Odmiany buraka ćwikłowego

Po czym poznać dobrą odmianę

Metodyka integrowanej produkcji buraka ćwikłowego, opracowana w Instytucie Ogrodnictwa, wymienia cechy, na które warto patrzeć.

Barwa miąższu. Miąższ ma być wybarwiony intensywnie i równo, bez wyraźnych pierścieni na przekroju. Jeśli pierścienie są, to wąskie i ledwo widoczne.

Barwniki. O kolorze decyduje stosunek dwóch barwników, betaniny i wulgaksantyny. Według metodyki waha się on w zależności od odmiany od 2 do 5.

Azotany. Dobra odmiana ma niską skłonność do gromadzenia azotanów i metali ciężkich.

Zdrowie i trwałość. Instytut wymienia też wysoką odporność na choroby, dobrą plenność i trwałość w przechowywaniu, a także duży udział plonu handlowego.

Wczesność. Odmiany dzieli się na wczesne, średnio wczesne i późne. Odmiana do uprawy wczesnej powinna mieć małą skłonność do przedwczesnego wybijania w pędy kwiatostanowe.

Kształt. Korzenie bywają okrągłe, płaskookrągłe albo wydłużone. To nie tylko sprawa wyglądu. Metodyka podaje, że odmiany o wydłużonych korzeniach mają zwykle dłuższy okres wegetacji niż okrągłe i płaskookrągłe.

Odmiany na botwinkę i wczesne pęczki

Na wczesny zbiór pęczkowy buraki sieje się w kwietniu. Chłód jest wtedy dla buraka kłopotem. Dr Regina Janas z Instytutu Ogrodnictwa pisze, że spadek temperatury poniżej 10 °C, utrzymujący się przez kilkanaście dni, może spowodować przedwczesne wybijanie roślin w pędy kwiatostanowe. Takie rośliny nazywa się pośpiechami.

Dlatego na wczesny siew wybiera się odmiany, które na chłód reagują słabiej. Instytut Ogrodnictwa pisze, że do uprawy na wczesny zbiór pęczkowy szczególnie polecana jest odmiana 'Wodan F1', o bardzo małej skłonności do wybijania w pędy kwiatostanowe.

Obie metodyki instytutu wymieniają też trzy inne odmiany na pęczki: 'Action F1', 'Egipski' i 'Crosby'.

Terminy siewu dla każdego zastosowania opisujemy w artykule Kiedy siać buraki.

Odmiany cylindryczne: na plastry i do słoików

Instytut Ogrodnictwa pisze, że do konserwowania w postaci plastrów najlepsze są odmiany o wydłużonym, cylindrycznym kształcie, i wymienia cztery.

'Opolski', który ma też dużą zawartość suchej masy.

'Rywal'.

'Alto'.

'Taunus'.

Dwie z nich, 'Opolski' i 'Rywal', znalazły się także na liście odmian, które dr Regina Janas zaleca do uprawy ekologicznej.

Pamiętaj o dłuższym okresie wegetacji odmian wydłużonych. Metodyka podaje, że buraki do przechowywania sieje się od końca maja do początku lipca, a na przetwory z całych korzeni w pierwszej połowie lipca.

Polskie odmiany odporniejsze na chwościka

Chwościk buraka to choroba liści. Odmiany różnią się podatnością na nią.

Metodyka integrowanej produkcji podaje, że tolerancyjne na tę chorobę są odmiany krajowe, na przykład 'Czerwona Kula'. Dr Regina Janas pisze szerzej: polskie odmiany, na przykład 'Chrobry' i 'Czerwona Kula', są znacznie mniej podatne na chwościka niż odmiany zagraniczne.

W przewodniku o uprawie ekologicznej ta sama autorka zaleca siedem odmian:

Autorka dodaje, że pod kątem przydatności do uprawy ekologicznej oceniana jest jeszcze odmiana 'Karmazyn'.

Jeśli uprawiasz warzywa bez chemii, ta lista jest dobrym punktem wyjścia.

Odmiany na barwniki i susz

Przemysł wytwarza z buraków naturalne barwniki spożywcze i susz. Dla ogrodnika to podpowiedź, które odmiany mają dużo barwnika i suchej masy.

Do produkcji barwników największą przydatnością odznaczają się według Instytutu Ogrodnictwa odmiany 'Nochowski', 'Ceryl' i 'Chrobry'. Bardzo przydatne są również 'Patryk', 'Crosby' i 'Okrągły Ciemnoczerwony'. Starsza metodyka ochrony buraka wymienia w tej grupie także odmianę 'Bicores'.

Do produkcji suszu wymagane są odmiany o dużej zawartości suchej masy. Instytut wymienia 'Nochowski', 'Czerwoną Kulę' i 'Opolski'.

Czerwony barwnik buraka to betanina. Dr Regina Janas pisze, że burak zawiera barwniki betalainowe: czerwone betacyjany i żółte betaksantyny.

Co pokazały doświadczenia odmianowe w Tarnowie

Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych bada odmiany warzyw w doświadczeniach polowych. Opublikował między innymi wyniki dla buraka ćwikłowego z Zakładu Doświadczalnego Oceny Odmian w Tarnowie z 2013 roku. To jedno miejsce i jeden rok, więc traktuj te liczby jako ciekawostkę, a nie ranking.

Nazwy odmian podajemy tak, jak wydrukowano je w tabeli COBORU. Plon podano w decytonach z hektara. 700 dt/ha to 70 ton z hektara, czyli 7 kg z metra kwadratowego.

Co z tego wynika dla ogrodu? Najplenniejsza w tym doświadczeniu odmiana 'Camaro H' miała zarazem najwyraźniejsze pierścienie. Odmiany 'Detroit Dark Red 2 Christel', 'Kier' i 'Borus' plonowały słabiej, ale miały pierścienie najsłabiej widoczne i miąższ mocno wybarwiony. Najwyższy udział plonu handlowego, 96,1%, miała 'Betako H', a najniższy, 88,5%, 'Okrągły Ciemnoczerwony'.

Nasiona: kłębki i odmiany jednonasienne

To, co wysypujesz z torebki, zwykle nie jest pojedynczym nasionem. Metodyka integrowanej produkcji podaje, że materiałem siewnym buraków są kłębki zawierające 2–5 nasion. Z jednego kłębka wyrasta zwykle 2–5 roślin, dlatego wschody trzeba przerywać.

Są też odmiany jednonasienne. Dr Regina Janas wyjaśnia, że ich owocki zawierają po jednym nasieniu właściwym.

Kilka liczb z przewodnika dr Janas przyda się przy planowaniu siewu:

Ostatnia liczba jest dobrą wiadomością dla oszczędnych. Resztki nasion z poprzednich lat nie muszą trafić do kosza.

Czego źródła nie podają

Uczciwie zaznaczamy luki.

Opisy kształtu i wczesności każdej odmiany. Metodyki Instytutu Ogrodnictwa przypisują odmiany do zastosowań, ale przy większości nie podają kształtu korzenia ani liczby dni do zbioru.

Aktualność list. Metodyka ochrony buraka pochodzi z 2013 roku, a metodyka integrowanej produkcji z 2023. Części wymienionych odmian może już nie być w sprzedaży detalicznej. Przed zakupem sprawdź ofertę sklepu nasiennego.

Buraki żółte, białe i pasiaste. Nasze źródła opisują tylko odmiany o czerwonym miąższu, więc o kolorowych nie piszemy.

Smak. Żadne z otwartych źródeł nie ocenia smaku odmian.

Skąd pochodzi burak ćwikłowy

Dr Regina Janas przypomina w przewodniku Instytutu Ogrodnictwa, skąd wziął się burak. Pochodzi od dzikiego buraka morskiego, który rośnie w basenie Morza Śródziemnego. Należy do rodziny szarłatowatych.

Jest rośliną dwuletnią i obcopylną. W pierwszym roku tworzy korzeń spichrzowy, który zbieramy. Kwitnie i wydaje nasiona dopiero w drugim roku, po przechłodzeniu korzeni w temperaturze nieco powyżej 0 °C.

Z tego samego mechanizmu biorą się pośpiechy. Jeśli temperatura spadnie poniżej 10 °C na kilkanaście dni, rośliny mogą przedwcześnie wybić w pędy kwiatostanowe.

Ta sama autorka podaje, że Polska jest potentatem w produkcji buraka ćwikłowego w Unii Europejskiej.

Odmiana a termin siewu

Wybór odmiany wiąże się z terminem siewu. Metodyka integrowanej produkcji podaje cztery terminy, zależnie od przeznaczenia.

Na pierwszy termin wybieraj odmiany o małej skłonności do wybijania w pędy kwiatostanowe.