Choroby wiśni

Skąd biorą się choroby wiśni

Poradnik sygnalizatora ochrony wiśni, wydany przez Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach, pokazuje jedną wspólną cechę wielu chorób: zimują w sadzie. Brunatna zgnilizna przetrwa w zasuszonych owocach, czyli mumiach, i w zgorzelach na pędach. Gorzka zgnilizna też zimuje w mumiach. Drobna plamistość liści czeka do wiosny na opadłych liściach pod drzewem.

Drugą sprawą jest pogoda. Kwiaty i pędy brunatna zgnilizna poraża, gdy w dzień jest powyżej 15 °C, noce są chłodne, a powietrze wilgotne. Drobną plamistość liści napędzają częste deszcze od maja do lipca przy 16–20 °C, a susza i upał ją hamują. Rak bakteryjny lubi chłód, około 15 °C, i wilgoć.

Trzecia sprawa to rany. Przez rany po cięciu i przemarznięciu wnika grzyb srebrzystości liści, a rak bakteryjny zwiększa szkody od mrozu. Dlatego to, kiedy i jak tniesz, ma znaczenie dla zdrowia drzewa.

Brunatna zgnilizna: kwiaty, które nie spadają

To choroba, którą najłatwiej zauważyć wiosną. Kwiaty brunatnieją i zamierają, ale długo wiszą na drzewie. Wierzchołki pędów zamierają i wyginają się jak pastorał. Latem grzyb atakuje owoce, które gniją, a potem zasychają w mumie.

Poradnik sygnalizatora radzi pierwszą lustrację w czasie opadania płatków, drugą około 4 tygodnie później, a owoce ocenić przy zbiorze. Ryzyko jest większe w sadach, gdzie choroba była rok wcześniej.

W ogrodzie najwięcej daje higiena. Wycinaj porażone pędy i zbieraj mumie z drzewa i spod niego. Jeśli potrzebny jest oprysk, sadownicy wykonują go na początku i w pełni kwitnienia, zawsze tylko środkami zarejestrowanymi w Polsce, zgodnie z etykietą.

Drobna plamistość liści: gdy wiśnia gubi liście w lipcu

Jeśli w lipcu wiśnia stoi prawie bez liści, a owoce słabo się wybarwiły, prawdopodobnie to drobna plamistość liści. Od końca maja na liściach pojawiają się drobne, brunatnoczerwone plamki, a od spodu białokremowe skupienia zarodników. Liście żółkną i opadają, czasem wszystkie jeszcze przed zbiorem.

Grzyb zimuje na opadłych liściach, a w sezonie daje kilka pokoleń zarodników. Poradnik sygnalizatora podaje, że większość uprawianych odmian jest na nią średnio albo bardzo podatna. W sadach zabiegi zaczyna się zaraz po kwitnieniu, a przy wilgotnym lecie, gdy przy zbiorze choruje ponad 10% liści, robi się jeszcze 1–2 zabiegi po zbiorze.

Odmiany mniej podatne na choroby

Instytut Ogrodnictwa porównywał odmiany wiśni w ekologicznym sadzie doświadczalnym. W raporcie z 2025 roku jako najbardziej podatne na drobną plamistość liści wymieniono 'Elmer', 'Naumburger' i 'Stevensbaer'. Stosunkowo mało podatne były 'Pandy 103', 'Debreceni Bötermö', 'Lucyna', 'Oblacińska' i 'Ekowis'. W latach 2023–2025 najmniej chorowała 'Jachim'. 'Achat' opisano jako mało podatną na choroby, w tym na drobną plamistość liści i brunatną zgniliznę.

Najwięcej moniliozy widziano na 'Erdi Bötermö' i 'Pamiati Wawiłowa'. Owoce 'Lucyny' należały do najsilniej zasiedlanych przez nasionnice, dlatego raport nie poleca jej do sadów ekologicznych, choć na drobną plamistość jest bardzo mało podatna. Poradnik sygnalizatora dodaje, że na rak bakteryjny bardzo podatne są 'Nefris' i 'Wanda'.

Jeśli dopiero sadzisz wiśnię, kiedy i jak to zrobić, przeczytasz na stronie kiedy sadzić wiśnie.

Rak bakteryjny i srebrzystość: choroby kory

Rak bakteryjny według poradnika występuje w Polsce każdego roku. Na pniu i gałęziach tworzy zapadnięte, ciemnobrązowe zgorzele z gumą. Na liściach zostawia brunatne plamki z żółtą obwódką, które potem wypadają, a w liściu zostają dziurki. Pierwsze objawy, czyli zamieranie pąków, widać na przedwiośniu, zwłaszcza po mroźnych zimach. Porażone pędy wycinaj z zapasem 10–20 cm zdrowej tkanki, po zbiorze, w suchy i słoneczny dzień, a rany zaraz zabezpieczaj.

Srebrzystość liści łatwo poznać w maju: liście robią się srebrzystoszare. Grzyb wnika przez rany, najczęściej po cięciu zimowym, i można go przenieść narzędziami. Poradnik radzi ciąć w suche, słoneczne dni, zdrowe i chore drzewa ciąć osobno, a drzewa z owocnikami wyciąć i spalić.

Wirusy, takie jak ospowatość śliwy, nie dają się leczyć. Jedyną ochroną są certyfikowane drzewka i usuwanie drzew z objawami.

Robaczywe wiśnie: nasionnice i muszka plamoskrzydła

Larwy w wiśniach to najczęściej sprawka nasionnic. Poradnik sygnalizatora podaje, że lokalnie potrafią uszkodzić od kilku do kilkudziesięciu procent owoców. Nasionnica trześniówka wylatuje w drugiej połowie czerwca, a nasionnica wschodnia około 2 tygodnie później i lata aż do zbiorów. Poradnik pisze, że najbardziej cierpią odmiany średnio wczesne i późne, a te, które dojrzewają w pierwszym tygodniu zbiorów, są uszkadzane mało albo wcale. Raport Instytutu Ogrodnictwa z ekologicznego sadu doświadczalnego pokazał coś odwrotnego: owoce odmian późnych były mniej zasiedlane niż wczesnych. Źródła się więc różnią.

Lot muchówek pokażą żółte tablice lepowe, zawieszone w połowie maja. W sadach zabieg rozważa się, gdy na pułapkę wpadają średnio 2 muchówki w tygodniu.

Nowszym problemem jest muszka plamoskrzydła, wykryta w Polsce jesienią 2014 roku. Nakłuwa skórkę, a jej larwy żerują w miąższu, więc owoce szybko gniją. Uszkadza też owoce opadłe i te, które zostały po zbiorze. Poradnik radzi pułapki z przynętą zawieszać około miesiąc przed dojrzewaniem, a jako fizyczną barierę podaje siatki o oczkach nie większych niż 0,8 × 1 mm.

Mszyca, śluzownica i inne szkodniki

Mszyca czereśniowa skręca liście na wierzchołkach pędów w zbite gniazda. Poradnik zaleca oglądać najmłodsze pędy co 2 tygodnie od kwietnia do lipca i przypomina, że mszyce mają naturalnych wrogów, takich jak biedronki i złotooki. Jeśli musisz pryskać, wybierz środek oszczędzający pożyteczne owady.

Śluzownica ciemna pojawia się sporadycznie, głównie w ogrodach i sadach ekologicznych. Jej oślizgłe larwy zeskrobują liść z góry i zostawiają samą siateczkę nerwów.

Wiosną warto też zajrzeć do pąków. Licinek tarninaczek zimuje jako jaja w spękaniach kory, a jego gąsienice wgryzają się w pąki i wyjadają słupki i pręciki. Jedna gąsienica niszczy 5–10 pąków. Kwieciak pestkowiec żeruje od połowy kwietnia do połowy czerwca, a jego larwy niszczą jądro w pestce.

Kalendarz obserwacji wiśni

Nabrzmiewanie pąków. Wylęgają się larwy mszycy czereśniowej i gąsienice licinka. Przejrzyj pąki.

Kwitnienie i opadanie płatków. Sprawdź, czy kwiaty nie brunatnieją i nie zostają na drzewie. Wycinaj pędy z brunatną zgnilizną.

Połowa maja. Zawieś żółte tablice na nasionnice. Od końca maja oglądaj liście, czy nie ma na nich plamek drobnej plamistości.

Czerwiec i lipiec. Druga połowa czerwca to początek lotu nasionnicy trześniówki. Około miesiąc przed dojrzewaniem zawieś pułapki na muszkę plamoskrzydłą.

Zbiór. Zbieraj wszystkie owoce, także chore. Po zbiorze, w suchy dzień, wytnij pędy z rakiem bakteryjnym.