Odmiany pomidorów

Karłowe czy wysokie: pierwszy wybór

Metodyka integrowanej produkcji pomidorów gruntowych, opracowana na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu, dzieli odmiany na dwie grupy. Odmiany o wzroście zdeterminowanym, czyli karłowe albo samokończące, mają mniej niż 60 cm. Odmiany o wzroście niezdeterminowanym, czyli wysokie, rosną ponad 60 cm i wymagają podpór.

Odmiany karłowe dzielą się jeszcze na płożące i sztywnołodygowe. Metodyka zwraca uwagę, że sztywnołodygowe zwykle słabiej porażają choroby grzybowe i rzadziej gniją im owoce.

Na grządce karłowe sadzi się gęściej niż wysokie. W uprawie towarowej metodyka podaje 25–30 tysięcy roślin na hektar dla odmian karłowych i 16–20 tysięcy dla wysokich. Jak prowadzić wysokie pomidory przy palikach, piszemy na stronie uprawa pomidorów.

Wczesność: dlaczego w gruncie liczy się każdy tydzień

Pomidor jest ciepłolubny. Metodyka podaje, że chłód w temperaturze 0–5 °C już go uszkadza, a poniżej 0 °C roślina ginie. Optymalnie rośnie w dzień przy 18–25 °C, a w nocy przy 16–18 °C. Okres bez przymrozków powinien trwać co najmniej 4 miesiące.

Dlatego w gruncie wczesność odmiany ma duże znaczenie. Bardzo wczesne odmiany dają pierwsze owoce już 50–60 dni po posadzeniu, a najpóźniejsze dopiero po 80–90 dniach. Metodyka poleca do produkcji integrowanej właśnie odmiany bardzo wczesne i wczesne.

Rozsadę wysadza się zwykle w drugiej połowie maja, w rejonach, gdzie wiosenne przymrozki kończą się najpóźniej 15–20 maja. W cieplejszych rejonach można zacząć pod koniec kwietnia, a na późniejszy zbiór sadzić jeszcze na początku czerwca. Więcej o terminach znajdziesz na stronie kiedy sadzić pomidory.

W ostatnich latach pogoda bywa trudna nawet dla dobrych odmian. W doświadczeniu COBORU z 2024 r. z dziesięcioma wysokimi odmianami gruntowymi susza, upał i nieregularne opady utrudniały zapylanie i sprzyjały suchej zgniliźnie wierzchołkowej owoców, a późne ochłodzenie zostawiło zielone owoce na późniejszych odmianach.

Wielkość, kolor i odporność na pękanie

Według metodyki średnia masa owocu pomidora gruntowego wynosi 50–160 g, a największe owoce rosną na najniższych gronach. Ważną cechą jest odporność na pękanie, bo ułatwia zbiór i pomaga zachować jakość owoców.

U niektórych odmian metodyka odnotowuje częściową partenokarpię, czyli zawiązywanie owoców bez zapylenia.

Kolor to w dużej mierze kwestia smaku i przeznaczenia. W doświadczeniu COBORU z 2024 r. wśród dziesięciu badanych odmian wysokich były dwie o bardzo drobnych owocach, jedna żółta i dwie typu malinowego. Do przetwórstwa metodyka poleca odmiany o dużej zawartości suchej masy, ekstraktu i barwników.

Popularne odmiany do ogrodu

Poradnik ogrodniczy Muratora wymienia odmiany, które polscy ogrodnicy chętnie uprawiają w gruncie. Wśród karłowych to bardzo wczesna, żółta 'Olka Polka' o owocach 30–50 g oraz wczesny, sztywnołodygowy 'Jawor' z owocami około 100 g odpornymi na pękanie. Na przetwory poleca wczesną 'Rumbę Ożarowską' o owocach około 90 g.

Z wysokich wymienia malinowe 'Malinowy Ożarowski' (wczesny) i 'Malinowy Henryka' (średnio późny, owoce około 200 g), a także średnio późne 'Krakusa' i 'Gianta'. Według Muratora 'Giant' jest odporny na wirusa mozaiki tytoniu, a koktajlowy 'Koralik' na zarazę ziemniaka.

Odporność na choroby zawsze sprawdzaj na opakowaniu nasion. O chorobach pomidorów i ich rozpoznawaniu piszemy na stronie choroby pomidorów.

Wysokie odmiany szklarniowe w gruncie

Czy odmiany szklarniowe nadają się do gruntu? Naukowcy z Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie porównali w latach 2007–2008 sześć wysokich odmian uprawianych w polu przy palikach: cztery mieszańce szklarniowe ('Aurelius F1', 'Megana F1', 'Merkury F1', 'Red Chief F1') oraz dwie odmiany wzorcowe, 'Malinowy Henryka' i 'Złoty Ożarowski'.

Najwyższy plon handlowy dały 'Aurelius F1' (48,35 t/ha) i 'Megana F1' (47,40 t/ha). Mieszańce szklarniowe miały też grubszą ścianę owocu niż 'Malinowy Henryka'. Większe owoce niż 'Malinowy Henryka' miały 'Złoty Ożarowski', 'Red Chief F1', 'Aurelius F1' i 'Merkury F1'.

To wyniki z jednego regionu i sprzed kilkunastu lat, ale pokazują, że wysokie mieszańce mogą dobrze plonować także w gruncie.

Odmiany pod osłony

Pod osłonami uprawia się głównie wysokie odmiany. Metodyka integrowanej produkcji pomidorów pod osłonami, przygotowana przez Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach, rozróżnia odmiany o owocach mięsistych, średniej wielkości i drobnych typu cherry oraz odmiany do zbioru w gronach. Każda z tych grup wymaga trochę innego nawożenia.

Rośliny prowadzi się na jeden lub dwa pędy. W uprawie wiosennej zwykle na 6–7 gron, w jesiennej na 4–5. Metodyka podkreśla, że naturalną odporność uprawy zapewnia dobór odmian odpornych na choroby i szkodniki oraz podkładek dla rozsady szczepionej.

Stare polskie odmiany wracają

Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach przechowuje w Regionalnym Centrum Bioróżnorodności Ogrodniczej nasiona starych odmian i przygotowuje je do ponownej rejestracji jako odmiany amatorskie. W 2023 r. przygotowano dokumentację dla czterech odmian, a w 2024 r. dla dwóch kolejnych:

- 'Mory 33': wyselekcjonowana w 1934 r., karłowa (40–60 cm), samokończąca, z późnym zbiorem w sierpniu i wrześniu. - 'Reper': wpisana do rejestru w 1979 r., karłowa, sztywnołodygowa, średnio późna, o dużej odporności na choroby. - 'Bursztyn': wpisana w 1989 r., karłowa odmiana amatorska do ogrodów przydomowych i działkowych. - 'Karzełek Chodowski': bardzo wczesna, karłowa, głównie na przetwory. Dobrze zawiązuje owoce przy złej pogodzie, ale w mokre lato mogą pękać. - 'Morden': wpisana do polskiego rejestru w 1970 r., gruntowa, samokończąca, o słodkich owocach z lekką kwaskowatością, na świeżo, na soki i przeciery. - 'Open Air': wyselekcjonowana w Polsce ponad 80 lat temu, wysoka (70–90 cm), o płaskich, żebrowanych owocach około 100 g. Smaczna, ale skłonna do pękania i wrażliwa na choroby grzybowe.

W krajowej liście odmian roślin warzywnych COBORU pomidor ma osobną część z odmianami amatorskimi.

Gdy źródła się nie zgadzają

'Malinowy Henryka' czy 'Malinowy Henryka F1'? Murator podaje tę odmianę z oznaczeniem F1, a w badaniu ZUT występuje bez niego, jako odmiana wzorcowa. Sprawdź oznaczenie na opakowaniu nasion.

Odporność. Odporność 'Gianta' na wirusa mozaiki tytoniu i 'Koralika' na zarazę podaje tylko poradnik Muratora. Nie znaleźliśmy jej w źródłach naukowych, dlatego traktuj ją ostrożnie.

Czego nie podajemy. Nie udało nam się otworzyć pełnej listy odmian pomidora z krajowego rejestru ani wyników doświadczeń COBORU dla konkretnych odmian, dlatego nie podajemy, które z opisanych odmian są dziś zarejestrowane.