Odmiany czereśni
Czereśnia rzadko owocuje sama. Zanim kupisz drzewko, sprawdź, kiedy dojrzewa, czy owoce pękają w deszczu, jak znosi mróz i która odmiana ją zapyli.
W skrócie
Najwcześniej dojrzewają 'Rita' i 'Burlat', w środku sezonu 'Vanda', 'Summit' i 'Sylvia', najpóźniej 'Kordia', 'Regina' i 'Staccato'. Większość czereśni jest obcopylna, więc sadź dwie odmiany kwitnące razem. Samopłodne są 'Lapins' i 'Staccato'. Mało pękają m.in. 'Kasandra', 'Vanda', 'Sam' i 'Regina'.
Skąd bierzemy dane o odmianach
Korzystamy z dwóch publikacji Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach.
Pierwsza to Metodyka integrowanej ochrony czereśni pod redakcją dr hab. Mirosławy Cieślińskiej, wydana w 2013 r. i zaktualizowana w 2019 r. W tabeli odmian podaje termin zbioru, siłę wzrostu, plenność, masę owocu, podatność owoców na pękanie, wrażliwość na raka bakteryjnego i choroby grzybowe oraz wytrzymałość drzew na mróz. Z niej pochodzi tabela na górze strony.
Druga to broszura Dawne odmiany do ogrodów przydomowych. Czereśnia autorstwa dr hab. Elżbiety Rozpary i mgr inż. Agnieszki Głowackiej z 2017 r. Opisuje 12 starszych odmian, które poleca do ogrodów. Broszura podaje, że w kolekcji w Skierniewicach jest ponad 300 odmian czereśni.
Jak czytać tydzień zbioru. Metodyka podaje termin dojrzewania w umownych tygodniach sezonu czereśniowego. Tydzień I to termin najwcześniejszej odmiany, 'Rivan'. Im wyższa liczba, tym później dojrzewają owoce.
Czereśnie wczesne: tydzień I–IV
Najwcześniej, w tygodniu I, dojrzewa 'Rita'. Ma ciemne owoce 6,5–7,0 g. Podatność na pękanie jest średnia do dużej, a wytrzymałość na mróz średnia.
W tygodniu III zbiera się 'Burlat' i 'Kasandrę'. 'Burlat' rośnie bardzo silnie, ma małą wrażliwość na raka bakteryjnego i choroby grzybowe, ale owoce średnio lub mocno pękają. 'Kasandra' ma większe owoce, 8,0–9,0 g, i mało pęka, ale nie ma jej w krajowym rejestrze.
W tygodniu IV dojrzewa 'Vanda'. To jedna z ciekawszych odmian dla ogrodu: bardzo duża plenność, mało pękające owoce i duża wytrzymałość na mróz.
Dawne odmiany wczesne z broszury. 'Bladoróżowa' dojrzewa w 2.–3. tygodniu, zwykle w pierwszej połowie czerwca. Ma kremowe owoce z bladoróżowym rumieńcem, 5–6 g, o miękkim miąższu. Broszura poleca ją amatorom, bo owoce są delikatne. 'Kanarkowa' dojrzewa w 3. tygodniu. Ma żółte, soczyste, bardzo smaczne owoce 5–5,5 g, które łatwo się obijają. 'Sercówka Nieszawska' (3. tydzień) ma owoce o skórce mało podatnej na pękanie. 'Merton Premier' (koniec 3. lub początek 4. tygodnia) jest według broszury odporna na raka bakteryjnego i polecana do ogrodów przydomowych.
Czereśnie średnie: tydzień V–VI
W tygodniu V dojrzewają 'Vega', 'Techlovan' i 'Liliana'. 'Vega' ma jasne owoce, ale mocno pęka. 'Techlovan' ma duże owoce, 9,0–10,0 g, i bardzo dużą podatność na pękanie. 'Liliana' wypada w tabeli najlepiej z tej trójki: mało pęka, jest mało wrażliwa na choroby i ma dużą wytrzymałość na mróz.
Na przełomie tygodni V i VI zbiera się 'Vana', 'Sama' i 'Summita'. 'Sam' mało pęka, jest mało wrażliwy na choroby i dobrze znosi mróz. 'Summit' ma duże owoce, 9,0–10,0 g, i również dużą wytrzymałość na mróz. 'Van' jest dużo słabszy: owoce mocno pękają, a wrażliwość na raka bakteryjnego jest duża.
W tygodniu VI dojrzewają 'Rainier' z jasnymi owocami, 'Schneidera Późna' i 'Sylvia'. 'Sylvia' rośnie słabo, mało pęka i jest mało wrażliwa na choroby.
Dawne odmiany z broszury. 'Gubińska Czarna' (początek 5. tygodnia) ma prawie czarne owoce 6,0–6,5 g, które nie pękają w czasie deszczu i mogą długo wisieć na drzewie. Rośnie słabo, ma małą koronę i późno wchodzi w owocowanie. 'Lotka Trzebnicka' (4. tydzień) ma bardzo smaczne, ciemne owoce i dobrze plonuje w południowo-zachodniej Polsce. 'Kunzego' (4. tydzień) broszura poleca do ogrodów w cieplejszych rejonach.
Czereśnie późne: tydzień VI i później
Na przełomie tygodni VI i VII zbiera się 'Hedelfińską' i 'Büttnerę Czerwoną'. Obie mocno pękają. 'Hedelfińska' ma do tego dużą wrażliwość na raka bakteryjnego i małą wytrzymałość na mróz. 'Büttnera Czerwona' jest mało wrażliwa na choroby i dobrze znosi mróz. Broszura pisze, że ma żółte owoce z czerwonym, kropkowanym rumieńcem, 7–8 g, o jędrnym, słodkim miąższu.
W tygodniu VII dojrzewają 'Karina', 'Kordia' i 'Lapins'. 'Karina' mało pęka. 'Kordia' ma owoce 8,0–10,0 g i jest mało wrażliwa na choroby, ale ma małą wytrzymałość na mróz. 'Lapins' jest samopłodna.
W tygodniu VIII zbiera się 'Reginę': mało pęka i jest mało wrażliwa na choroby. Najpóźniej, w tygodniu IX, dojrzewa 'Staccato', druga odmiana samopłodna w tabeli. Nie ma jej w krajowym rejestrze.
Największe owoce w tabeli ma 'Tamara', 10,0–14,0 g. Też nie ma jej w krajowym rejestrze.
Dawne odmiany późne z broszury. 'Dönissena Żółta' (koniec 6. tygodnia, długi okres dojrzewania) ma żółte owoce 4,5–5,0 g, jest mało podatna na choroby, ale w deszczu bardzo pęka. Broszura nazywa ją jedną z cenniejszych żółtych czereśni.
Pękanie owoców i choroby: jak wybrać zdrowszą odmianę
Metodyka wymienia jako pożądane cechy odmian do uprawy integrowanej wytrzymałość drzew na mróz, małą wrażliwość na raka bakteryjnego i choroby grzybowe oraz małe pękanie owoców.
Pękanie owoców. Małą podatność na pękanie mają w tabeli 'Kasandra', 'Vanda', 'Liliana', 'Sam', 'Sylvia', 'Karina' i 'Regina'. Dużą lub bardzo dużą 'Vega', 'Techlovan', 'Van', 'Hedelfińska' i 'Büttnera Czerwona'.
Rak bakteryjny i choroby grzybowe. Małą wrażliwość mają m.in. 'Burlat', 'Liliana', 'Sam', 'Summit', 'Schneidera Późna', 'Sylvia', 'Büttnera Czerwona', 'Kordia', 'Lapins' i 'Regina'. Dużą 'Van', 'Rainier' i 'Hedelfińska'.
Dwie odmiany łączą w tabeli małe pękanie, małą wrażliwość na choroby i dużą wytrzymałość na mróz: 'Liliana' i 'Sam'. Blisko jest 'Vanda', która ma średnią wrażliwość na choroby. To nasze zestawienie z ocen metodyki.
Jak ciąć czereśnię, piszemy w artykule Cięcie czereśni.
Zapylacze: która czereśnia obok której
Metodyka pisze, że większość uprawianych w Polsce odmian czereśni jest obcopylnych. Dobór zapylaczy utrudnia to, że istnieje kilkanaście grup niepłodności, a odmiany z tej samej grupy nie zapylają się wzajemnie. Najlepiej korzystać z gotowych zestawień przygotowanych dla czereśni.
Zapylacze z tabeli metodyki dla wybranych odmian:
| Odmiana | Zapylacze |
|---|---|
| 'Burlat' | m.in. 'Van', 'Sweetheart', 'Lapins', 'Rainier', 'Vega', 'Merchant', 'Kasandra', 'Tamara' |
| 'Vanda' | m.in. 'Burlat', 'Summit', 'Stella', 'Rainier', 'Vega', 'Lapins', 'Sweetheart', 'Tamara' |
| 'Summit' | 'Van', 'Hedelfińska', 'Lapins', 'Bing', 'Lambert' |
| 'Sam' | 'Van', 'Bing', 'Lambert', 'Hedelfińska', 'Schneidera Późna' |
| 'Hedelfińska' | 'Büttnera Czerwona', 'Sam', 'Schneidera Późna', 'Napoleona', 'Summit', 'Kordia', 'Van', 'Ulster' |
| 'Kordia' | m.in. 'Hedelfińska', 'Summit', 'Schneidera Późna', 'Sam', 'Regina', 'Sylvia', 'Van' |
| 'Regina' | m.in. 'Kordia', 'Sylvia', 'Schneidera Późna', 'Hedelfińska', 'Sam', 'Karina' |
| 'Lapins' | odmiana samopłodna |
| 'Staccato' | odmiana samopłodna |
'Kordia' i 'Regina' zapylają się wzajemnie i dojrzewają późno, w tygodniach VII i VIII. Na dwa drzewa to naszym zdaniem wygodna para. Pamiętaj tylko, że 'Kordia' ma małą wytrzymałość na mróz.
Broszura o dawnych odmianach też przypomina, by sadzić co najmniej dwie odmiany kwitnące w tym samym czasie i unikać par z tej samej grupy niepłodności.
Podkładka: jak duża będzie czereśnia
Metodyka porównuje sześć podkładek:
| Podkładka | Siła wzrostu | Wytrzymałość na mróz |
|---|---|---|
| Czereśnia ptasia | 100% | Mała/średnia |
| F12/1 | 100% | Średnia |
| Colt | 90–110% | Niska |
| GiSelA 5 | 50–70% | Wysoka |
| PHL-A | 50–70% | Średnia |
| Frutana (wstawka) | 50–70% | Średnia |
GiSelA 5 to według metodyki najpopularniejsza podkładka karłowa. Drzewa wcześnie owocują, ale potrzebują żyznej gleby z uregulowanymi stosunkami wodnymi. Broszura dodaje, że czereśnia na GiSelA 5 dorasta do 2,5–3 m i owocuje już w drugim roku po posadzeniu. Czereśnia ptasia daje duże drzewa, które późno wchodzą w owocowanie.
Jeśli masz działkę w rodzinnym ogrodzie działkowym, broszura przypomina regulamin ROD: drzewo na podkładce karłowej sadź co najmniej 3 m od granicy działki, a na silnie rosnącej co najmniej 5 m.
Stanowisko i sadzenie opisujemy w artykule Kiedy sadzić czereśnie. Jeśli wolisz owoce kwaśne, zajrzyj do artykułu Odmiany wiśni.
Jak wybrać czereśnię do ogrodu: trzy przykłady
Te zestawy ułożyliśmy sami z ocen w tabelach. Źródła nie polecają ich wprost.
Jedno drzewo. Wybierz odmianę samopłodną. W tabeli są dwie: 'Lapins' (tydzień VII) i 'Staccato' (tydzień IX). 'Lapins' jest w krajowym rejestrze i ma małą wrażliwość na choroby.
Bez pryskania. Wybierz odmianę wczesną, bo według broszury wczesnych odmian nie trzeba chronić chemicznie przed nasionnicą. Broszura liczy tu tylko odmiany dojrzewające do 3. tygodnia. Z tabeli metodyki pasują 'Rita' (tydzień I) i 'Burlat' (tydzień III, mała wrażliwość na choroby). Metodyka nie podaje ich jako wzajemnych zapylaczy, więc zapylacz z listy 'Burlata' dojrzewający później trzeba będzie chronić osobno.
Dawne smaki. Broszura poleca do ogrodów 'Gubińską Czarną', która nie pęka w deszczu, 'Merton Premier' odporną na raka bakteryjnego i 'Sercówkę Nieszawską' na deser i przetwory. Zapylacze podane w broszurze to dla 'Gubińskiej Czarnej' 'Sam' i 'Büttnera Czerwona', a dla 'Merton Premier' 'Burlat', 'Vega' i 'Vista'.
Gdy źródła się nie zgadzają i czego nie wiemy
Termin zbioru. Metodyka podaje dla 'Hedelfińskiej' i 'Büttnery Czerwonej' tydzień VI/VII, a broszura 6. tydzień, zwykle drugą dekadę lipca. Dla 'Schneidery Późnej' metodyka podaje tydzień VI, a broszura koniec 6. tygodnia. Różnice są niewielkie.
Daty w kalendarzu. Tydzień sezonu to termin umowny. Broszura zamienia niektóre tygodnie na daty, na przykład tydzień 3. to zwykle druga połowa czerwca, a 6. to zwykle połowa lipca. W konkretnym roku i miejscu terminy się przesuwają.
Odmiany spoza rejestru. 'Kasandra', 'Tamara' i 'Staccato' mają w metodyce gwiazdkę, czyli nie ma ich w krajowym rejestrze.
Smak. Opisy smaku mamy tylko dla dawnych odmian z broszury. Dla pozostałych nie podajemy ich z pamięci.
Odmiany czereśni według Metodyki integrowanej ochrony czereśni (Instytut Ogrodnictwa, 2013, aktualizacja 2019). Termin zbioru w umownych tygodniach dojrzewania czereśni (I = najwcześniej). Barwa skórki: c = ciemna, j = jasna. * = odmiana spoza krajowego rejestru
| Odmiana | Tydzień zbioru | Masa owocu (g), barwa | Pękanie owoców | Rak bakteryjny i choroby grzybowe | Wytrzymałość na mróz |
|---|---|---|---|---|---|
| 'Rita' | I | 6,5–7,0 c | Średnia/duża | Średnia | Średnia |
| 'Burlat' | III | 6,5–7,0 c | Średnia/duża | Mała | Średnia |
| 'Kasandra'* | III | 8,0–9,0 c | Mała | Średnia | Średnia |
| 'Vanda' | IV | 7,0–8,0 c | Mała | Średnia | Duża |
| 'Vera' | IV/V | 8,5–9,5 c | Średnia | Średnia | Średnia |
| 'Vega' | V | 7,5–8,5 j | Duża | Średnia | Duża |
| 'Techlovan' | V | 9,0–10,0 c | Bardzo duża | Średnia | Duża |
| 'Liliana' | V | 8,5–9,5 c | Mała | Mała | Duża |
| 'Van' | V/VI | 7,0–8,0 c | Duża | Duża | Średnia |
| 'Sam' | V/VI | 7,5 c | Mała | Mała | Duża |
| 'Summit' | V/VI | 9,0–10,0 c | Średnia | Mała | Duża |
| 'Rainier' | VI | 7,5–8,5 j | Średnia | Duża | Średnia |
| 'Schneidera Późna' | VI | 8,0–9,0 c | Średnia | Mała | Średnia |
| 'Sylvia' | VI | 8,5–9,0 c | Mała | Mała | Średnia |
| 'Hedelfińska' | VI/VII | 7,5–8,5 c | Duża | Duża | Mała |
| 'Büttnera Czerwona' | VI/VII | 7,0–8,0 c | Duża | Mała | Duża |
| 'Karina' | VII | 8,0–9,0 c | Mała | Mała/średnia | Średnia |
| 'Kordia' | VII | 8,0–10,0 c | Średnia | Mała | Mała |
| 'Lapins' | VII | 8,5–9,0 c | Średnia | Mała | Mała/średnia |
| 'Tamara'* | VII/VIII | 10,0–14,0 c | Średnia/duża | Średnia | Średnia |
| 'Regina' | VIII | 8,0–10,0 c | Mała | Mała | Średnia |
| 'Staccato'* | IX | 8,5–10,0 c | Średnia | Średnia | Średnia |
Jak to zrobić
- Zdecyduj, kiedy chcesz jeść czereśnie, i sprawdź w tabeli tydzień zbioru. Odmiany z tabeli dojrzewają od tygodnia I do IX sezonu czereśniowego.
- Jeśli nie chcesz pryskać przeciw nasionnicy, wybierz odmianę wczesną. Broszura Instytutu Ogrodnictwa pisze, że bez chemicznej ochrony przed tym szkodnikiem można uprawiać tylko odmiany dojrzewające do 3. tygodnia.
- W wilgotnym miejscu szukaj odmian z małym pękaniem owoców, na przykład 'Kasandry', 'Vandy', 'Sama', 'Sylvii' albo 'Reginy'.
- W chłodnym miejscu omijaj odmiany z małą wytrzymałością na mróz: 'Hedelfińską' i 'Kordię'.
- Posadź dwie odmiany, które się wzajemnie zapylają. Listę zapylaczy znajdziesz niżej. Jeśli masz miejsce na jedno drzewo, wybierz samopłodną 'Lapins' albo 'Staccato'.
- Dobierz podkładkę do miejsca. Na małej działce lepsza jest karłowa, na dużej silnie rosnąca.
Najczęstsze pytania
Jakie są najwcześniejsze odmiany czereśni?
W tabeli metodyki Instytutu Ogrodnictwa najwcześniej, w tygodniu I sezonu, dojrzewa 'Rita', w tygodniu III 'Burlat' i 'Kasandra', a w tygodniu IV 'Vanda'. Z dawnych odmian broszura wymienia 'Bladoróżową', która dojrzewa w 2.–3. tygodniu.
Jakie są późne odmiany czereśni?
Według metodyki najpóźniej dojrzewają 'Karina', 'Kordia' i 'Lapins' (tydzień VII), 'Tamara' (VII/VIII), 'Regina' (VIII) i 'Staccato' (IX).
Czy są czereśnie samopylne?
Tak. Metodyka podaje jako samopłodne 'Lapins' i 'Staccato'. Większość pozostałych odmian jest obcopylna i potrzebuje drugiej odmiany kwitnącej w tym samym czasie.
Które czereśnie nie pękają?
Żadna odmiana w tabeli nie ma oceny „nie pęka”. Małą podatność na pękanie mają 'Kasandra', 'Vanda', 'Liliana', 'Sam', 'Sylvia', 'Karina' i 'Regina'. Z dawnych odmian broszura pisze, że owoce 'Gubińskiej Czarnej' nie pękają w czasie deszczu.
Jaki zapylacz dla 'Kordii'?
Metodyka podaje m.in. 'Hedelfińską', 'Summit', 'Schneiderę Późną', 'Sama', 'Reginę', 'Sylvię' i 'Vana'.
Jak duża urośnie czereśnia na podkładce karłowej?
Broszura Instytutu Ogrodnictwa podaje, że na podkładce GiSelA 5 czereśnia dorasta do 2,5–3 m i owocuje w drugim roku po posadzeniu.
Kalendarz ogrodnika na skrzynkę
Sezonowe przypomnienia o pracach w ogrodzie i nowe artykuły. Bez spamu.
Dziękujemy! Twój adres jest już na liście.
Źródła
Tę stronę napisaliśmy na podstawie poniższych źródeł.
- Metodyka integrowanej ochrony czereśni (materiały dla producentów), red. M. Cieślińska, Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2013, aktualizacja 2019
- Dawne odmiany do ogrodów przydomowych. Rośliny sadownicze. Czereśnia (E. Rozpara, A. Głowacka), Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2017