Ogrodnik ABC
Brzoskwinie Odmiany

Odmiany brzoskwini

Brzoskwinia w Polsce to gra z mrozem. Wygrywają odmiany wczesne, z długim spoczynkiem zimowym, a późne mogą w ogóle nie zdążyć dojrzeć.

W skrócie

W Polsce najlepiej sprawdzają się odmiany wczesne i średnio wczesne, wytrzymałe na mróz. Z odmian w rejestrze dużą wytrzymałość na mróz mają 'Harco' (nektaryna), 'Iskra', 'Reliance', 'Royalvee' i 'Velvet'. Dojrzewają w sierpniu. Wszystkie polecane odmiany są samopłodne, więc wystarczy jedno drzewo.

Kwitnąca brzoskwinia
Zdjęcie: Fanghong, CC BY-SA 3.0, źródło

Skąd bierzemy dane o odmianach

Główne źródło to Metodyka integrowanej ochrony brzoskwini Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach pod redakcją dr Hanny Bryk, wydana w 2013 r. i zaktualizowana w 2017 r. Jej tabela odmian ma dwie części: 9 odmian z krajowego rejestru i 10 odmian spoza rejestru. Dla każdej podaje termin dojrzewania, średnią masę owocu, odchodzenie pestki, kolor miąższu, typ owocu, podatność na choroby kory i drewna oraz wytrzymałość na mróz.

Uzupełniamy ją wersją metodyki dla doradców z 2016 r. oraz pracą Aleksandry Machlańskiej i Mirosława Sitarka z Instytutu Ogrodnictwa o kwiatach 13 odmian brzoskwini z kolekcji w Skierniewicach.

Termin dojrzewania metodyka zapisuje jako dekadę i miesiąc. Zapis 2/VIII oznacza drugą dekadę sierpnia.

Jakie odmiany sprawdzają się w Polsce

Metodyka pisze wprost: w warunkach klimatycznych Polski najlepiej sprawdzają się odmiany wczesne i średnio wczesne, o długim okresie spoczynku, wytrzymałe na niskie temperatury.

Dlaczego długi spoczynek jest tak ważny? Odmiany z krótkim spoczynkiem zimowym mogą zebrać potrzebną ilość chłodu już jesienią. Wtedy są bardziej narażone na uszkodzenia mrozowe zimą. Z kolei odmiany późne mogą w Polsce nie osiągnąć dojrzałości zbiorczej.

Metodyka opisuje brzoskwinię jako gatunek mało odporny na mróz. Dlatego drzewka sadzi się wczesną wiosną. Kiedy i jak to zrobić, piszemy w artykule Kiedy sadzić brzoskwinie.

Wersja metodyki dla doradców wymienia rejony, gdzie brzoskwinie udają się najlepiej: zachodnią Polskę, okolice Wrocławia oraz pagórkowaty teren Małopolski w okolicach Opatowa i Sandomierza. Średnia roczna temperatura powinna wynosić co najmniej 8 °C.

Brzoskwinie lipcowe i z początku sierpnia

Najwcześniej, w drugiej dekadzie lipca, dojrzewa 'Maycrest'. Nie ma jej w rejestrze, pestka słabo odchodzi od miąższu, a podatność na choroby kory i drewna jest duża. W trzeciej dekadzie lipca dojrzewa 'Early Redhaven' z owocami 120–140 g.

W pierwszej dekadzie sierpnia zbiera się dwie odmiany z rejestru:

- 'Harnaś': owoce 100–120 g, pestka odchodzi słabo, średnia wytrzymałość na mróz. - 'Royalvee': owoce mniejsze, 80–110 g, ale duża wytrzymałość na mróz.

W tym samym czasie dojrzewają dwie ciekawe odmiany spoza rejestru. 'Saturn' to brzoskwinia płaska o białym miąższu. Ma najmniejsze owoce w tabeli, 60–80 g, ale dużą wytrzymałość na mróz i małą podatność na choroby kory. 'Vinegold' to twardka, czyli brzoskwinia o bardzo jędrnym miąższu, z owocami 100–200 g.

Brzoskwinie sierpniowe: większość odmian z rejestru

W drugiej dekadzie sierpnia dojrzewają 'Harco' i 'Reliance'. 'Harco' to nektaryna, czyli brzoskwinia o gładkiej skórce, z dobrze odchodzącą pestką i dużą wytrzymałością na mróz. 'Reliance' ma w tabeli najlepszy zestaw ocen wśród odmian z rejestru: pestka odchodzi dobrze, podatność na choroby kory i drewna jest mała, a wytrzymałość na mróz duża.

W trzeciej dekadzie sierpnia zbiera się aż pięć odmian z rejestru:

- 'Inka': największe owoce wśród odmian z rejestru, 150–180 g, średnia wytrzymałość na mróz. - 'Redhaven': owoce 120–160 g, średnia wytrzymałość na mróz. - 'Iskra': owoce 100–120 g, duża wytrzymałość na mróz. - 'Velvet': owoce 100–120 g, mała podatność na choroby kory, duża wytrzymałość na mróz. - 'Harrow Beauty': owoce 100–130 g, średnia wytrzymałość na mróz.

W tym samym czasie dojrzewa 'Vigril', twardka spoza rejestru, z owocami 100–180 g i dużą wytrzymałością na mróz.

Wszystkie odmiany z tabeli poza 'Saturnem' mają żółty miąższ.

Brzoskwinie wrześniowe: z ostrożnością

W pierwszej dekadzie września dojrzewa pięć odmian spoza rejestru: 'Elberta', 'Fantasia', 'Flamin Fury', 'Summer Lady' i 'Suncrest'.

Mają duże owoce. 'Summer Lady' dochodzi do 140–200 g, 'Elberta' do 140–180 g. 'Elberta' i 'Summer Lady' mają też małą podatność na choroby kory i dużą wytrzymałość na mróz.

Pamiętaj jednak o ostrzeżeniu z metodyki: odmiany późne mogą w Polsce nie dojrzeć. Wrześniowe brzoskwinie to naszym zdaniem wybór dla cieplejszych rejonów, które wymienia metodyka dla doradców.

'Fantasia' to nektaryna. Ma dużą podatność na choroby kory i drewna. Wersja dla doradców dodaje, że nektaryny są ogólnie bardziej podatne niż brzoskwinie na brunatną zgniliznę i mączniaka.

Brzoskwinia, nektaryna, płaska i twardka

Metodyka dzieli owoce na cztery typy:

- brzoskwinia właściwa: owoc omszony, czyli z meszkiem na skórce, - nektaryna: owoc nieomszony, o gładkiej skórce, - płaska: owoc o kształcie spłaszczonym, - twardka: owoc o bardzo jędrnym miąższu.

W tabeli są dwie nektaryny ('Harco' z rejestru i 'Fantasia' spoza niego), jedna brzoskwinia płaska ('Saturn') i dwie twardki ('Vigril' i 'Vinegold'). Reszta to brzoskwinie omszone.

Pestka. Jeśli jesz brzoskwinie prosto z drzewa albo kroisz je do słoików, ważne jest, czy pestka łatwo odchodzi od miąższu. Dobrze odchodzi u 'Harco', 'Iskry', 'Inki', 'Redhaven', 'Reliance', 'Harrow Beauty', 'Saturna', 'Flamin Fury' i 'Suncrest'. Słabo u 'Harnasia', 'Maycrest', 'Vigrila' i 'Vinegold'.

Samopłodność i przerzedzanie owoców

Tu brzoskwinia jest łatwiejsza niż czereśnia czy śliwa. Metodyka pisze: wszystkie odmiany brzoskwini polecane do uprawy są w wysokim stopniu samopłodne i nie wymagają zapylaczy. Jedno drzewo w ogrodzie wystarczy.

Ma to swoją drugą stronę. W sprzyjającą pogodę brzoskwinie zawiązują zbyt dużo owoców. Metodyka podkreśla, że do ich dobrego wyrośnięcia niezbędne jest przerzedzanie zawiązków.

Jak i kiedy ciąć drzewo, piszemy w artykule Cięcie brzoskwini.

Kiedy kwitną brzoskwinie i jak chronić kwiaty

Machlańska i Sitarek obserwowali kwitnienie 13 odmian w kolekcji Instytutu Ogrodnictwa w latach 2014–2016. Kwitnienie zaczynało się między 20 a 26 kwietnia, a kończyło między 30 kwietnia a 7 maja.

OdmianaPoczątek kwitnieniaKoniec kwitnienia
'Royal Glory'20.0430.04
'Harnaś', 'Harrow Diamond', 'Inka', 'Redhaven', 'Soczysta', 'Flamin Fury'21.041.05–2.05
'Elberta', 'Harko'22.042.05–3.05
'Veteran'23.044.05
'Reliance', 'Saturn'25.045.05–6.05
'Vigril'26.047.05

To dane z obserwacji w Skierniewicach w latach 2014–2016. W innym miejscu i roku terminy się przesuną.

Kwiaty brzoskwini kwitną wcześnie, więc łatwo trafiają na przymrozek. Wersja metodyki dla doradców pisze, że deszczowanie w czasie przymrozków chroni kwiaty nawet przy spadku temperatury do -5 °C. W ogrodzie trudno to zorganizować, dlatego naszym zdaniem tak ważne jest stanowisko wyżej niż okolica i z dala od zastoisk mrozowych.

Gleba i stanowisko pod każdą odmianę

Wymagania są wspólne dla wszystkich odmian. Według metodyki brzoskwinia potrzebuje:

- średniej rocznej temperatury co najmniej 8 °C, - stanowiska wyżej położonego niż okoliczne tereny, co chroni przed uszkodzeniami mrozowymi zimą i przymrozkami wiosną, - gleby głębokiej, ciepłej i przepuszczalnej; wersja dla doradców za najlepsze uważa gleby piaszczysto-gliniaste, lessowe i rędziny, - wody gruntowej na głębokości 1,8–2,0 m, - odczynu gleby pH 6,6–7,0.

Wersja dla doradców radzi unikać zastoisk mrozowych oraz niskich i wilgotnych miejsc.

Jeśli twoja gleba jest kwaśna, przed posadzeniem trzeba ją zwapnować. Instytut Ogrodnictwa w broszurze o wapnowaniu sadów podaje dla brzoskwini optymalne pH 6,5–7,2. Jak to zrobić, piszemy w artykule Wapnowanie gleby.

Kędzierzawość liści: odmiana nie pomoże

Wersja metodyki dla doradców ocenia kędzierzawość liści brzoskwini jako chorobę bardzo ważną, występującą co roku. Sprzyja jej temperatura 10–21 °C i wilgotna, deszczowa pogoda. Objawy najlepiej widać tuż po kwitnieniu.

Żadna z wersji metodyki nie ocenia podatności poszczególnych odmian na tę chorobę. Nie możemy więc polecić odmiany, która jej uniknie. Przy każdej odmianie trzeba się liczyć z ochroną. Stosuj tylko środki zarejestrowane w Polsce, zgodnie z etykietą.

Jak wybrać brzoskwinię do ogrodu: trzy przykłady

Te zestawy ułożyliśmy sami z ocen w tabeli. Źródła nie polecają ich wprost.

W chłodniejszym miejscu. Wybierz odmianę z rejestru z dużą wytrzymałością na mróz i dojrzewającą w sierpniu: 'Reliance', 'Royalvee', 'Iskrę' albo 'Velvet'. 'Reliance' i 'Velvet' mają też małą podatność na choroby kory i drewna.

Dla dużych owoców. 'Inka' ma największe owoce wśród odmian z rejestru, 150–180 g. Ma średnią wytrzymałość na mróz, więc posadź ją w najcieplejszym miejscu ogrodu.

Coś innego niż zwykła brzoskwinia. Nektaryna 'Harco' jest w rejestrze i ma dużą wytrzymałość na mróz. Płaska 'Saturn' ma biały miąższ i dobrze znosi mróz, ale owoce są małe i nie ma jej w rejestrze.

Czego nasze źródła nie podają

Podatność na kędzierzawość liści poszczególnych odmian. Metodyka podaje tylko podatność na choroby kory i drewna.

Wytrzymałość pąków kwiatowych. Tabela ocenia wytrzymałość drzew na mróz, a nie pąków. Progów temperatury, przy których marzną pąki lub drewno, źródła nie podają.

Podkładki. Metodyka nie omawia podkładek dla brzoskwini.

Nazwy. Metodyka pisze 'Harco', a praca o kwiatach 'Harko'. Ta sama praca podaje też odmiany 'Soczysta', 'Harrow Diamond', 'Royal Glory' i 'Veteran', których nie ma w tabeli metodyki, więc nie znamy ich ocen.

Smak. Źródła nie opisują smaku poszczególnych odmian, więc nie podajemy go z pamięci.

Odmiany brzoskwini według Metodyki integrowanej ochrony brzoskwini (Instytut Ogrodnictwa, 2013, aktualizacja 2017). Termin: dekada/miesiąc. * = odmiana spoza krajowego rejestru

OdmianaTermin dojrzewaniaMasa owocu (g)Pestka odchodziTyp owocu, miąższChoroby kory i drewnaWytrzymałość na mróz
'Maycrest'*2. dekada lipca100–120SłaboOmszona, żółtyDuża podatnośćŚrednia
'Early Redhaven'*3. dekada lipca120–140ŚrednioOmszona, żółtyŚredniaŚrednia
'Harnaś'1. dekada sierpnia100–120SłaboOmszona, żółtyŚredniaŚrednia
'Royalvee'1. dekada sierpnia80–110ŚrednioOmszona, żółtyŚredniaDuża
'Saturn'*1. dekada sierpnia60–80DobrzePłaska, białyMałaDuża
'Vinegold'*1. dekada sierpnia100–200SłaboTwardka, żółtyMałaDuża
'Harco'2. dekada sierpnia90–120DobrzeNektaryna, żółtyŚredniaDuża
'Reliance'2. dekada sierpnia80–130DobrzeOmszona, żółtyMałaDuża
'Harrow Beauty'3. dekada sierpnia100–130DobrzeOmszona, żółtyŚredniaŚrednia
'Inka'3. dekada sierpnia150–180DobrzeOmszona, żółtyŚredniaŚrednia
'Iskra'3. dekada sierpnia100–120DobrzeOmszona, żółtyŚredniaDuża
'Redhaven'3. dekada sierpnia120–160DobrzeOmszona, żółtyŚredniaŚrednia
'Velvet'3. dekada sierpnia100–120ŚrednioOmszona, żółtyMałaDuża
'Vigril'*3. dekada sierpnia100–180SłaboTwardka, żółtyMałaDuża
'Elberta'*1. dekada września140–180ŚrednioOmszona, żółtyMałaDuża
'Fantasia'*1. dekada września110–170ŚrednioNektaryna, żółtyDuża podatnośćŚrednia
'Flamin Fury'*1. dekada września120–150DobrzeOmszona, żółtyŚredniaŚrednia
'Summer Lady'*1. dekada września140–200ŚrednioOmszona, żółtyMałaDuża
'Suncrest'*1. dekada września110–140DobrzeOmszona, żółtyŚredniaŚrednia

Jak to zrobić

  1. Sprawdź, czy twoje miejsce w ogóle nadaje się dla brzoskwini. Metodyka podaje średnią roczną temperaturę co najmniej 8 °C i stanowisko wyżej niż okolica.
  2. Wybierz odmianę wczesną albo średnio wczesną. Późne odmiany mogą w Polsce nie osiągnąć dojrzałości zbiorczej.
  3. W kolumnie mrozu szukaj oceny „duża”. Z odmian w rejestrze mają ją 'Harco', 'Iskra', 'Reliance', 'Royalvee' i 'Velvet'.
  4. Zdecyduj, czy chcesz brzoskwinię omszoną, nektarynę, płaską czy twardkę. Typ owocu znajdziesz w tabeli.
  5. Wystarczy jedno drzewo. Polecane odmiany są samopłodne. Przygotuj się za to na przerzedzanie zawiązków.

Najczęstsze pytania

Jakie odmiany brzoskwini są najlepsze do Polski?

Metodyka Instytutu Ogrodnictwa pisze, że najlepiej sprawdzają się odmiany wczesne i średnio wczesne, o długim okresie spoczynku i wytrzymałe na niskie temperatury. Z odmian w rejestrze dużą wytrzymałość na mróz mają 'Harco', 'Iskra', 'Reliance', 'Royalvee' i 'Velvet'.

Która brzoskwinia jest najbardziej odporna na mróz?

Metodyka nie stopniuje odmian powyżej oceny „duża”. Taką ocenę mają z rejestru 'Harco', 'Iskra', 'Reliance', 'Royalvee' i 'Velvet', a spoza rejestru m.in. 'Elberta', 'Saturn', 'Summer Lady', 'Vigril' i 'Vinegold'.

Czy brzoskwinia potrzebuje zapylacza?

Nie. Według metodyki wszystkie polecane odmiany brzoskwini są w wysokim stopniu samopłodne i nie wymagają zapylaczy.

Kiedy dojrzewają brzoskwinie?

Odmiany z tabeli metodyki dojrzewają od drugiej dekady lipca ('Maycrest') do pierwszej dekady września. Większość odmian z rejestru dojrzewa w sierpniu.

Czy brzoskwinia rośnie w każdym rejonie Polski?

Metodyka dla doradców wymienia jako najlepsze rejony zachodnią Polskę, okolice Wrocławia i pagórkowaty teren Małopolski w okolicach Opatowa i Sandomierza. Średnia roczna temperatura powinna wynosić co najmniej 8 °C.

Jaka odmiana brzoskwini jest odporna na kędzierzawość liści?

Nasze źródła nie oceniają odmian pod tym względem. Metodyka dla doradców pisze, że kędzierzawość występuje co roku, więc trzeba się z nią liczyć przy każdej odmianie.

Źródła

Tę stronę napisaliśmy na podstawie poniższych źródeł.

  1. Metodyka integrowanej ochrony brzoskwini (materiały dla producentów), red. H. Bryk, Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2013, aktualizacja 2017
  2. Metodyka integrowanej ochrony brzoskwini (materiały dla doradców), red. H. Bryk, Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2013, aktualizacja 2016
  3. Zróżnicowanie morfologiczne kwiatów wybranych odmian brzoskwini zgromadzonych w kolekcji Instytutu Ogrodnictwa (A. Machlańska, M. Sitarek), Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice
  4. Wapnowanie w uprawach sadowniczych (P. Wójcik, J. Filipczak), Instytut Ogrodnictwa – PIB, Skierniewice, 2023