Ogrodnik ABC
Czereśnie Odmiany

Odmiany czereśni

Czereśnia rzadko owocuje sama. Zanim kupisz drzewko, sprawdź, kiedy dojrzewa, czy owoce pękają w deszczu, jak znosi mróz i która odmiana ją zapyli.

W skrócie

Najwcześniej dojrzewają 'Rita' i 'Burlat', w środku sezonu 'Vanda', 'Summit' i 'Sylvia', najpóźniej 'Kordia', 'Regina' i 'Staccato'. Większość czereśni jest obcopylna, więc sadź dwie odmiany kwitnące razem. Samopłodne są 'Lapins' i 'Staccato'. Mało pękają m.in. 'Kasandra', 'Vanda', 'Sam' i 'Regina'.

Kwitnąca czereśnia
Zdjęcie: Robert Flogaus-Faust, CC BY 4.0, źródło

Skąd bierzemy dane o odmianach

Korzystamy z dwóch publikacji Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach.

Pierwsza to Metodyka integrowanej ochrony czereśni pod redakcją dr hab. Mirosławy Cieślińskiej, wydana w 2013 r. i zaktualizowana w 2019 r. W tabeli odmian podaje termin zbioru, siłę wzrostu, plenność, masę owocu, podatność owoców na pękanie, wrażliwość na raka bakteryjnego i choroby grzybowe oraz wytrzymałość drzew na mróz. Z niej pochodzi tabela na górze strony.

Druga to broszura Dawne odmiany do ogrodów przydomowych. Czereśnia autorstwa dr hab. Elżbiety Rozpary i mgr inż. Agnieszki Głowackiej z 2017 r. Opisuje 12 starszych odmian, które poleca do ogrodów. Broszura podaje, że w kolekcji w Skierniewicach jest ponad 300 odmian czereśni.

Jak czytać tydzień zbioru. Metodyka podaje termin dojrzewania w umownych tygodniach sezonu czereśniowego. Tydzień I to termin najwcześniejszej odmiany, 'Rivan'. Im wyższa liczba, tym później dojrzewają owoce.

Czereśnie wczesne: tydzień I–IV

Najwcześniej, w tygodniu I, dojrzewa 'Rita'. Ma ciemne owoce 6,5–7,0 g. Podatność na pękanie jest średnia do dużej, a wytrzymałość na mróz średnia.

W tygodniu III zbiera się 'Burlat' i 'Kasandrę'. 'Burlat' rośnie bardzo silnie, ma małą wrażliwość na raka bakteryjnego i choroby grzybowe, ale owoce średnio lub mocno pękają. 'Kasandra' ma większe owoce, 8,0–9,0 g, i mało pęka, ale nie ma jej w krajowym rejestrze.

W tygodniu IV dojrzewa 'Vanda'. To jedna z ciekawszych odmian dla ogrodu: bardzo duża plenność, mało pękające owoce i duża wytrzymałość na mróz.

Dawne odmiany wczesne z broszury. 'Bladoróżowa' dojrzewa w 2.–3. tygodniu, zwykle w pierwszej połowie czerwca. Ma kremowe owoce z bladoróżowym rumieńcem, 5–6 g, o miękkim miąższu. Broszura poleca ją amatorom, bo owoce są delikatne. 'Kanarkowa' dojrzewa w 3. tygodniu. Ma żółte, soczyste, bardzo smaczne owoce 5–5,5 g, które łatwo się obijają. 'Sercówka Nieszawska' (3. tydzień) ma owoce o skórce mało podatnej na pękanie. 'Merton Premier' (koniec 3. lub początek 4. tygodnia) jest według broszury odporna na raka bakteryjnego i polecana do ogrodów przydomowych.

Czereśnie średnie: tydzień V–VI

Gałąź czereśni z wyciekiem gumy i zaschniętymi liśćmi po raku bakteryjnym
Gałąź czereśni z wyciekiem gumy i zaschniętymi liśćmi po raku bakteryjnym Zdjęcie: Rosser1954, CC BY-SA 3.0, źródło

W tygodniu V dojrzewają 'Vega', 'Techlovan' i 'Liliana'. 'Vega' ma jasne owoce, ale mocno pęka. 'Techlovan' ma duże owoce, 9,0–10,0 g, i bardzo dużą podatność na pękanie. 'Liliana' wypada w tabeli najlepiej z tej trójki: mało pęka, jest mało wrażliwa na choroby i ma dużą wytrzymałość na mróz.

Na przełomie tygodni V i VI zbiera się 'Vana', 'Sama' i 'Summita'. 'Sam' mało pęka, jest mało wrażliwy na choroby i dobrze znosi mróz. 'Summit' ma duże owoce, 9,0–10,0 g, i również dużą wytrzymałość na mróz. 'Van' jest dużo słabszy: owoce mocno pękają, a wrażliwość na raka bakteryjnego jest duża.

W tygodniu VI dojrzewają 'Rainier' z jasnymi owocami, 'Schneidera Późna' i 'Sylvia'. 'Sylvia' rośnie słabo, mało pęka i jest mało wrażliwa na choroby.

Dawne odmiany z broszury. 'Gubińska Czarna' (początek 5. tygodnia) ma prawie czarne owoce 6,0–6,5 g, które nie pękają w czasie deszczu i mogą długo wisieć na drzewie. Rośnie słabo, ma małą koronę i późno wchodzi w owocowanie. 'Lotka Trzebnicka' (4. tydzień) ma bardzo smaczne, ciemne owoce i dobrze plonuje w południowo-zachodniej Polsce. 'Kunzego' (4. tydzień) broszura poleca do ogrodów w cieplejszych rejonach.

Czereśnie późne: tydzień VI i później

Na przełomie tygodni VI i VII zbiera się 'Hedelfińską' i 'Büttnerę Czerwoną'. Obie mocno pękają. 'Hedelfińska' ma do tego dużą wrażliwość na raka bakteryjnego i małą wytrzymałość na mróz. 'Büttnera Czerwona' jest mało wrażliwa na choroby i dobrze znosi mróz. Broszura pisze, że ma żółte owoce z czerwonym, kropkowanym rumieńcem, 7–8 g, o jędrnym, słodkim miąższu.

W tygodniu VII dojrzewają 'Karina', 'Kordia' i 'Lapins'. 'Karina' mało pęka. 'Kordia' ma owoce 8,0–10,0 g i jest mało wrażliwa na choroby, ale ma małą wytrzymałość na mróz. 'Lapins' jest samopłodna.

W tygodniu VIII zbiera się 'Reginę': mało pęka i jest mało wrażliwa na choroby. Najpóźniej, w tygodniu IX, dojrzewa 'Staccato', druga odmiana samopłodna w tabeli. Nie ma jej w krajowym rejestrze.

Największe owoce w tabeli ma 'Tamara', 10,0–14,0 g. Też nie ma jej w krajowym rejestrze.

Dawne odmiany późne z broszury. 'Dönissena Żółta' (koniec 6. tygodnia, długi okres dojrzewania) ma żółte owoce 4,5–5,0 g, jest mało podatna na choroby, ale w deszczu bardzo pęka. Broszura nazywa ją jedną z cenniejszych żółtych czereśni.

Pękanie owoców i choroby: jak wybrać zdrowszą odmianę

Liście czereśni z plamami drobnej plamistości liści (Blumeriella jaapii)
Liście czereśni z plamami drobnej plamistości liści (Blumeriella jaapii) Zdjęcie: Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0, źródło

Metodyka wymienia jako pożądane cechy odmian do uprawy integrowanej wytrzymałość drzew na mróz, małą wrażliwość na raka bakteryjnego i choroby grzybowe oraz małe pękanie owoców.

Pękanie owoców. Małą podatność na pękanie mają w tabeli 'Kasandra', 'Vanda', 'Liliana', 'Sam', 'Sylvia', 'Karina' i 'Regina'. Dużą lub bardzo dużą 'Vega', 'Techlovan', 'Van', 'Hedelfińska' i 'Büttnera Czerwona'.

Rak bakteryjny i choroby grzybowe. Małą wrażliwość mają m.in. 'Burlat', 'Liliana', 'Sam', 'Summit', 'Schneidera Późna', 'Sylvia', 'Büttnera Czerwona', 'Kordia', 'Lapins' i 'Regina'. Dużą 'Van', 'Rainier' i 'Hedelfińska'.

Dwie odmiany łączą w tabeli małe pękanie, małą wrażliwość na choroby i dużą wytrzymałość na mróz: 'Liliana' i 'Sam'. Blisko jest 'Vanda', która ma średnią wrażliwość na choroby. To nasze zestawienie z ocen metodyki.

Jak ciąć czereśnię, piszemy w artykule Cięcie czereśni.

Zapylacze: która czereśnia obok której

Metodyka pisze, że większość uprawianych w Polsce odmian czereśni jest obcopylnych. Dobór zapylaczy utrudnia to, że istnieje kilkanaście grup niepłodności, a odmiany z tej samej grupy nie zapylają się wzajemnie. Najlepiej korzystać z gotowych zestawień przygotowanych dla czereśni.

Zapylacze z tabeli metodyki dla wybranych odmian:

OdmianaZapylacze
'Burlat'm.in. 'Van', 'Sweetheart', 'Lapins', 'Rainier', 'Vega', 'Merchant', 'Kasandra', 'Tamara'
'Vanda'm.in. 'Burlat', 'Summit', 'Stella', 'Rainier', 'Vega', 'Lapins', 'Sweetheart', 'Tamara'
'Summit''Van', 'Hedelfińska', 'Lapins', 'Bing', 'Lambert'
'Sam''Van', 'Bing', 'Lambert', 'Hedelfińska', 'Schneidera Późna'
'Hedelfińska''Büttnera Czerwona', 'Sam', 'Schneidera Późna', 'Napoleona', 'Summit', 'Kordia', 'Van', 'Ulster'
'Kordia'm.in. 'Hedelfińska', 'Summit', 'Schneidera Późna', 'Sam', 'Regina', 'Sylvia', 'Van'
'Regina'm.in. 'Kordia', 'Sylvia', 'Schneidera Późna', 'Hedelfińska', 'Sam', 'Karina'
'Lapins'odmiana samopłodna
'Staccato'odmiana samopłodna

'Kordia' i 'Regina' zapylają się wzajemnie i dojrzewają późno, w tygodniach VII i VIII. Na dwa drzewa to naszym zdaniem wygodna para. Pamiętaj tylko, że 'Kordia' ma małą wytrzymałość na mróz.

Broszura o dawnych odmianach też przypomina, by sadzić co najmniej dwie odmiany kwitnące w tym samym czasie i unikać par z tej samej grupy niepłodności.

Podkładka: jak duża będzie czereśnia

Metodyka porównuje sześć podkładek:

PodkładkaSiła wzrostuWytrzymałość na mróz
Czereśnia ptasia100%Mała/średnia
F12/1100%Średnia
Colt90–110%Niska
GiSelA 550–70%Wysoka
PHL-A50–70%Średnia
Frutana (wstawka)50–70%Średnia

GiSelA 5 to według metodyki najpopularniejsza podkładka karłowa. Drzewa wcześnie owocują, ale potrzebują żyznej gleby z uregulowanymi stosunkami wodnymi. Broszura dodaje, że czereśnia na GiSelA 5 dorasta do 2,5–3 m i owocuje już w drugim roku po posadzeniu. Czereśnia ptasia daje duże drzewa, które późno wchodzą w owocowanie.

Jeśli masz działkę w rodzinnym ogrodzie działkowym, broszura przypomina regulamin ROD: drzewo na podkładce karłowej sadź co najmniej 3 m od granicy działki, a na silnie rosnącej co najmniej 5 m.

Stanowisko i sadzenie opisujemy w artykule Kiedy sadzić czereśnie. Jeśli wolisz owoce kwaśne, zajrzyj do artykułu Odmiany wiśni.

Jak wybrać czereśnię do ogrodu: trzy przykłady

Te zestawy ułożyliśmy sami z ocen w tabelach. Źródła nie polecają ich wprost.

Jedno drzewo. Wybierz odmianę samopłodną. W tabeli są dwie: 'Lapins' (tydzień VII) i 'Staccato' (tydzień IX). 'Lapins' jest w krajowym rejestrze i ma małą wrażliwość na choroby.

Bez pryskania. Wybierz odmianę wczesną, bo według broszury wczesnych odmian nie trzeba chronić chemicznie przed nasionnicą. Broszura liczy tu tylko odmiany dojrzewające do 3. tygodnia. Z tabeli metodyki pasują 'Rita' (tydzień I) i 'Burlat' (tydzień III, mała wrażliwość na choroby). Metodyka nie podaje ich jako wzajemnych zapylaczy, więc zapylacz z listy 'Burlata' dojrzewający później trzeba będzie chronić osobno.

Dawne smaki. Broszura poleca do ogrodów 'Gubińską Czarną', która nie pęka w deszczu, 'Merton Premier' odporną na raka bakteryjnego i 'Sercówkę Nieszawską' na deser i przetwory. Zapylacze podane w broszurze to dla 'Gubińskiej Czarnej' 'Sam' i 'Büttnera Czerwona', a dla 'Merton Premier' 'Burlat', 'Vega' i 'Vista'.

Gdy źródła się nie zgadzają i czego nie wiemy

Termin zbioru. Metodyka podaje dla 'Hedelfińskiej' i 'Büttnery Czerwonej' tydzień VI/VII, a broszura 6. tydzień, zwykle drugą dekadę lipca. Dla 'Schneidery Późnej' metodyka podaje tydzień VI, a broszura koniec 6. tygodnia. Różnice są niewielkie.

Daty w kalendarzu. Tydzień sezonu to termin umowny. Broszura zamienia niektóre tygodnie na daty, na przykład tydzień 3. to zwykle druga połowa czerwca, a 6. to zwykle połowa lipca. W konkretnym roku i miejscu terminy się przesuwają.

Odmiany spoza rejestru. 'Kasandra', 'Tamara' i 'Staccato' mają w metodyce gwiazdkę, czyli nie ma ich w krajowym rejestrze.

Smak. Opisy smaku mamy tylko dla dawnych odmian z broszury. Dla pozostałych nie podajemy ich z pamięci.

Odmiany czereśni według Metodyki integrowanej ochrony czereśni (Instytut Ogrodnictwa, 2013, aktualizacja 2019). Termin zbioru w umownych tygodniach dojrzewania czereśni (I = najwcześniej). Barwa skórki: c = ciemna, j = jasna. * = odmiana spoza krajowego rejestru

OdmianaTydzień zbioruMasa owocu (g), barwaPękanie owocówRak bakteryjny i choroby grzyboweWytrzymałość na mróz
'Rita'I6,5–7,0 cŚrednia/dużaŚredniaŚrednia
'Burlat'III6,5–7,0 cŚrednia/dużaMałaŚrednia
'Kasandra'*III8,0–9,0 cMałaŚredniaŚrednia
'Vanda'IV7,0–8,0 cMałaŚredniaDuża
'Vera'IV/V8,5–9,5 cŚredniaŚredniaŚrednia
'Vega'V7,5–8,5 jDużaŚredniaDuża
'Techlovan'V9,0–10,0 cBardzo dużaŚredniaDuża
'Liliana'V8,5–9,5 cMałaMałaDuża
'Van'V/VI7,0–8,0 cDużaDużaŚrednia
'Sam'V/VI7,5 cMałaMałaDuża
'Summit'V/VI9,0–10,0 cŚredniaMałaDuża
'Rainier'VI7,5–8,5 jŚredniaDużaŚrednia
'Schneidera Późna'VI8,0–9,0 cŚredniaMałaŚrednia
'Sylvia'VI8,5–9,0 cMałaMałaŚrednia
'Hedelfińska'VI/VII7,5–8,5 cDużaDużaMała
'Büttnera Czerwona'VI/VII7,0–8,0 cDużaMałaDuża
'Karina'VII8,0–9,0 cMałaMała/średniaŚrednia
'Kordia'VII8,0–10,0 cŚredniaMałaMała
'Lapins'VII8,5–9,0 cŚredniaMałaMała/średnia
'Tamara'*VII/VIII10,0–14,0 cŚrednia/dużaŚredniaŚrednia
'Regina'VIII8,0–10,0 cMałaMałaŚrednia
'Staccato'*IX8,5–10,0 cŚredniaŚredniaŚrednia

Jak to zrobić

  1. Zdecyduj, kiedy chcesz jeść czereśnie, i sprawdź w tabeli tydzień zbioru. Odmiany z tabeli dojrzewają od tygodnia I do IX sezonu czereśniowego.
  2. Jeśli nie chcesz pryskać przeciw nasionnicy, wybierz odmianę wczesną. Broszura Instytutu Ogrodnictwa pisze, że bez chemicznej ochrony przed tym szkodnikiem można uprawiać tylko odmiany dojrzewające do 3. tygodnia.
  3. W wilgotnym miejscu szukaj odmian z małym pękaniem owoców, na przykład 'Kasandry', 'Vandy', 'Sama', 'Sylvii' albo 'Reginy'.
  4. W chłodnym miejscu omijaj odmiany z małą wytrzymałością na mróz: 'Hedelfińską' i 'Kordię'.
  5. Posadź dwie odmiany, które się wzajemnie zapylają. Listę zapylaczy znajdziesz niżej. Jeśli masz miejsce na jedno drzewo, wybierz samopłodną 'Lapins' albo 'Staccato'.
  6. Dobierz podkładkę do miejsca. Na małej działce lepsza jest karłowa, na dużej silnie rosnąca.

Najczęstsze pytania

Jakie są najwcześniejsze odmiany czereśni?

W tabeli metodyki Instytutu Ogrodnictwa najwcześniej, w tygodniu I sezonu, dojrzewa 'Rita', w tygodniu III 'Burlat' i 'Kasandra', a w tygodniu IV 'Vanda'. Z dawnych odmian broszura wymienia 'Bladoróżową', która dojrzewa w 2.–3. tygodniu.

Jakie są późne odmiany czereśni?

Według metodyki najpóźniej dojrzewają 'Karina', 'Kordia' i 'Lapins' (tydzień VII), 'Tamara' (VII/VIII), 'Regina' (VIII) i 'Staccato' (IX).

Czy są czereśnie samopylne?

Tak. Metodyka podaje jako samopłodne 'Lapins' i 'Staccato'. Większość pozostałych odmian jest obcopylna i potrzebuje drugiej odmiany kwitnącej w tym samym czasie.

Które czereśnie nie pękają?

Żadna odmiana w tabeli nie ma oceny „nie pęka”. Małą podatność na pękanie mają 'Kasandra', 'Vanda', 'Liliana', 'Sam', 'Sylvia', 'Karina' i 'Regina'. Z dawnych odmian broszura pisze, że owoce 'Gubińskiej Czarnej' nie pękają w czasie deszczu.

Jaki zapylacz dla 'Kordii'?

Metodyka podaje m.in. 'Hedelfińską', 'Summit', 'Schneiderę Późną', 'Sama', 'Reginę', 'Sylvię' i 'Vana'.

Jak duża urośnie czereśnia na podkładce karłowej?

Broszura Instytutu Ogrodnictwa podaje, że na podkładce GiSelA 5 czereśnia dorasta do 2,5–3 m i owocuje w drugim roku po posadzeniu.

Źródła

Tę stronę napisaliśmy na podstawie poniższych źródeł.

  1. Metodyka integrowanej ochrony czereśni (materiały dla producentów), red. M. Cieślińska, Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2013, aktualizacja 2019
  2. Dawne odmiany do ogrodów przydomowych. Rośliny sadownicze. Czereśnia (E. Rozpara, A. Głowacka), Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2017