, E. Rozpara), Instytut Ogrodnictwa – PIB, Skierniewice, 2025
- Odmiany drzew pestkowych, Instytut Ogrodnictwa – PIB