Odmiany borówki amerykańskiej
Borówkę zbierasz od lata do jesieni, jeśli dobierzesz odmiany z różnych grup. Ale zanim spojrzysz na termin, sprawdź, jak krzew znosi mróz i choroby pędów.
W skrócie
Najwcześniej dojrzewają m.in. 'Duke', 'Bluetta', 'Sunrise' i 'Earliblue', w środku sezonu 'Bluecrop', najpóźniej 'Elliott', 'Aurora' i 'Liberty'. Bardzo dużą wytrzymałość na mróz mają 'Bluecrop', 'Bluegold', 'Reka', 'Jersey' i 'Lateblue'. Na wszystkie trzy choroby pędów i owoców mało podatne są 'Reka', 'Legacy' i 'Elliott'.
Skąd bierzemy dane o odmianach
Borówka amerykańska to w publikacjach naukowych borówka wysoka. Najważniejsze źródło to Metodyka integrowanej ochrony borówki wysokiej Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach, wydana w 2013 r. pod redakcją dr Hanny Bryk i zaktualizowana w 2020 r. pod redakcją dr Moniki Kałużnej. W tabeli odmian ocenia ona wytrzymałość na mróz, początek wegetacji, termin dojrzewania, plenność oraz podatność na trzy choroby: antraknozę, zgorzel pędów i zamieranie pędów.
Korzystamy z dwóch wersji metodyki: dla producentów i dla doradców. Do tego dochodzi artykuł prof. Stanisława Pluty i dr Sylwii Keller-Przybyłkowicz z Instytutu Ogrodnictwa o hodowli borówki z 2023 r.
Metodyka nie podaje dat dojrzewania, tylko grupy: wczesne, średnio wczesne, średnie, średnio późne, późne i bardzo późne. Tak też ułożyliśmy opisy niżej.
Borówki wczesne
W grupie wczesnej są 'Duke', 'Sunrise', 'Bluetta', 'Earliblue', 'Hannah's Choice', 'Kaz Pliszka' i 'Chanticleer'.
'Duke' i 'Sunrise' mają dużą plenność i dużą wytrzymałość na mróz. Obie mają średnią podatność na antraknozę i zgorzel pędów oraz małą na zamieranie pędów. 'Duke' to w artykule o hodowli jedna z dwóch odmian kontrolnych w doświadczeniach w Skierniewicach, obok 'Bluecropa'.
'Bluetta' jest mało podatna na choroby pędów, ale dużo na antraknozę. 'Earliblue' wypada gorzej: ma dużą podatność na antraknozę i na zamieranie pędów.
Uważaj na 'Chanticleer'. To jedyna odmiana w tabeli z małą wytrzymałością na mróz i małą plennością.
Wczesne odmiany ruszają z wegetacją wcześnie. Ich kwiaty łatwiej trafiają na wiosenne przymrozki.
Borówki średnio wczesne i średnie
W grupie średnio wczesnej wyróżnia się 'Reka'. Ma bardzo dużą wytrzymałość na mróz, dużą plenność i małą podatność na wszystkie trzy choroby z tabeli. To jedna z trzech takich odmian w metodyce.
Obok niej są 'Spartan', 'Patriot', 'Draper', 'Bluejay' i 'Denise Blue'. 'Spartan' i 'Draper' mają dużą plenność. 'Spartan' i 'Patriot' mają jednak dużą podatność na antraknozę.
W grupie średniej najważniejsza jest 'Bluecrop'. Wersja metodyki dla doradców pisze, że przez kilkadziesiąt lat była to odmiana dominująca w uprawie. Ma bardzo dużą wytrzymałość na mróz i dużą plenność. Słabszą stroną jest duża podatność na antraknozę.
W tej samej grupie są też 'Bonus', 'Hardyblue', 'Olympia', 'Sierra' i 'Toro'. Wszystkie mają dużą wytrzymałość na mróz. 'Sierra' ma małą podatność na antraknozę i zgorzel pędów.
Borówki średnio późne
W tej grupie jest siedem odmian: 'Berkeley', 'Bluegold', 'Chandler', 'Darrow', 'Legacy', 'Nelson' i 'Rubel'.
'Bluegold' ma bardzo dużą wytrzymałość na mróz i dużą plenność. Dla antraknozy i zgorzeli pędów metodyka nie podaje oceny.
'Legacy' to druga odmiana mało podatna na wszystkie trzy choroby. Ma też późny początek wegetacji, więc później rusza wiosną.
'Chandler' ma małą podatność na antraknozę i zamieranie pędów. 'Berkeley' jest mało podatny na antraknozę, ale dużo na zamieranie pędów. 'Darrow' ma średnią wytrzymałość na mróz i małą plenność.
'Rubel' ma ocenę średnią we wszystkich trzech chorobach. W artykule o hodowli jest jedną z odmian badanych pod kątem woskowego nalotu na owocach.
Borówki późne i bardzo późne
Do późnych odmian metodyka zalicza 'Brigittę', 'Jersey' i 'Lateblue'.
'Jersey' ma bardzo dużą wytrzymałość na mróz i dużą plenność, ale dużą podatność na wszystkie trzy choroby. To najgorszy wynik w tabeli. 'Lateblue' też ma bardzo dużą wytrzymałość na mróz, a do tego małą podatność na antraknozę i zgorzel pędów oraz późny początek wegetacji.
Najpóźniej dojrzewają 'Elliott', 'Aurora' i 'Liberty'. 'Elliott' to jedyna odmiana w tabeli z bardzo dużą plennością. Jest też trzecią odmianą mało podatną na wszystkie trzy choroby. 'Aurora' i 'Liberty' mają dużą plenność i dużą wytrzymałość na mróz.
Jak przycinać krzewy, żeby długo dobrze owocowały, piszemy w artykule Cięcie borówki amerykańskiej.
Choroby pędów i owoców: która odmiana choruje mniej
Tabela metodyki ocenia trzy choroby. Oto jak wypadają odmiany:
Mała podatność na wszystkie trzy choroby: 'Reka', 'Legacy' i 'Elliott'.
Duża podatność na antraknozę: 'Bluecrop', 'Bluetta', 'Earliblue', 'Jersey', 'Patriot' i 'Spartan'.
Duża podatność na zamieranie pędów: 'Berkeley', 'Earliblue' i 'Jersey'.
Duża podatność na zgorzel pędów: tylko 'Jersey'.
Przy wielu odmianach, szczególnie nowszych, w tabeli zamiast oceny stoi kreska. Metodyka nie wyjaśnia, co oznacza. Rozumiemy ją jako brak oceny, a nie jako odporność.
Wersja dla doradców przypomina, że przez wiele lat borówkę uważano w Polsce za roślinę mało podatną na choroby. Problemy pojawiły się wraz ze wzrostem powierzchni upraw. Objawy i ochronę opisujemy w artykule Choroby borówki amerykańskiej.
Mróz i przymrozki
Metodyka radzi dopasować odmianę do lokalnych warunków klimatycznych i stanowiska, żeby uniknąć uszkodzeń krzewów zimą i pąków kwiatowych wiosną.
Zimowy mróz. Bardzo dużą wytrzymałość mają 'Bluecrop', 'Bluegold', 'Reka', 'Jersey' i 'Lateblue'. Średnią 'Darrow' i 'Hannah's Choice', małą 'Chanticleer'. Pozostałe odmiany mają ocenę „duża”.
Wiosenne przymrozki. Tu liczy się początek wegetacji. Później ruszają 'Legacy', 'Lateblue' i 'Liberty'. Wcześnie ruszają m.in. 'Duke', 'Bluetta', 'Reka', 'Spartan' i 'Draper'.
Na plantacjach kwiaty chroni się deszczowaniem. Obie wersje metodyki piszą, że zapobiega ono uszkodzeniu kwiatów nawet przy spadku temperatury do -5 °C.
Artykuł o hodowli dodaje, że odmiany sprowadzane z zagranicy często cierpią od mrozów zimowych. Dlatego Instytut Ogrodnictwa szuka w hodowli odmian wytrzymałych na mróz.
Gleba, której potrzebuje każda odmiana
Wybór odmiany nie pomoże, jeśli gleba jest zła. Metodyka pisze: borówka wysoka wymaga gleb kwaśnych, o pH 3,5–4,0, próchnicznych, dostatecznie wilgotnych. Wersja dla doradców dodaje, że borówkę trzeba nawadniać wodą o obniżonym pH. Metodyka dla producentów uważa nawadnianie za niezbędny warunek powodzenia uprawy.
Borówka korzeni się płytko. Według wersji dla doradców poziom wody gruntowej może sięgać nawet 30–40 cm od powierzchni gleby. Stanowisko powinno być równinne, dobrze nasłonecznione i wolne od szkodników glebowych, w tym pasożytniczych nicieni.
Jeśli gleba jest za mało kwaśna, metodyka radzi zastosować siarkę co najmniej rok przed sadzeniem. Szczegóły sadzenia opisujemy w artykule Kiedy sadzić borówkę amerykańską.
Jak kupić dobrą sadzonkę
Nawet najlepsza odmiana zawiedzie, jeśli sadzonka będzie słaba. Metodyka Instytutu Ogrodnictwa radzi kupować materiał w sprawdzonych szkółkach. Dobra sadzonka jest wolna od chorób i szkodników, ma rozbudowany system korzeniowy i kilka grubych pędów.
Wersja metodyki dla doradców przypomina też o stanowisku. Powinno być wolne od patogenów i szkodników glebowych, w tym pasożytniczych nicieni. Gleby w rzędach najlepiej nie zostawiać gołej. Metodyka uznaje ściółkę za najkorzystniejszy sposób jej utrzymania.
Przy zakupie zapytaj więc nie tylko o nazwę odmiany, ale też o pochodzenie i zdrowotność sadzonek.
Polska hodowla borówki
Według artykułu Pluty i Keller-Przybyłkowicz z 2023 r. powierzchnia upraw borówki wysokiej w Polsce wynosiła w 2022 r. około 11,9 tys. ha. Produkcję szacuje się na ponad 63 tys. ton rocznie. To daje Polsce drugie miejsce w Europie, po Hiszpanii, i ósme na świecie.
Autorzy piszą, że ze względu na brak rodzimych odmian borówki wysokiej plantacje opierają się głównie na odmianach z Ameryki Północnej, Australii i Nowej Zelandii.
Instytut Ogrodnictwa prowadzi hodowlę od 2009 r. W latach 2008–2022 wykonano 670 krzyżówek i uzyskano około 39 870 siewek. Do kolekcji wybrano ponad 1500 klonów, a w latach 2019–2022 w trzech doświadczeniach badano 35 genotypów. Cele hodowli to odmiany wytrzymałe na mróz, o różnym okresie dojrzewania, plenne, z dużymi, atrakcyjnymi i jędrnymi owocami oraz odporne na choroby, głównie grzybowe.
Jak wybrać borówkę do ogrodu: trzy przykłady
Te zestawy ułożyliśmy sami z ocen w tabeli. Źródła nie polecają ich wprost do ogrodów.
Zdrowe krzewy. 'Reka' (średnio wczesna), 'Legacy' (średnio późna) i 'Elliott' (bardzo późna) mają małą podatność na wszystkie trzy choroby. Razem dają owoce od wczesnego do późnego terminu.
Mroźne miejsce. Wybierz odmiany z bardzo dużą wytrzymałością na mróz: 'Reka', 'Bluecrop', 'Bluegold' albo 'Lateblue'. 'Lateblue' ma też późny początek wegetacji.
Długi sezon zbioru. Połącz odmiany z różnych grup, na przykład wczesną 'Duke', średnią 'Bluecrop' i bardzo późną 'Elliott'. Wszystkie mają dużą lub bardzo dużą plenność.
Gdy źródła się nie zgadzają i czego nie wiemy
Odczyn gleby. Metodyka ochrony borówki podaje pH 3,5–4,0. Broszura Instytutu Ogrodnictwa o wapnowaniu w sadownictwie z 2023 r. podaje dla borówki wysokiej i żurawiny pH 3,8–4,5. Oba zakresy oznaczają glebę silnie kwaśną.
Zapylanie. Nasze źródła nie piszą, czy borówka potrzebuje drugiej odmiany do zapylenia. Wersja dla doradców wspomina tylko, że zarośla wokół plantacji są dobrym środowiskiem dla owadów zapylających, głównie trzmieli.
Wielkość i smak owoców. Metodyka nie ocenia wielkości ani smaku owoców poszczególnych odmian. Nie podajemy ich z pamięci.
Kreski w tabeli. Przy części odmian nie ma oceny podatności na choroby. To nie znaczy, że są odporne.
Odmiany borówki wysokiej według Metodyki integrowanej ochrony borówki wysokiej (Instytut Ogrodnictwa, 2013, aktualizacja 2020). Ostatnie trzy kolumny to podatność na choroby; „brak” = w tabeli nie podano oceny
| Odmiana | Wytrzymałość na mróz | Początek wegetacji | Termin dojrzewania | Plenność | Antraknoza | Zgorzel pędów | Zamieranie pędów |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 'Bluetta' | Duża | Wczesny | Wczesny | Średnia | Duża | Mała | Mała |
| 'Chanticleer' | Mała | Wczesny | Wczesny | Mała | Brak | Mała | Średnia |
| 'Duke' | Duża | Wczesny | Wczesny | Duża | Średnia | Średnia | Mała |
| 'Earliblue' | Duża | Średnio wczesny | Wczesny | Średnia | Duża | Średnia | Duża |
| 'Hannah's Choice' | Średnia | Wczesny | Wczesny | Średnia | Brak | Mała | Mała |
| 'Kaz Pliszka' | Duża | Wczesny | Wczesny | Duża | Brak | Brak | Brak |
| 'Sunrise' | Duża | Wczesny | Wczesny | Duża | Średnia | Średnia | Mała |
| 'Bluejay' | Duża | Średnio wczesny | Średnio wczesny | Średnia | Średnia | Mała | Mała |
| 'Denise Blue' | Duża | Średnio wczesny | Średnio wczesny | Duża | Brak | Mała | Mała |
| 'Draper' | Duża | Wczesny | Średnio wczesny | Duża | Brak | Mała | Brak |
| 'Patriot' | Duża | Wczesny | Średnio wczesny | Średnia | Duża | Mała | Brak |
| 'Reka' | Bardzo duża | Wczesny | Średnio wczesny | Duża | Mała | Mała | Mała |
| 'Spartan' | Duża | Wczesny | Średnio wczesny | Duża | Duża | Mała | Brak |
| 'Bluecrop' | Bardzo duża | Średnio wczesny | Średni | Duża | Duża | Średnia | Mała |
| 'Bonus' | Duża | Średnio wczesny | Średni | Duża | Brak | Mała | Mała |
| 'Hardyblue' | Duża | Wczesny | Średni | Duża | Brak | Mała | Brak |
| 'Olympia' | Duża | Średnio wczesny | Średni | Duża | Brak | Mała | Mała |
| 'Sierra' | Duża | Średnio wczesny | Średni | Duża | Mała | Mała | Brak |
| 'Toro' | Duża | Średnio wczesny | Średni | Średnia | Brak | Mała | Brak |
| 'Berkeley' | Duża | Średnio wczesny | Średnio późny | Średnia | Mała | Średnia | Duża |
| 'Bluegold' | Bardzo duża | Średnio wczesny | Średnio późny | Duża | Brak | Brak | Mała |
| 'Chandler' | Duża | Średnio wczesny | Średnio późny | Średnia | Mała | Brak | Mała |
| 'Darrow' | Średnia | Średnio wczesny | Średnio późny | Mała | Mała | Mała | Brak |
| 'Legacy' | Duża | Późny | Średnio późny | Średnia | Mała | Mała | Mała |
| 'Nelson' | Duża | Średnio wczesny | Średnio późny | Duża | Brak | Brak | Brak |
| 'Rubel' | Duża | Wczesny | Średnio późny | Średnia | Średnia | Średnia | Średnia |
| 'Brigitta' | Duża | Średnio wczesny | Późny | Średnia | Mała | Średnia | Brak |
| 'Jersey' | Bardzo duża | Średnio wczesny | Późny | Duża | Duża | Duża | Duża |
| 'Lateblue' | Bardzo duża | Późny | Późny | Duża | Mała | Mała | Brak |
| 'Aurora' | Duża | Średnio wczesny | Bardzo późny | Duża | Brak | Mała | Mała |
| 'Elliott' | Duża | Średnio wczesny | Bardzo późny | Bardzo duża | Mała | Mała | Mała |
| 'Liberty' | Duża | Późny | Bardzo późny | Duża | Brak | Mała | Brak |
Jak to zrobić
- Sprawdź w tabeli wytrzymałość na mróz. Omijaj 'Chanticleer', jedyną odmianę z oceną „mała”.
- Jeśli nie chcesz walczyć z chorobami pędów, szukaj odmian z oceną „mała” w trzech ostatnich kolumnach, na przykład 'Reki', 'Legacy' albo 'Elliotta'.
- Dobierz odmiany z różnych grup dojrzewania, jeśli chcesz zbierać owoce dłużej. Metodyka dzieli je od wczesnych do bardzo późnych.
- Jeśli twoja działka leży w miejscu narażonym na wiosenne przymrozki, zwróć uwagę na początek wegetacji. Odmiany, które ruszają późno, to 'Legacy', 'Lateblue' i 'Liberty'.
- Przygotuj kwaśną glebę, zanim kupisz krzewy. Bez niej żadna odmiana nie będzie dobrze rosła.
- Kupuj sadzonki w sprawdzonej szkółce: zdrowe, z rozbudowanym systemem korzeniowym i kilkoma grubymi pędami.
Najczęstsze pytania
Jakie są najwcześniejsze odmiany borówki amerykańskiej?
W grupie wczesnej metodyka Instytutu Ogrodnictwa wymienia 'Duke', 'Sunrise', 'Bluetta', 'Earliblue', 'Hannah's Choice', 'Kaz Pliszka' i 'Chanticleer'.
Jakie są późne odmiany borówki?
Późne to 'Brigitta', 'Jersey' i 'Lateblue', a bardzo późne 'Elliott', 'Aurora' i 'Liberty'.
Która borówka jest najbardziej odporna na mróz?
W tabeli metodyki bardzo dużą wytrzymałość na mróz mają 'Bluecrop', 'Bluegold', 'Reka', 'Jersey' i 'Lateblue'. Małą ma tylko 'Chanticleer'.
Która odmiana borówki najmniej choruje?
Małą podatność na antraknozę, zgorzel pędów i zamieranie pędów jednocześnie mają 'Reka', 'Legacy' i 'Elliott'. Dużą podatność na wszystkie trzy choroby ma 'Jersey'.
Czy 'Bluecrop' to dobra odmiana?
Przez kilkadziesiąt lat była to odmiana dominująca w uprawie. Ma bardzo dużą wytrzymałość na mróz i dużą plenność, ale dużą podatność na antraknozę.
Jakie pH gleby dla borówki?
Metodyka ochrony borówki wysokiej podaje pH 3,5–4,0, a broszura Instytutu Ogrodnictwa o wapnowaniu pH 3,8–4,5. W obu przypadkach to gleba silnie kwaśna.
Kalendarz ogrodnika na skrzynkę
Sezonowe przypomnienia o pracach w ogrodzie i nowe artykuły. Bez spamu.
Dziękujemy! Twój adres jest już na liście.
Źródła
Tę stronę napisaliśmy na podstawie poniższych źródeł.
- Metodyka integrowanej ochrony borówki wysokiej (materiały dla producentów), red. H. Bryk, aktualizacja red. M. Kałużna, Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2013, aktualizacja 2020
- Metodyka integrowanej ochrony borówki wysokiej (materiały dla doradców), Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2013, aktualizacja 2020
- Hodowla w InHort w Skierniewicach (S. Pluta, S. Keller-Przybyłkowicz), Jagodnik, listopad–grudzień 2023, Instytut Ogrodnictwa – PIB, Skierniewice, 2023
- Wapnowanie w uprawach sadowniczych (P. Wójcik, J. Filipczak), Instytut Ogrodnictwa – PIB, Skierniewice, 2023