Ogrodnik ABC
Cebula Uprawa i pielęgnacja

Uprawa cebuli

Cebula ma korzenie tuż pod powierzchnią, więc szybko odczuwa suszę, chwasty i spóźniony nawóz. Dobrze prowadzona dojrzewa w porę i lepiej się przechowuje.

W skrócie

Cebulę uprawiaj na żyznej, próchnicznej glebie o pH 6,5–7, nie częściej niż co 4 lata w tym samym miejscu. Drugą dawkę azotu podaj najpóźniej do połowy czerwca. Najwięcej wody potrzebuje od połowy czerwca do końca lipca. Zbieraj, gdy 70–80% roślin ma załamany szczypior.

Młoda cebula na grządce
Zdjęcie: Kolforn, CC BY-SA 4.0, źródło

Skąd bierzemy zalecenia

O tym, kiedy sadzić dymkę, siać nasiona i sadzić rozsadę, piszemy w artykule Kiedy sadzić cebulę. Ten artykuł prowadzi dalej: od przygotowania grządki do spiżarni.

Korzystamy z dwóch opracowań Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach.

- Metodyka integrowanej ochrony cebuli dla producentów, pod redakcją dr Anny Jareckiej-Bonceli. Ma rozdziały o glebie, nawożeniu, nawadnianiu, zbiorze i przechowywaniu. - Przewodnik dr Reginy Janas, prof. Jerzego Szwejdy i Aleksandry Wojskiej z 2020 roku. Opisuje ekologiczną uprawę cebuli na wysadki, czyli cebul, z których w drugim roku zbiera się nasiona. Gdy przytaczamy ten przewodnik, zaznaczamy to.

Oba pisano dla plantacji, więc dawki podają na hektar. Przeliczenia na metr kwadratowy są nasze i tak je oznaczamy.

Metodyka zaczyna od korzeni. Cebula ma słaby system korzeniowy, który rozwija się głównie w wierzchniej warstwie gleby, do głębokości 20 cm. Ma przez to ograniczoną możliwość pobierania wody i składników pokarmowych. Dlatego, jak pisze metodyka, jej wymagania co do gleby, nawożenia i nawadniania są wysokie.

Cebula: co i kiedy robić

W nieogrzewanej szklarni i w gruncie. Pogoda co roku jest inna, więc sprawdzaj też temperaturę gleby.

Azot pogłównie Największe potrzeby wodne (cebula z siewu wiosennego)
Pielęgnacja

Gleba, odczyn i zmianowanie

Gleba. Metodyka wskazuje gleby żyzne, próchniczne, niezaskorupiające się. Nie nadają się gleby bardzo ciężkie, ilaste i podmokłe.

Odczyn. Optymalny to pH 6,5–7 w glebach mineralnych i pH 5,5–6 w glebach torfowych. Przewodnik Janas podaje dla uprawy na wysadki to samo: odczyn obojętny, pH w granicach 6,5–7,0.

Wapnowanie. Gleby mineralne wapnuje się, gdy pH spada poniżej 6,0. Jednorazowa dawka nawozów wapniowych w przeliczeniu na CaO nie powinna przekraczać 1,5–2 t/ha, czyli 150–200 g na metr kwadratowy (nasze wyliczenie z t/ha). Metodyka zastrzega, że wapnowania nie łączy się ze stosowaniem obornika. Zbyt wysoki odczyn też szkodzi, bo zmniejsza się wtedy dostępność fosforu, manganu, żelaza i boru.

Zmianowanie. Cebula nie powinna być uprawiana po sobie ani po innych warzywach czosnkowatych. Na to samo pole wraca nie częściej niż co 4 lata. Przewodnik Janas podaje dla wysadków 4–5 lat przerwy. Listę dobrych i złych przedplonów znajdziesz w artykule Kiedy sadzić cebulę.

Przygotowanie grządki. Przygotowanie gleby zaczyna się według metodyki bezpośrednio po zbiorze przedplonu. Przed siewem wierzchnia warstwa powinna być spulchniona do głębokości około 5 cm.

Obornik i kompost

Metodyka ogranicza dawkę nawozów naturalnych do 30–35 t/ha. Na grządce to 3–3,5 kg na metr kwadratowy (nasze wyliczenie z t/ha).

Przewodnik Janas, pisany dla uprawy ekologicznej na wysadki, radzi nawożenie organiczne zastosować na początku jesieni, w dawce 25–30 t/ha, i przyorać je na głębokość 12–18 cm. To 2,5–3 kg na metr kwadratowy (nasze wyliczenie z t/ha).

Jeśli cebula rośnie w pierwszym roku po oborniku, metodyka pozwala obniżyć dawkę azotu mineralnego. Liczby podajemy niżej.

Jak przygotować własny nawóz organiczny, piszemy w artykułach Jak zrobić kompost i Obornik.

Nawożenie mineralne: azot tylko do połowy czerwca

Dwa dokumenty Instytutu Ogrodnictwa mówią o potrzebach cebuli różnie i warto znać oba głosy.

Przewodnik Janas pisze, że cebula jest warzywem o niewielkich wymaganiach pokarmowych, i zaleca przed nawożeniem analizę gleby. Dotyczy on uprawy ekologicznej na wysadki.

Metodyka integrowanej ochrony, pisana dla plantacji towarowych, podaje dawki na wypadek, gdy analizy gleby nie ma.

SkładnikDawka w metodyceNa 1 m² (nasze wyliczenie z kg/ha)
Azot (N)120–150 kg/ha12–15 g
Azot w pierwszym roku po oborniku80–100 kg/ha8–10 g
Fosfor (P₂O₅)80–120 kg/ha8–12 g
Potas (K₂O)150–200 kg/ha15–20 g

To gramy czystego składnika, a nie nawozu.

Azot na dwa razy. Połowę zalecanej dawki azotu najlepiej zastosować przed rozpoczęciem uprawy, a drugą pogłównie, w jednej lub w dwóch dawkach, w okresie od trzeciej dekady maja do połowy czerwca.

Nie później. Metodyka ostrzega: spóźnione lub zbyt wysokie nawożenie azotem opóźnia dojrzewanie cebuli. Pogarsza też jej jakość i trwałość w przechowaniu.

Chlor. Cebula należy do roślin wrażliwych na chlor. Jeśli stosuje się sól potasową zawierającą chlor, metodyka każe dać ją jesienią.

Pielenie: od pierwszych dni

Cebula rosnąca na grządce
Cebula rosnąca na grządce Zdjęcie: Acabashi, CC BY-SA 4.0, źródło

Kiedy chwasty szkodzą najbardziej. Źródła wskazują ten sam okres, choć kończą go w trochę innym momencie.

ŹródłoOkres, w którym cebula musi być wolna od chwastów
Metodyka integrowanej ochrony cebuliOd wschodów cebuli do fazy 3–4 liści
Przewodnik Janas (wysadki)Od wschodów aż do fazy 2–3 liści właściwych

Jak wcześnie. Metodyka pisze, że najkorzystniej usuwać chwasty w fazie liścieni i pierwszych par liści, czyli dopóki są bardzo małe.

Jak głęboko. Zabiegi mechaniczne wykonuje się możliwie płytko, na jednakową głębokość, zwykle 1–3 cm. Ma to związek z płytkimi korzeniami cebuli. To nasze powiązanie dwóch informacji z metodyki.

Ile razy. W uprawie cebuli z siewu możliwe jest według metodyki wykonanie nawet 4–5 zabiegów.

Metodyka nie opisuje ściółkowania cebuli, więc go tu nie zalecamy.

Podlewanie: mało na początku, najwięcej latem

Metodyka pisze, że cebula jest wrażliwa na niedobór wody w glebie w każdej fazie wzrostu. Wskazuje jednak okresy, w których woda jest najważniejsza.

Wschody. Wilgoć jest potrzebna w czasie kiełkowania i wschodów. Metodyka podkreśla to szczególnie przy cebuli ozimej, sianej latem.

Zawiązywanie cebul. Największe zapotrzebowanie na wodę przypada na okres intensywnego zawiązywania cebul. U cebuli z siewu wiosennego jest to okres od połowy czerwca do końca lipca.

Ile na raz. W początkowym okresie wzrostu jednorazowe dawki wody nie powinny przekraczać 10–15 mm, a w późniejszym mogą dochodzić do 20 mm. Jeden milimetr to litr wody na metr kwadratowy. Na początku jest to więc najwyżej 10–15 litrów na metr grządki, później do 20 litrów (nasze wyliczenie).

Przewodnik Janas radzi deszczować cebulę zwłaszcza w czasie suchej i ciepłej pogody.

Metodyka nie podaje w rozdziale o nawadnianiu, kiedy zakończyć podlewanie przed zbiorem. Nie podajemy więc takiego terminu.

Kiedy cebula jest gotowa do zbioru

Oba opracowania podają tę samą oznakę: około 70–80% roślin ma załamany szczypior, a 3–4 liście na roślinie są jeszcze zielone. Metodyka nazywa ten moment optymalnym terminem zbioru cebuli przeznaczonej do przechowywania.

Nie czekaj dłużej. Metodyka opisuje skutki opóźnienia. Czekanie do całkowitego zaschnięcia szczypioru powoduje ponowne ukorzenienie się cebuli. Taka cebula krócej się przechowuje i wcześniej wyrasta w szczypior.

Cebula bączasta. Metodyka wspomina o niej przy terminie siewu: u większości odmian siew późniejszy od optymalnego zmniejsza plon, opóźnia dojrzewanie i zwiększa udział cebuli bączastej i o grubej szyjce.

Sucha szyjka. W rozdziale o chorobach metodyka pisze, że cebule przeznaczone do zbioru powinny być w pełni dojrzałe, z całkowicie zaschniętymi szyjkami przed obcinaniem liści. Chodzi o ochronę przed chorobami bakteryjnymi. Objawy chorób przechowalniczych opisujemy w artykule Choroby cebuli.

Zbiór i dosuszanie

Cebula suszy się na słońcu
Cebula suszy się na słońcu Zdjęcie: Øyvind Holmstad, CC BY-SA 4.0, źródło

Na plantacjach powszechnie stosuje się zbiór dwufazowy. Metodyka opisuje go tak: cebulę najpierw się wykopuje i zostawia na polu w wałach, żeby szczypior przewiądł, a potem zbiera i przewozi pod dach na dalsze dosuszanie. W ogrodzie odpowiada temu wyrwanie cebuli i zostawienie jej na grządce. To nasze przełożenie.

Ile na grządce. Dosuszanie cebuli w polu nie powinno trwać dłużej niż 7–10 dni. Taką samą liczbę podaje przewodnik Janas. Metodyka wymienia skutki zbyt długiego leżenia: gorsza jakość łuski, zazielenienie, ponowne ukorzenianie i szara pleśń. W rozdziale o chorobach powtarza, że długotrwałego dosuszania na polu należy unikać.

Małe gospodarstwa. Metodyka opisuje sposób dla niewielkich gospodarstw. Po wstępnym dosuszeniu na wałach cebulę ładuje się do ażurowych skrzyń. Skrzynie ustawia się na polu w kolumnach, a górne przykrywa folią, żeby cebula nie zamokła. Przy sprzyjającej pogodzie, czyli wysokiej temperaturze i braku opadów, takie dosuszanie trwa około 2 tygodni. Potem skrzynie ustawia się pod wiatą lub innym zadaszeniem, gdzie cebula dalej się dosusza.

Zbiór jednofazowy. To zbiór bez przesychania na polu. Szczypior obcina się wtedy na długość 10–12 cm, a cebulę od razu dosusza ciepłym powietrzem o temperaturze około 20–25 °C. Metodyka podaje, że w nowoczesnych przechowalniach dosuszanie trwa 2–3 tygodnie.

Przechowywanie cebuli

Warunki. Optymalne warunki przechowywania cebuli to według metodyki temperatura 0 °C i wilgotność względna powietrza 65–75%. Przewodnik Janas podaje dla chłodni 0 °C i 70–75%. Dodaje, że przy wilgotności powietrza powyżej 80% i temperaturze 0 °C z cebul zaczynają wyrastać korzenie. Wysadki na nasiona wymagają według niego innych warunków niż cebula do jedzenia, więc tych zaleceń tu nie przytaczamy.

Co się dzieje, gdy jest inaczej. Metodyka opisuje dwa typowe błędy. Zbyt wysoka wilgotność powoduje wyrastanie korzeni. Podwyższona temperatura powoduje wyrastanie szczypioru.

Jak długo. Długość okresu przechowania cebuli wynosi według metodyki 8–10 miesięcy. Do maja i czerwca cebulę trzeba przechowywać w komorach chłodniczych.

MiejsceJak długo według metodyki
Budynek gospodarski z ręcznie sterowaną wentylacją4–5 miesięcy. Metodyka uważa ten sposób za ryzykowny i tymczasowy
Komora chłodniczaPotrzebna, żeby przechować cebulę do maja i czerwca

Metodyka nie opisuje przechowywania cebuli w domu. Z jej zasad wynika tyle, że domowa spiżarnia powinna być sucha i możliwie chłodna, a cebula przed złożeniem dobrze dosuszona. To nasz wniosek.

Ściąga: uprawa cebuli

CoCo podaje metodyka Instytutu Ogrodnictwa
GlebaŻyzna, próchniczna, niezaskorupiająca się. Nie bardzo ciężka, ilasta ani podmokła
OdczynpH 6,5–7 w glebach mineralnych, 5,5–6 w torfowych
ZmianowanieNa tym samym polu nie częściej niż co 4 lata, nie po czosnkowatych
Azot120–150 kg N/ha, gdy nie ma analizy gleby. Połowa przed uprawą, połowa pogłównie
Termin azotu pogłównegoOd trzeciej dekady maja do połowy czerwca
WodaNajwięcej od połowy czerwca do końca lipca (cebula z siewu wiosennego)
PieleniePłytko, zwykle na 1–3 cm. Najgroźniejsze chwasty od wschodów do 3–4 liści
ZbiórGdy około 70–80% roślin ma załamany szczypior
Dosuszanie na poluNie dłużej niż 7–10 dni
Przechowywanie0 °C i wilgotność powietrza 65–75%

Jak to zrobić

  1. Wybierz żyzną, próchniczną glebę o pH 6,5–7, na której przez 4 lata nie rosła cebula, czosnek ani por.
  2. Nawóz azotowy podziel na dwie części: połowę daj przed siewem lub sadzeniem, połowę pogłównie.
  3. Drugą dawkę azotu podaj między trzecią dekadą maja a połową czerwca. Później już nie nawoź azotem.
  4. Piel od samych wschodów. Spulchniaj płytko, na 1–3 cm.
  5. Podlewaj małymi dawkami na początku, a najwięcej od połowy czerwca do końca lipca.
  6. Zacznij zbiór, gdy 70–80% roślin ma załamany szczypior. Nie czekaj, aż szczypior całkiem zaschnie.
  7. Dosuszaj cebulę na grządce najwyżej 7–10 dni, potem pod dachem.
  8. Przechowuj w suchym chłodzie. Podwyższona temperatura powoduje wyrastanie szczypioru.

Najczęstsze pytania

Jaką glebę lubi cebula?

Żyzną, próchniczną i niezaskorupiającą się, o pH 6,5–7 na glebach mineralnych. Metodyka Instytutu Ogrodnictwa odradza gleby bardzo ciężkie, ilaste i podmokłe.

Kiedy nawozić cebulę azotem?

Połowę dawki przed siewem lub sadzeniem, drugą połowę pogłównie, od trzeciej dekady maja do połowy czerwca. Spóźnione lub zbyt wysokie nawożenie azotem opóźnia dojrzewanie cebuli.

Kiedy cebula potrzebuje najwięcej wody?

W okresie intensywnego zawiązywania cebul. U cebuli z siewu wiosennego to okres od połowy czerwca do końca lipca. Na początku wzrostu jednorazowa dawka wody nie powinna przekraczać 10–15 mm.

Kiedy zbierać cebulę?

Gdy około 70–80% roślin ma załamany szczypior. Nie czekaj, aż szczypior całkiem zaschnie, bo cebula ponownie się ukorzenia i gorzej się przechowuje.

Jak długo suszyć cebulę po wykopaniu?

Na grządce nie dłużej niż 7–10 dni. Potem dosuszaj pod dachem. W niewielkich gospodarstwach cebulę dosusza się dalej w ażurowych skrzyniach, co przy sprzyjającej pogodzie trwa według metodyki około 2 tygodni.

W jakiej temperaturze przechowywać cebulę?

Optimum to 0 °C i wilgotność powietrza 65–75%. Zbyt wysoka wilgotność powoduje wyrastanie korzeni, a podwyższona temperatura wyrastanie szczypioru.

Czy cebulę można nawozić obornikiem?

Tak, ale w ograniczonej dawce. Metodyka podaje nie więcej niż 30–35 t/ha nawozów naturalnych. Przewodnik dla upraw ekologicznych radzi dać nawóz organiczny na początku jesieni.

Źródła

Tę stronę napisaliśmy na podstawie poniższych źródeł.

  1. Metodyka integrowanej ochrony cebuli (materiały dla producentów), red. A. Jarecka-Boncela, Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2017
  2. Uprawa cebuli (Allium cepa L.) na nasiona w systemach ekologicznych. I rok uprawy: produkcja wysadków (R. Janas, J. Szwejda, A. Wojska), Instytut Ogrodnictwa-PIB, Skierniewice, 2020