Uprawa buraków
Burak ćwikłowy rośnie prawie wszędzie, ale łatwo gromadzi azotany i nie znosi kwaśnej ziemi. Dobra uprawa to mniej nawozu, niż podpowiada ręka, i woda wtedy, gdy rośliny są jeszcze małe.
W skrócie
Buraki ćwikłowe uprawiaj na glebie o pH 6,5–7,0, w drugim lub trzecim roku po oborniku. Azot podaj w całości przed siewem. Najwięcej wody potrzebują od wschodów do 2–3 liści. Piel płytko, tuż po wschodach. Zbieraj przed jesiennymi przymrozkami, w suchą pogodę, a przechowuj w 1–2 °C.
Skąd bierzemy zalecenia
Terminy siewu, głębokość i rozstawę opisujemy w artykule Kiedy siać buraki, a odmiany w artykule Odmiany buraka ćwikłowego. Tutaj zajmujemy się resztą sezonu: glebą, nawozem, wodą, pieleniem, zbiorem i przechowaniem.
Korzystamy z trzech opracowań Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach:
- Metodyka integrowanej produkcji buraka ćwikłowego z 2023 roku, zatwierdzona przez Głównego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa, - Metodyka integrowanej ochrony buraka ćwikłowego dla producentów z 2013 roku, - przewodnik dr Reginy Janas z 2023 roku. Dotyczy on ekologicznej uprawy buraków na wysadki, czyli korzeni przeznaczonych do produkcji nasion. Informacje z tego przewodnika podpisujemy nazwiskiem autorki. Pamiętaj, że wszystkie dotyczą uprawy wysadków. Tam, gdzie różnią się od zaleceń dla buraków do jedzenia, pokazujemy oba zalecenia.
Wszystkie trzy pisano dla plantacji i podają dawki na hektar. Przeliczenia na metr kwadratowy są nasze i tak je oznaczamy.
Buraki: co i kiedy robić
W nieogrzewanej szklarni i w gruncie. Pogoda co roku jest inna, więc sprawdzaj też temperaturę gleby.
Temperatura i gleba
Temperatura. Metodyka integrowanej produkcji podaje, że burak ćwikłowy wymaga do kiełkowania temperatury około 8 °C, a do wschodów 11 °C. Janas podaje optymalne temperatury wzrostu na poziomie 15–18 °C.
Gleba. Metodyka ochrony za najbardziej odpowiednie uznaje średnio zwięzłe gleby piaszczysto-gliniaste i gliniaste, a także gleby bogate w próchnicę. Nie nadają się gleby bardzo ciężkie, podmokłe i kwaśne.
Odczyn. Tu dokumenty Instytutu Ogrodnictwa podają zakres nieco inaczej, a metodyka integrowanej produkcji podaje dwa zakresy w dwóch rozdziałach.
| Źródło | Odczyn |
|---|---|
| Metodyka integrowanej produkcji (2023), rozdział o wymaganiach glebowych | Optymalny zakres pH 6,5–7,0 |
| Metodyka integrowanej produkcji (2023), rozdział o odczynie gleby | Gleba mineralna pH 6–7,5, gleby torfowe pH 5,5–6 |
| Metodyka integrowanej ochrony (2013) | Gleba mineralna pH 6–7,5, gleby torfowe pH 5,5–6 |
| Przewodnik Janas (wysadki) | Odczyn obojętny i lekko zasadowy, pH 6,5–7,0 |
Janas dodaje, że burak ćwikłowy jest gatunkiem wrażliwym na zakwaszenie gleby.
Wapnowanie z wyprzedzeniem. Metodyka integrowanej produkcji ostrzega: podobnie jak marchew, burak ćwikłowy źle rośnie na glebie świeżo wapnowanej. Podaje też, ile wapna można dać jednorazowo. W przeliczeniu na CaO dawka nie powinna przekraczać 1,0–1,5 t/ha na glebach lekkich, 2 t/ha na średnich i 2,5 t/ha na ciężkich. To 100–150 g, 200 g i 250 g CaO na metr kwadratowy (nasze wyliczenie z t/ha).
Zmianowanie i obornik
Co 4 lata. Buraka nie należy uprawiać po sobie ani po szpinaku, na tym samym polu częściej niż co 4 lata. Tak piszą obie metodyki. Janas podaje to samo innymi słowami: minimalny okres trwania płodozmianu wynosi 4 lata.
Dobre przedplony. Metodyka ochrony wymienia zboża, rośliny bobowate, dyniowate, czosnkowate i astrowate. W warzywniku to na przykład groch i fasola, ogórki i cukinia, cebula i czosnek, sałata. Przykłady gatunków dobraliśmy sami do rodzin wymienionych w metodyce.
Złe przedplony. Janas pisze, że buraka nie należy uprawiać po roślinach korzeniowych, szpinaku i kapustnych.
Obornik. Metodyka integrowanej produkcji tłumaczy, dlaczego buraków nie sieje się na świeżym oborniku. Burak ćwikłowy ma dużą skłonność do nadmiernego gromadzenia azotanów w korzeniach spichrzowych. Dlatego najlepiej uprawiać go w drugim lub trzecim roku po oborniku.
Janas dodaje drugi powód, ogólny: bezpośrednie stosowanie obornika pod rośliny o długim okresie wegetacji jest niewskazane, bo ich dojrzewanie może się znacznie opóźnić. Podaje też górną granicę dawki obornika lub kompostu w uprawie ekologicznej: 30–34 t/ha, czyli 3–3,4 kg na metr kwadratowy (nasze wyliczenie z t/ha).
O przygotowaniu obornika i kompostu piszemy w artykułach Obornik i Jak zrobić kompost.
Nawożenie: azot przed siewem i ostrożnie
Metodyka integrowanej produkcji każe ustalać dawki na podstawie analizy gleby. Dla gleb o niskiej lub nieznanej zasobności podaje dawki orientacyjne, w przeliczeniu na czysty składnik. Takie same liczby zawiera starsza metodyka ochrony.
| Składnik | Dawka w metodykach | Na 1 m² (nasze wyliczenie z kg/ha) |
|---|---|---|
| Azot (N) | 70–100 kg/ha | 7–10 g |
| Fosfor (P₂O₅) | 60–80 kg/ha | 6–8 g |
| Potas (K₂O) | 150–250 kg/ha | 15–25 g |
Azot w całości przed siewem. Metodyka ochrony pisze, że nawozy azotowe najlepiej zastosować w całości przed siewem buraka, co częściowo ogranicza kumulację azotanów.
Mniej po bobowatych. Metodyka integrowanej produkcji radzi zmniejszyć dawkę azotu, nawet o połowę, a niekiedy w ogóle z niego zrezygnować. Dotyczy to gleb bogatych w próchnicę i stanowisk po udanym przedplonie roślin bobowatych, zwłaszcza wieloletnich, takich jak lucerna czy koniczyna.
Ile burak bierze z gleby. Z plonem 100 ton świeżej masy z hektara (korzenie i liście) burak pobiera z gleby 270 kg azotu, 46 kg fosforu, 460 kg potasu i 46 kg magnezu. Potasu jest w tym zestawieniu najwięcej.
Bor. Spośród mikroelementów największe straty w uprawie buraka powoduje niedobór boru. Metodyka ochrony opisuje objawy: zgorzel liści sercowych i sucha zgnilizna korzeni. Obie metodyki polecają nawozy wieloskładnikowe z mikroelementami zwłaszcza w gospodarstwach, które nie stosują obornika ani innych nawozów naturalnych.
Koniec dokarmiania. Dokarmianie dolistne metodyka integrowanej produkcji każe zakończyć co najmniej 3–4 tygodnie przed zbiorem.
Podlewanie: najważniejsze są pierwsze tygodnie
Kiedy. Metodyka ochrony pisze, że największe zapotrzebowanie na wodę jest w okresie od wschodów do wykształcenia 2–3 liści. To samo podaje Janas dla buraków na wysadki.
Ile. Optymalna wilgotność gleby dla buraka to 60–75% polowej pojemności wodnej. Dawki podlewania dokumenty podają trochę inaczej.
| Źródło | Dawka w okresach suszy |
|---|---|
| Metodyka integrowanej produkcji (2023) | 2–3 razy deszczowanie w dawce 15–25 mm opadu. Jednorazowo około 15–20 mm na glebach lekkich i 20–25 mm na ciężkich |
| Przewodnik Janas (wysadki) | 2–3 razy deszczowanie w dawce 20–25 mm opadu |
Jeden milimetr opadu to litr wody na metr kwadratowy. Jedno podlanie to więc 15–25 litrów na metr grządki (nasze wyliczenie).
Skorupa. Janas zwraca uwagę, że w czasie kiełkowania i wschodów burak ćwikłowy jest wrażliwy na zaskorupianie gleby.
Pielenie i przerywka
Chwasty. Janas ocenia, że burak ćwikłowy jest średnio wrażliwy na zachwaszczenie, ale straty w plonie w buraku nieodchwaszczanym mogą sięgać nawet 80%.
Pierwsze pielenie. Metodyka integrowanej produkcji każe pierwsze mechaniczne odchwaszczanie międzyrzędzi i ręczne pielenie w rzędach wykonać tuż po wschodach buraka i chwastów.
Płytko. Spulchnia się płytko, na 1–3 cm. Metodyka odradza głęboką uprawę międzyrzędzi. Odradza też spulchnianie wtedy, gdy pole jest czyste i nie ma skorupy.
Przerywka. Z jednego kłębka nasion wielokiełkowych wyrasta kilka roślin, dlatego trzeba je przerwać. Metodyka integrowanej produkcji radzi robić to w fazie 2–4 liści. Młode rośliny zostawia się w rzędzie:
- co 3–5 cm w uprawie na zbiór pęczkowy i do konserwowania, - co 6–10 cm w uprawie na późniejszy zbiór i przechowywanie.
Przy nasionach jednokiełkowych przerywka nie jest potrzebna. W rozdziale o siewie ta sama metodyka podaje węższe odstępy. Obie wersje zestawiamy w artykule Kiedy siać buraki.
Pośpiechy. Jeśli część roślin zamiast grubieć wybija w pędy kwiatostanowe, przyczyną może być chłód. Według metodyki temperatura poniżej 10 °C utrzymująca się przez kilkanaście dni może spowodować wytwarzanie pędów kwiatostanowych, czyli pośpiechów. Krótkotrwałe obniżenie temperatury, nawet do 0 °C, tego nie wywołuje.
Zbiór: przed przymrozkami i bez uszkodzeń
Termin. Metodyka integrowanej produkcji pisze krótko: buraki ćwikłowe należy zbierać przed jesiennymi przymrozkami. Przy burakach do przechowania zbiór przypada na koniec września i początek października. Janas podaje dla wysadków w warunkach Polski trzecią dekadę września lub pierwszą dekadę października.
Metodyka wyjaśnia też, po co ten pośpiech. Przymrozki w czasie zbioru powodują, że korzenie gorzej się przechowują.
Pogoda. Zbiór przeprowadza się bardzo starannie, żeby nie uszkadzać korzeni, w czasie bezdeszczowej pogody. Janas pisze, że korzenie mokre i zabłocone gorzej się przechowują.
Liście. Tu zalecenia zależą od tego, na co buraki są przeznaczone.
| Źródło | Jak obcinać liście |
|---|---|
| Metodyka integrowanej produkcji (buraki do jedzenia i przechowania) | Przy zbiorze ręcznym krótko, najwyżej do 1 cm długości |
| Przewodnik Janas (wysadki do produkcji nasion) | Na wysokości 2–3 cm nad głową korzenia, tak żeby nie uszkodzić wierzchołka wzrostu |
Janas uzasadnia swoje zalecenie ochroną wierzchołka wzrostu u wysadków. Buraki do kuchni i na zimę obcinaj krótko, jak podaje metodyka.
Korzeń palowy. Przycina się go tylko wtedy, gdy został uszkodzony w czasie zbioru.
Jaka wielkość na zimę. Metodyka integrowanej produkcji w rozdziale o przechowywaniu pisze, że najlepsze do przechowania są korzenie średniej wielkości, o średnicy 7–10 cm. W tabeli przeznaczeń za najbardziej pożądaną w długim przechowywaniu podaje średnicę 6–8 cm, a w rozdziale o odmianach za najbardziej pożądaną frakcję uznaje na ogół korzenie o średnicy 5–8 cm.
Przechowywanie: kopiec, piwnica, ziemianka
Warunki. Optymalna temperatura przechowywania buraków to według metodyki integrowanej produkcji 1–2 °C, a wilgotność względna powietrza 95–98%. W takich warunkach buraki można przechowywać nawet 8 miesięcy. Janas podaje dla wysadków temperaturę w granicach 0–2 °C.
Co szkodzi. Korzenie przechowywane w niskiej wilgotności powietrza więdną. W zbyt wysokiej temperaturze wyrastają z nich liście.
Kopiec ziemny. Metodyka opisuje go dokładnie:
- rów ma być płytki, 20–30 cm, ale szeroki, 100–120 cm, - korzenie usypuje się w pryzmę wysokości do 1 m, - pryzmę przykrywa się cienką, 5–6 cm warstwą wilgotnej ziemi lub piasku, - gdy nadejdą mrozy, ziemia na powierzchni kopca lekko zamarznie, a korzenie będą schłodzone do 1 °C, daje się okrycie zimowe: warstwę słomy 20–30 cm i warstwę ziemi grubości 15–20 cm, - w kopcach ziemnych nie zakłada się wietrzników.
W kopcach ziemnych można przechować buraki do końca marca.
Piwnica i ziemianka. Buraki można przechowywać także w przechowalniach bez aktywnej wentylacji, w piwnicach i ziemiankach, czyli tam, gdzie jest niska temperatura i wysoka wilgotność. Bez większych strat da się je tak przechować przez 3–4 miesiące. Metodyka ostrzega przed zbyt silnym wietrzeniem, bo powoduje ono więdnięcie korzeni i wyższe ubytki masy.
Chłodnia. Najdłużej buraki przechowują się w komorach chłodniczych, bo tam da się utrzymać optymalną temperaturę i wilgotność.
| Miejsce | Jak długo według metodyki |
|---|---|
| Piwnica, ziemianka, przechowalnia bez aktywnej wentylacji | 3–4 miesiące bez większych strat |
| Kopiec ziemny | Do końca marca |
| Warunki optymalne, 1–2 °C i 95–98% wilgotności. Według metodyki najłatwiej utrzymać je w komorze chłodniczej | Nawet 8 miesięcy |
Ściąga: uprawa buraków ćwikłowych
| Co | Co podaje metodyka integrowanej produkcji (Instytut Ogrodnictwa, PIORiN) |
|---|---|
| Odczyn gleby | Optymalnie pH 6,5–7,0. Nie na glebie świeżo wapnowanej |
| Obornik | Najlepiej drugi lub trzeci rok po oborniku |
| Zmianowanie | Na tym samym polu nie częściej niż co 4 lata |
| Azot | 70–100 kg N/ha przy niskiej lub nieznanej zasobności gleby |
| Woda | W okresach suszy 2–3 razy po 15–25 mm |
| Pielenie | Pierwsze tuż po wschodach buraka i chwastów, płytko |
| Zbiór | Przed jesiennymi przymrozkami, w bezdeszczową pogodę |
| Liście przy zbiorze ręcznym | Obcina się krótko, najwyżej do 1 cm |
| Przechowywanie | 1–2 °C i wilgotność powietrza 95–98% |
Jak to zrobić
- Wybierz miejsce, na którym buraki nie rosły od co najmniej 4 lat, najlepiej w drugim lub trzecim roku po oborniku.
- Sprawdź odczyn. Jeśli gleba jest kwaśna, zwapnuj ją z wyprzedzeniem, a nie tuż przed siewem.
- Nawóz azotowy podaj w całości przed siewem i nie przesadzaj z dawką.
- Po wschodach pilnuj wilgoci, aż rośliny będą miały 2–3 liście.
- Pierwszy raz wypiel tuż po wschodach. Spulchniaj płytko, na 1–3 cm.
- W fazie 2–4 liści przerwij rośliny z nasion wielokiełkowych.
- Zbierz buraki przed jesiennymi przymrozkami, w suchy dzień. Liście obetnij krótko i nie przycinaj zdrowego korzenia.
- Przechowuj w chłodzie i wysokiej wilgotności: w kopcu, piwnicy lub ziemiance.
Najczęstsze pytania
Czy buraki można uprawiać na oborniku?
Lepiej nie na świeżym. Metodyka integrowanej produkcji radzi uprawiać buraki w drugim lub trzecim roku po oborniku, bo burak ćwikłowy ma dużą skłonność do gromadzenia azotanów w korzeniach.
Jakie pH lubią buraki ćwikłowe?
Metodyka integrowanej produkcji podaje optymalny zakres pH 6,5–7,0, a w rozdziale o odczynie gleby dla gleb mineralnych pH 6–7,5. Ten szerszy zakres podaje też starsza metodyka ochrony. Burak jest wrażliwy na zakwaszenie gleby, ale źle rośnie też na glebie świeżo wapnowanej.
Kiedy podlewać buraki?
Najbardziej od wschodów do wykształcenia 2–3 liści. W okresach suszy metodyka integrowanej produkcji zaleca 2–3 razy deszczowanie w dawce 15–25 mm opadu.
Dlaczego buraki wybijają w pędy kwiatostanowe?
Według metodyki może to spowodować temperatura poniżej 10 °C utrzymująca się przez kilkanaście dni. Krótkotrwały spadek temperatury, nawet do 0 °C, tego nie wywołuje.
Kiedy zbierać buraki na zimę?
Przed jesiennymi przymrozkami, w bezdeszczową pogodę. Dla buraków do przechowania metodyka podaje koniec września i początek października.
Jak obcinać liście buraków przy zbiorze?
Krótko, najwyżej do 1 cm długości. Korzeń palowy przycina się tylko wtedy, gdy został uszkodzony w czasie zbioru.
Jak przechowywać buraki przez zimę?
W 1–2 °C i wilgotności powietrza 95–98%. W piwnicy lub ziemiance przechowują się bez większych strat 3–4 miesiące, w kopcu ziemnym do końca marca.
Kalendarz ogrodnika na skrzynkę
Sezonowe przypomnienia o pracach w ogrodzie i nowe artykuły. Bez spamu.
Dziękujemy! Twój adres jest już na liście.
Źródła
Tę stronę napisaliśmy na podstawie poniższych źródeł.
- Metodyka integrowanej produkcji buraka ćwikłowego (wydanie czwarte zmienione), red. Z. Anyszka, aktualizacja M. Cieślińska, Główny Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa, Instytut Ogrodnictwa-PIB, 2023
- Metodyka integrowanej ochrony buraka ćwikłowego (materiały dla producentów), Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2013
- Produkcja materiału rozmnożeniowego (wysadków) buraka ćwikłowego (Beta vulgaris L.) w systemie rolnictwa ekologicznego (dr Regina Janas), Instytut Ogrodnictwa-PIB, Skierniewice, 2023