Śliwy Choroby i szkodniki Choroby śliw
Gnijące śliwki z szarymi brodawkami, owoce bez pestki, srebrzyste liście? Porównaj objawy z metodyką Instytutu Ogrodnictwa i sprawdź, które odmiany są odporne na szarkę.
W skrócie
Najgroźniejsze choroby śliw to szarka (ospowatość śliwy), brunatna zgnilizna i srebrzystość liści. Spotkasz też torbiel śliwek, dziurkowatość liści i raka bakteryjnego. Robaczywe śliwki to owocówka śliwkóweczka, a mszyce przenoszą szarkę. Pomagają zdrowe drzewka, odporne odmiany, usuwanie mumii i chorych pędów.
Czy to groźne? Duża. Metodyka Instytutu Ogrodnictwa ocenia szarkę, brunatną zgniliznę i srebrzystość liści jako choroby bardzo ważne dla śliwy.
Jaki problem widzisz?
Najważniejsze choroby śliw w Polsce
Metodyka integrowanej ochrony śliwy Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach ocenia jako bardzo ważne trzy choroby: szarkę, brunatną zgniliznę i srebrzystość liści. Ważne są też leukostomoza, torbiel śliwek i rak bakteryjny, a dziurkowatość liści ma znaczenie lokalne.
Na srebrzystość, leukostomozę i raka bakteryjnego nie ma zwalczania chemicznego. Na szarkę też nie, bo to wirus. Dlatego w przypadku śliwy tak ważne są zdrowe drzewka z kwalifikowanego materiału, odporna odmiana i dobre stanowisko. O sadzeniu przeczytasz na stronie kiedy sadzić śliwy.
Metodyka nazywa brunatną zgniliznę, dziurkowatość liści i raka bakteryjnego chorobami drzew pestkowych, więc spotkasz je też na wiśni. Więcej o nich na stronie choroby wiśni.
Szarka: najgroźniejsza choroba śliw
Szarka, czyli ospowatość śliwy, to choroba wirusowa. Na liściach pojawiają się jasnozielone plamy, pierścienie lub smugi, lepiej widoczne w gorące lata. Niedojrzałe owoce mają fioletowe przebarwienia na zielonej skórce, a potem zagłębienia. Miąższ jest gąbczasty, a na pestce widać ciemnoczerwone plamy lub pierścienie. Owoce dojrzewają przedwcześnie i opadają.
Wirus przenoszą mszyce z porażonych śliw, moreli i brzoskwiń. Metodyka zaleca sadzić drzewka z kwalifikowanego materiału, około 500 m od innych sadów śliwowych, z dala od dzikich śliw i ałyczy. Porażone drzewa trzeba usunąć.
Najpewniejsza jest odporna odmiana. W tabeli podatności odmian metodyki 'Jojo' jest odporna na szarkę. Małą podatność mają 'Ruth Gerstetter', 'Katinka', 'Opal', 'Kalipso', 'Cacanska Rana' i 'Silvia'.
Brunatna zgnilizna: gnijące śliwki i mumie
Brunatna zgnilizna atakuje kwiaty, pędy i owoce. Kwiaty brunatnieją i zasychają, a zgorzel kwiatów może być widoczna już w maju, choć na śliwie rzadziej i słabiej niż na wiśni. Od początku dojrzewania owoce gniją i pokrywają się szarymi, pylącymi brodawkami zarodników. Zaschnięte owoce zostają na drzewie jako mumie.
Grzyb Monilinia laxa zimuje w porażonych pędach, a M. fructigena w mumiach. Dlatego wycinaj porażone pędy, a po zbiorze usuń mumie z drzew i z ziemi.
Źródła różnie podają początek ochrony. Metodyka dla producentów zaleca, by owoce chronić od czerwca, co 14 dni aż do zbioru. Metodyka dla doradców radzi na odmianach podatnych, np. 'Amers' i 'President', zacząć już tuż przed kwitnieniem. Jeśli pryskasz, tylko środki zarejestrowane w Polsce, zgodnie z etykietą.
Srebrzystość liści: srebrne liście i owocniki na pniu
Przy srebrzystości liści liście stają się ołowianoszare lub srebrzyste. To skutek toksyn grzyba, który rozkłada drewno. Kora staje się gąbczasta, a w zaawansowanym stadium na pniu pojawiają się owocniki, szare z wierzchu i fioletowe od spodu. Zamierają gałęzie, a nawet całe drzewa.
Zwalczania chemicznego nie ma. Metodyka radzi wybierać stanowisko bez przymrozków, formować koronę tak, żeby gałęzie się nie łamały, chore drzewa ciąć osobno i dezynfekować narzędzia. Drzewa z owocnikami usuń i spal.
Metodyka dla doradców podaje, że śliwy najlepiej ciąć w drugiej połowie zimy, od końca stycznia. Wcześniejsze cięcie może zwiększyć wrażliwość drzew na mróz.
Torbiel śliwek, dziurkowatość i rak bakteryjny
Torbiel śliwek łatwo rozpoznać. Owoce są wydłużone, wygięte i nie mają pestki, a skórkę pokrywa szarobiały, matowy nalot. Usuwaj takie owoce. Drzewa przeglądaj około 8 tygodni po pękaniu pąków.
Dziurkowatość liści daje okrągłe plamy z czerwoną obwódką, z których wypada martwa tkanka. Objawy są najsilniejsze w lipcu i sierpniu. Wycinaj porażone pędy.
Rak bakteryjny tworzy na gałęziach zrakowacenia, często z wyciekiem gumy. Kwiaty zasychają i czernieją. To choroba przewlekła, która może zabić drzewo. Nie ma zwalczania chemicznego, więc wycinaj porażone pędy, a zrazy pobieraj tylko ze zdrowych drzew.
Owocówka śliwkóweczka: robaczywe śliwki
.jpg){kind=link}
Robaczywe śliwki z ciemnymi odchodami w środku to owocówka śliwkóweczka. Gąsienice drążą korytarze w owocach. W niechronionych sadach straty sięgają kilkunastu, a nawet kilkudziesięciu procent plonu.
Owocówka ma dwa pokolenia. Pierwsze lata od pierwszej połowy maja do połowy lipca, drugie, liczniejsze, od drugiej dekady lipca do końca września. Gąsienice zimują w kokonach w szczelinach kory, pod opadłymi liśćmi lub w glebie.
Metodyka zaleca wieszać pułapki feromonowe w pierwszej połowie maja i od początku czerwca przeglądać zawiązki. Próg to 1–2 świeże jaja lub wgryzy na 100 owoców.
Owocnice, mszyce i przędziorek
Owocnice to błonkówki, których larwy wgryzają się w młode zawiązki. Uszkodzone zawiązki opadają. Jedna larwa niszczy 2–4 zawiązki, a razem mogą zniszczyć 40–60% zawiązków. Ich lot śledzi się na białych tablicach lepowych od białego pąka do końca kwitnienia.
Mszyce metodyka nazywa najgroźniejszymi szkodnikami śliwy, bo przenoszą szarkę. Najliczniejsza z nich jest mszyca śliwowo-trzcinowa, która ma na śliwie 13–16 pokoleń w roku. Szczególnie groźne są uskrzydlone mszyce, bo przenoszą wirusa między drzewami. Wycinaj pędy z koloniami, wilki i odrosty korzeniowe i chroń biedronki, bzygi, skorki i złotooki.
Przędziorek owocowiec zimuje jako czerwone jaja na gałęziach i wokół pąków. Obejrzyj je zimą: jeśli jest ich dużo, ochrona jest potrzebna przed kwitnieniem.
Szybka diagnoza po objawach
| Co widzisz | Prawdopodobna przyczyna |
|---|---|
| Jasnozielone plamy, pierścienie lub smugi na liściach, fioletowe przebarwienia na niedojrzałych owocach | Szarka (ospowatość śliwy) |
| Kwiaty brunatnieją i zasychają, owoce gniją z szarymi brodawkami, zostają mumie | Brunatna zgnilizna |
| Liście ołowianoszare lub srebrzyste, gałęzie zamierają | Srebrzystość liści |
| Owoce wydłużone, zniekształcone, bez pestki, z szarobiałym nalotem | Torbiel śliwek |
| Okrągłe plamy z czerwoną obwódką, potem dziury w liściach | Dziurkowatość liści |
| Zrakowacenia z wyciekiem gumy, zamierające gałęzie | Rak bakteryjny |
| Martwa kora wokół pąków, bursztynowa guma, zamierające pędy | Leukostomoza |
| Korytarze w owocu, ciemne odchody, owoce opadają przed dojrzeniem | Owocówka śliwkóweczka |
| Zawiązki z okrągłym otworem opadają po kwitnieniu | Owocnice |
| Liście pokryte koloniami mszyc i lepką spadzią, skręcone liście | Mszyce |
Szarka (ospowatość śliwy)
- Jak rozpoznać
- Na liściach pojawiają się jasnozielone, chlorotyczne plamy, pierścienie lub smugi, lepiej widoczne w gorące lata. Niedojrzałe owoce mają fioletowe przebarwienia na zielonej skórce, potem zagłębienia. Miąższ jest gąbczasty, czasem zaczerwieniony, a na pestce widać ciemnoczerwone plamy lub pierścienie. Owoce dojrzewają przedwcześnie i opadają.
- Skąd się bierze
- Wirus ospowatości śliwy (PPV). Źródłem są porażone śliwy, morele i brzoskwinie w sadzie i w pobliżu. Przenoszą go mszyce.
- Co robić
- Wirusa nie da się zwalczyć. Porażone drzewa usuwaj i systematycznie zwalczaj mszyce.
- Jak zapobiegać
- Sadź drzewka z kwalifikowanego materiału, około 500 m od innych sadów śliwowych, z dala od chorych i dzikich śliw oraz ałyczy. Wybieraj odmiany odporne lub tolerancyjne.
Czy to groźne? Bardzo duża. Metodyka podaje, że szarka wymaga specjalnego programu ochrony.
↑ Wróć do listyBrunatna zgnilizna
- Jak rozpoznać
- Kwiaty brunatnieją i zasychają, a pędy zamierają. Od początku dojrzewania na owocach powstają plamy brunatnej zgnilizny, pokryte szarymi, pylącymi brodawkami zarodników. Zgniłe, zaschnięte owoce stają się mumiami.
- Skąd się bierze
- Grzyby Monilinia laxa i M. fructigena. M. laxa zimuje w porażonych pędach, M. fructigena w mumiach.
- Co robić
- Wycinaj porażone pędy. Po zbiorze usuń mumie z drzew i z ziemi. Jeśli potrzebny jest oprysk, tylko środki zarejestrowane w Polsce, zgodnie z etykietą.
- Jak zapobiegać
- Sadź odmiany mniej podatne. Metodyka dla doradców podaje jako odmiany podatne 'Amers' i 'President'.
Czy to groźne? Bardzo duża.
↑ Wróć do listySrebrzystość liści
- Jak rozpoznać
- Liście zmieniają barwę z zielonej na ołowianoszarą lub srebrzystą. To objaw wtórny, wywołany toksynami grzyba. Kora staje się gąbczasta, drewno brunatnieje i rozkłada się. W zaawansowanym stadium na pniu pojawiają się owocniki, szare z wierzchu i fioletowe od spodu. Zamierają gałęzie, a nawet całe drzewa.
- Skąd się bierze
- Grzyb Chondrostereum purpureum. Źródłem są porażone drzewa owocowe i leśne w sadzie i w pobliżu.
- Co robić
- Nie ma zwalczania chemicznego. Drzewa z owocnikami na pniu usuń i spal. Chore drzewa tnij osobno i dezynfekuj narzędzia.
- Jak zapobiegać
- Wybieraj stanowisko bez przymrozków, sadź zdrowe drzewka i formuj koronę tak, żeby gałęzie się nie łamały. Rany po cięciu zabezpieczaj środkami zarejestrowanymi w Polsce, zgodnie z etykietą.
Czy to groźne? Bardzo duża.
↑ Wróć do listyTorbiel śliwek
- Jak rozpoznać
- Owoce są silnie zniekształcone i wygięte, większe i wydłużone, bez pestki. Miąższ jest skórzasty i włóknisty, a skórkę pokrywa szarobiały, matowy nalot. Takie owoce nie mają wartości.
- Skąd się bierze
- Grzyb Taphrina pruni. Źródłem są powierzchnia kory i pąki porażonych śliw.
- Co robić
- Usuwaj porażone owoce. Przeglądaj drzewa około 8 tygodni po pękaniu pąków.
- Jak zapobiegać
- Sadź odmiany mniej podatne. Metodyka dla doradców podaje, że wiele nowszych odmian ma małą podatność.
Dziurkowatość liści
.jpg){kind=link}
- Jak rozpoznać
- Na liściach pojawiają się okrągłe plamy do 5 mm, najpierw jasnozielone, potem brunatne, z czerwoną obwódką. Martwa tkanka wypada i zostają dziury. Na wierzchołkach młodych pędów mogą być ranki i wycieki gumy.
- Skąd się bierze
- Grzyb Clasterosporium carpophilum. Źródłem są kora i pąki porażonych pędów. Objawy najsilniejsze w lipcu i sierpniu.
- Co robić
- Wycinaj porażone pędy.
- Jak zapobiegać
- Sadź odmiany mniej podatne.
Rak bakteryjny drzew pestkowych
- Jak rozpoznać
- Najbardziej charakterystyczne są zrakowacenia, często z wyciekiem gumy. Na korze powstają czerwonobrązowe, rosnące plamy. Kwiaty zasychają i czernieją. Na liściach są ciemnobrązowe plamy z jaśniejszą obwódką, a na zawiązkach wodniste plamy, które czernieją i zapadają się do pestki.
- Skąd się bierze
- Bakterie Pseudomonas syringae pv. syringae i pv. morsprunorum. Zimują w nekrozach i zrakowaceniach na gałęziach i pniu.
- Co robić
- Nie ma zwalczania chemicznego. Wycinaj porażone pędy i gałęzie, a silnie porażone drzewa usuń.
- Jak zapobiegać
- Zrazy pobieraj tylko ze zdrowych drzew. Sadź odmiany mniej podatne.
Czy to groźne? Choroba przewlekła. Zrakowacenia mogą zabić drzewo.
↑ Wróć do listyLeukostomoza
- Jak rozpoznać
- Na korze pędów wokół martwych pąków lub blizn po liściach powstają owalne, potem rozległe martwe plamy. Z zamierających gałązek wycieka bursztynowa guma, a na martwej tkance pojawiają się czarne owocniki. Zamierają gałązki, konary, a w końcu całe drzewa.
- Skąd się bierze
- Grzyby Leucostoma cincta i L. persoonii. Zimują w nekrozach na gałęziach i pniu.
- Co robić
- Nie ma zwalczania chemicznego. Wycinaj porażone pędy, a silnie porażone drzewa wykop i spal.
- Jak zapobiegać
- Chroń drzewa przed uszkodzeniami mrozowymi, oparzeniami słonecznymi i szkodnikami. Rany po cięciu zabezpieczaj.
Owocówka śliwkóweczka
- Jak rozpoznać
- Gąsienice drążą korytarze wewnątrz owoców i zanieczyszczają je ciemnymi odchodami.
- Skąd się bierze
- Motyl Grapholita funebrana. Dwa pokolenia w roku. Gąsienice zimują w kokonach w szczelinach kory, pod opadłymi liśćmi lub w glebie. Pierwsze pokolenie lata od pierwszej połowy maja do połowy lipca, drugie od drugiej dekady lipca do końca września.
- Co robić
- Lot motyli śledź pułapkami feromonowymi od pierwszej połowy maja. Jeśli zabieg jest konieczny, tylko środki zarejestrowane w Polsce, zgodnie z etykietą.
- Jak zapobiegać
- Metodyka opiera ochronę na obserwacji lotu motyli i progu: 1–2 świeże jaja lub wgryzy na 100 owoców.
Czy to groźne? W niechronionych sadach straty sięgają kilkunastu, a nawet kilkudziesięciu procent plonu.
↑ Wróć do listyOwocnice
- Jak rozpoznać
- Na młodych zawiązkach widać okrągłe otwory z cuchnącymi odchodami. Uszkodzone zawiązki opadają.
- Skąd się bierze
- Błonkówki Hoplocampa minuta i H. flava. Dorosłe latają od białego pąka do końca kwitnienia, a jaja składają pod skórkę działek kielicha. Jedna larwa niszczy 2–4 zawiązki. Larwy zimują w kokonach w glebie.
- Co robić
- Lot śledź na białych tablicach lepowych od białego pąka do końca kwitnienia. Jeśli zabieg jest konieczny, pod koniec opadania płatków, tylko środki zarejestrowane w Polsce, zgodnie z etykietą.
- Jak zapobiegać
- Metodyka wymienia pasożyty larw i grzyby owadobójcze, które atakują poczwarki w glebie.
Czy to groźne? Mogą zniszczyć 40–60% zawiązków.
↑ Wróć do listyMszyce
- Jak rozpoznać
- Mszyca śliwowo-trzcinowa bardzo licznie pokrywa liście, ale silnie ich nie skręca, i wydziela dużo spadzi. Mszyca chmielowa zwija liście i pędy. Mszyca śliwowo-kocankowa silnie deformuje liście i pędy.
- Skąd się bierze
- Mszyca śliwowo-trzcinowa (Hyalopterus pruni), mszyca chmielowa (Phorodon humuli) i mszyca śliwowo-kocankowa (Brachycaudus helichrysi). Jaja zimują na pędach. Mszyce przenoszą wirusa szarki.
- Co robić
- Wycinaj pędy z koloniami, wilki i odrosty korzeniowe. Jeśli zabieg jest konieczny, tylko środki zarejestrowane w Polsce, zgodnie z etykietą.
- Jak zapobiegać
- Chroń biedronki, bzygi, skorki, pryszczarki drapieżne, dziubałki, złotooki i pasożytnicze błonkówki.
Czy to groźne? Najgroźniejsze szkodniki śliwy, bo przenoszą szarkę.
↑ Wróć do listyPrzędziorek owocowiec
- Jak rozpoznać
- Przędziorki nakłuwają i wysysają komórki liści. Owoce gorzej się rozwijają, a na przyszły rok zawiązuje się mniej pąków kwiatowych. Zimą na gałęziach i wokół pąków widać czerwone jaja.
- Skąd się bierze
- Roztocze Panonychus ulmi. Zimuje jako czerwone jaja na gałęziach, pędach i wokół pąków.
- Co robić
- W okresie bezlistnym oceń liczbę zimowych jaj. Jeśli jest ich dużo, zabieg wykonuje się przed kwitnieniem, tylko środkami zarejestrowanymi w Polsce, zgodnie z etykietą.
- Jak zapobiegać
- Chroń drapieżne roztocze, dziubałki i skulika przędziorkowca.
Kalendarz ochrony
Co i kiedy robić, żeby chorób i szkodników było mniej. Środków chemicznych używaj tylko zarejestrowanych w Polsce i zgodnie z etykietą.
- ZimaObejrzyj gałęzie: czerwone jaja przędziorka owocowca
- Od końca styczniaCięcie śliw w drugiej połowie zimy. Chore drzewa tnij osobno i dezynfekuj narzędzia
- Od białego pąka do końca kwitnieniaBiałe tablice lepowe: lot owocnic
- Kwiecień–lipiecCo 2 tygodnie przeglądaj drzewa: kolonie mszyc
- Pierwsza połowa majaPowieś pułapki feromonowe na owocówkę śliwkóweczkę
- Około 8 tygodni po pękaniu pąkówPrzejrzyj owoce: torbiel śliwek
- Lipiec–sierpieńLiście: dziurkowatość
- Po zbiorzeZbierz mumie z drzew i z ziemi
Domowe sposoby: co działa
Ludowych przepisów w internecie jest mnóstwo. Oto co mówią o nich źródła.
- PomagaUsuwanie mumii
Metodyka integrowanej ochrony śliwy zaleca usuwanie mumii z ziemi i z drzew po zbiorze, bo zimuje w nich sprawca brunatnej zgnilizny.
- Tylko profilaktycznieWycinanie pędów z koloniami mszyc i odrostów
Metodyka zaleca usuwanie pędów z koloniami mszyc, wilków i odrostów korzeniowych oraz ochronę wrogów naturalnych mszyc.
- PomagaOdporna odmiana
Na szarkę nie ma leczenia. Metodyka wskazuje odmianę 'Jojo' jako odporną, a kilka innych jako mało podatne.
Najczęstsze pytania
Jak rozpoznać szarkę na śliwie?
Na liściach są jasnozielone plamy, pierścienie lub smugi. Niedojrzałe owoce mają fioletowe przebarwienia i zagłębienia, a na pestce ciemnoczerwone plamy. Owoce opadają przed dojrzeniem. Porażone drzewo trzeba usunąć.
Dlaczego śliwki gniją na drzewie?
Najczęściej przez brunatną zgniliznę. Owoce pokrywają się szarymi brodawkami i zasychają w mumie. Usuwaj mumie i porażone pędy.
Dlaczego śliwki są robaczywe?
To gąsienice owocówki śliwkóweczki. Ma dwa pokolenia, od maja do września. Lot motyli śledzi się pułapkami feromonowymi.
Jakie odmiany śliw są odporne na szarkę?
Według metodyki Instytutu Ogrodnictwa odporna jest 'Jojo'. Małą podatność mają m.in. 'Katinka', 'Kalipso', 'Opal', 'Ruth Gerstetter', 'Cacanska Rana' i 'Silvia'.
Dlaczego śliwki są bez pestki i dziwnie wydłużone?
To torbiel śliwek, choroba grzybowa. Owoce są wygięte, bez pestki, z szarobiałym nalotem. Usuwaj je i wybieraj odmiany mniej podatne.
Czym pryskać śliwy?
Tylko środki zarejestrowane w Polsce, zgodnie z etykietą. Na szarkę, srebrzystość liści i raka bakteryjnego nie ma zwalczania chemicznego. Liczą się zdrowe drzewka, odporne odmiany i cięcie.
Kalendarz ogrodnika na skrzynkę
Sezonowe przypomnienia o pracach w ogrodzie i nowe artykuły. Bez spamu.
Dziękujemy! Twój adres jest już na liście.
Źródła
Tę stronę napisaliśmy na podstawie poniższych źródeł.
- Metodyka integrowanej ochrony śliwy (materiały dla producentów), red. P. Sobiczewski, Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2018
- Metodyka integrowanej ochrony śliwy (materiały dla doradców), red. P. Sobiczewski, Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2018