Ogrodnik ABC
Groch Choroby i szkodniki

Choroby grochu

Biały nalot na liściach, robaczywe strąki, dziurki w ziarnach? Sprawdź, co mówi metodyka Instytutu Ogrodnictwa, i zobacz, dlaczego wczesny siew ogranicza kilka szkodników naraz.

W skrócie

Najczęstsze choroby grochu to mączniak prawdziwy (biały nalot na liściach), mączniak rzekomy, askochytoza i fuzaryjne więdnięcie. Ze szkodników groźne są pachówka strąkóweczka, strąkowiec grochowy, mszyca grochowa, oprzędziki i paciornica. Pomaga wczesny siew, kilkuletnia przerwa w uprawie, zdrowe nasiona i usuwanie resztek roślin.

Mączniak prawdziwy na liściu rośliny strączkowej
Zdjęcie: Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0, źródło

Jaki problem widzisz?

Najczęstsze choroby grochu

Groch choruje głównie przez grzyby, które przenoszą się z nasionami albo zimują w resztkach roślin. Metodyka integrowanej ochrony grochu Instytutu Ogrodnictwa opisuje askochytozę, fuzaryjne więdnięcie, mączniaka rzekomego, mączniaka prawdziwego, szarą pleśń, zgniliznę twardzikową i rdzę. Rdzy grochu w Polsce nie obserwuje się często.

Dla prawie wszystkich chorób rady są podobne: zdrowe nasiona, kilkuletnia przerwa w uprawie, usuwanie i głębokie przekopanie resztek roślin oraz odporne odmiany. Metodyka integrowanej produkcji dodaje, że nie warto przenawożać grochu azotem, bo rośliny stają się delikatniejsze.

Ważny jest też termin siewu. Według metodyki integrowanej produkcji groch siej pod koniec marca lub na początku kwietnia, nie później niż w drugiej dekadzie kwietnia. Bardzo wczesny siew w zimną glebę wydłuża jednak wschody i może sprzyjać zgorzelom siewek. Więcej przeczytasz na stronie kiedy siać groch.

Mączniak prawdziwy i rzekomy: dwie różne choroby

Mączniak prawdziwy na liściu rośliny strączkowej
Mączniak prawdziwy na liściu rośliny strączkowej. Zdjęcie: Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0, źródło

Mączniak prawdziwy to biały, mączysty nalot na liściach. Porażone liście zamierają, a strąki brązowieją i pękają. Metodyka integrowanej produkcji podaje, że objawy pojawiają się zwykle w drugiej połowie lata, przy niskiej wilgotności powietrza i wysokiej temperaturze. Grzyb zimuje na resztkach roślin, więc po zbiorze je przekop.

Mączniak rzekomy wygląda inaczej. Na górnej stronie liści są nieregularne, żółte, potem brązowe plamy, a od spodu fioletowy, puszysty nalot. Lubi odwrotną pogodę niż mączniak prawdziwy: chłodną i wilgotną, od wiosny do początku lata.

Jeśli więc w czerwcu po deszczach widzisz fioletowy nalot od spodu liści, to raczej mączniak rzekomy. Biały nalot na wierzchu liści w suchy, ciepły sierpień to mączniak prawdziwy.

Askochytoza i fuzaryjne więdnięcie

Askochytoza daje ciemne plamy i smugi na łodygach, liściach i strąkach. Metodyka integrowanej produkcji opisuje je jako nieregularne brązowe plamy z jasnym środkiem i ciemną obwódką. Choroba przenosi się z nasionami, a sprzyja jej długa deszczowa pogoda. Dlatego tak ważne są zdrowe nasiona.

Fuzaryjne więdnięcie to choroba, przy której rośliny więdną placami, od dołu, a korzenie i podstawa łodygi czernieją. Najsilniejsze objawy widać w trzeciej dekadzie czerwca i stąd jej druga nazwa: choroba świętojańska. Sprzyjają jej upał w czasie kwitnienia i długa susza. Grzyby przeżywają w glebie, więc unikaj ciężkich, podmokłych gleb i nie siej grochu co roku w tym samym miejscu.

Zgnilizna twardzikowa i szara pleśń w mokre lata

Zgnilizna twardzikowa: biała, watowata grzybnia na łodydze (na zdjęciu fasola)
Zgnilizna twardzikowa: biała, watowata grzybnia na łodydze (na zdjęciu fasola). Zdjęcie: Rasbak, CC BY-SA 3.0, źródło

Zgnilizna twardzikowa daje na pędach białe lub szarobiałe plamy, a potem watowatą grzybnię z czarnymi sklerocjami. Rozwija się w 15–25 °C przy dużej wilgotności. Sklerocja przeżywają w glebie i resztkach roślin. Metodyka podaje, że głęboka jesienna orka pomaga, bo zakopane sklerocja giną przez zimę.

Szara pleśń pokrywa szarym nalotem kwiaty, strąki i inne części roślin. Lubi chłód, 10–18 °C, dużą wilgotność i słabe światło. Pomaga siew w dobrym terminie i odpowiednia gęstość roślin.

Pachówka i strąkowiec: robaczywy groch

Pachówka strąkóweczka
Pachówka strąkóweczka. Zdjęcie: Bj.schoenmakers, CC0, źródło

Jeśli w strąkach znajdujesz gąsienice, odchody i przędzę, to pachówka strąkóweczka. Motyle latają od końca maja do początku czerwca, a samice składają jaja na liściach, łodygach i strąkach. Gąsienice wgryzają się do strąków i wyjadają nasiona. Ciepłe, suche lata sprzyjają szkodom. Gąsienice zimują w glebie, więc po zbiorze przekop zagon.

Najprostsza obrona to wczesny siew i wczesne odmiany. Zbieraj i niszcz uszkodzone strąki.

Strąkowiec grochowy to chrząszcz, którego larwa żyje wewnątrz nasienia. Uszkodzone nasiona mają mały otwór. Strąkowiec zimuje w przechowywanych nasionach i wiosną wylatuje na zagon. Metodyka integrowanej produkcji radzi więc siać tylko czyste nasiona i przeglądać nasiona w przechowalni.

Mszyca grochowa, oprzędziki i paciornica

Mszyce grochowe (Acyrthosiphon pisum) na lucernie
Mszyce grochowe (Acyrthosiphon pisum) na lucernie. Zdjęcie: Frank Peairs, Colorado State University, CC BY 3.0 us, źródło

Mszyca grochowa zimuje na koniczynie i lucernie. Pod koniec maja i na początku czerwca uskrzydlone mszyce przelatują na groch i szybko tworzą kolonie. Liście się zwijają i kędzierzawią. Metodyka podaje próg: 5 mszyc na roślinę do wysokości 15 cm. Nie siej grochu obok wieloletnich bobowatych.

Oprzędziki wygryzają półkoliste wycięcia na brzegach liści już w kwietniu. Najbardziej narażone są siewki do fazy 6 liści w suchą pogodę. Wczesny siew sprawia, że rośliny mają kilka liści, zanim przylecą chrząszcze. Możesz też przykryć rzędy agrowłókniną zaraz po siewie.

Paciornica grochowianka to drobna muchówka. Jej larwy sprawiają, że pąki i kwiaty nabrzmiewają, zasychają i opadają. Metodyka integrowanej produkcji radzi wczesny siew, wcześnie kwitnące odmiany i co najmniej 400 m odstępu od zeszłorocznego grochu.

Szybka diagnoza po objawach

Co widziszPrawdopodobna przyczyna
Biały, mączysty nalot na liściach, strąki brązowieją i pękająMączniak prawdziwy grochu
Żółte, potem brązowe plamy na liściach, od spodu fioletowy nalotMączniak rzekomy grochu
Ciemne plamy i smugi na łodygach, liściach i strąkachAskochytoza grochu
Rośliny więdną placami od dołu, korzenie czerniejąFuzaryjne więdnięcie grochu
Biała, watowata grzybnia z czarnymi sklerocjami na pędachZgnilizna twardzikowa
Szary nalot na kwiatach i strąkachSzara pleśń
Gąsienica w strąku, wygryzione nasiona, odchody i przędzaPachówka strąkóweczka
Mały otwór w suchym nasieniu, w środku chrząszczStrąkowiec grochowy
Skręcone, kędzierzawe liście, zdeformowane wierzchołkiMszyca grochowa
Półkoliste wycięcia na brzegach liści siewekOprzędziki
Kwiaty nabrzmiewają, zasychają i opadająPaciornica grochowianka

Mączniak prawdziwy grochu

Mączniak prawdziwy na liściu rośliny strączkowej
Zdjęcie: Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0, źródło
Jak rozpoznać
Na liściach pojawia się biały, mączysty nalot. Porażone liście wcześnie zamierają, pędy przestają rosnąć, a strąki brązowieją i przedwcześnie pękają.
Skąd się bierze
Grzyb Erysiphe pisi. Metodyka integrowanej produkcji podaje, że objawy zwykle pojawiają się w drugiej połowie lata, przy niskiej wilgotności powietrza i wysokiej temperaturze. Metodyka integrowanej ochrony podaje temperaturę powyżej 15 °C, a susza nasila nalot. Grzyb zimuje na resztkach roślin.
Co robić
Jeśli potrzebny jest oprysk, tylko środki zarejestrowane w Polsce, zgodnie z etykietą.
Jak zapobiegać
Głęboko przekop resztki roślin po zbiorze i nie przenawożaj azotem. Wybieraj odmiany odporne na choroby.
↑ Wróć do listy

Mączniak rzekomy grochu

Jak rozpoznać
Na górnej stronie liści pojawiają się nieregularne plamy, które żółkną, a potem brązowieją, ograniczone nerwami. Od spodu widać fioletowy, puszysty nalot. Silnie porażone liście zasychają, a porażenie pędów może zabić całe rośliny.
Skąd się bierze
Grzyb Peronospora viciae f. sp. pisi. Sprzyja mu chłodna pogoda od wiosny do początku lata i duża wilgotność. Zimuje na nasionach i w resztkach chorych roślin.
Co robić
Jeśli potrzebny jest oprysk, tylko środki zarejestrowane w Polsce, zgodnie z etykietą.
Jak zapobiegać
Niszcz resztki chorych roślin, głęboko przekop ziemię jesienią, zachowaj płodozmian i wybieraj odporne odmiany.
↑ Wróć do listy

Askochytoza grochu

Jak rozpoznać
Na łodygach i liściach pojawiają się ciemne punkty, smugi lub plamy. Metodyka integrowanej produkcji opisuje nieregularne brązowe plamy z jasnym środkiem i ciemną obwódką na wszystkich organach. Na strąkach są małe brązowe lub czarnofioletowe plamy, a nasiona też mają brązowe plamy.
Skąd się bierze
Grzyby Didymella pisi (Ascochyta pisi), Mycosphaerella pinodes i Phoma pinodella. Sprzyja im długo utrzymująca się deszczowa pogoda. Przenoszą się z nasionami i zimują w resztkach roślin w glebie.
Co robić
Jeśli potrzebny jest oprysk, tylko środki zarejestrowane w Polsce, zgodnie z etykietą.
Jak zapobiegać
Siej zdrowe nasiona, usuwaj resztki roślin, głęboko przekop ziemię po zbiorze i nie przenawożaj azotem. Zachowaj kilkuletnią przerwę w uprawie.
↑ Wróć do listy

Fuzaryjne więdnięcie grochu (choroba świętojańska)

Jak rozpoznać
Rośliny więdną placami. Korzenie i podstawa łodygi czernieją, liście więdną od dołu, a wiązki przewodzące brązowieją.
Skąd się bierze
Grzyby Fusarium oxysporum f. sp. pisi, F. solani f. sp. pisi i inne Fusarium. Sprzyja im wysoka temperatura w czasie kwitnienia i zawiązywania strąków oraz długa susza. Przenoszą się z nasionami i przeżywają w glebie.
Co robić
Metodyka nie podaje zabiegu na rośliny już więdnące. Liczy się zapobieganie.
Jak zapobiegać
Unikaj ciężkich gleb, które zalewa woda i na których tworzy się skorupa. Zachowaj kilkuletnią przerwę w uprawie i wybieraj odporne odmiany.
↑ Wróć do listy

Zgnilizna twardzikowa

Zgnilizna twardzikowa: biała, watowata grzybnia na łodydze (na zdjęciu fasola)
Zdjęcie: Rasbak, CC BY-SA 3.0, źródło
Jak rozpoznać
Na pędach pojawiają się białe lub szarobiałe plamy, potem watowata grzybnia z czarnymi sklerocjami. Rośliny zamierają.
Skąd się bierze
Grzyb Sclerotinia sclerotiorum. Rozwija się w 15–25 °C przy dużej wilgotności. Sklerocja przeżywają w nasionach, resztkach roślin i glebie.
Co robić
Jeśli potrzebny jest oprysk, tylko środki zarejestrowane w Polsce, zgodnie z etykietą.
Jak zapobiegać
Zachowaj płodozmian, głęboko przekop ziemię jesienią, odchwaszczaj i nie uprawiaj grochu w monokulturze.
↑ Wróć do listy

Szara pleśń

Szara pleśń: szary, pylący nalot grzyba
Zdjęcie: Schlaghecken Josef, CC BY-SA 4.0, źródło
Jak rozpoznać
Szary nalot pojawia się na szyjce korzeniowej, liściach, pędach, kwiatach i strąkach. Porażona tkanka jest wodnista.
Skąd się bierze
Grzyb Botrytis cinerea. Najlepiej rozwija się w 10–18 °C przy dużej wilgotności gleby i powietrza oraz słabym świetle. Zimuje w resztkach roślin.
Co robić
Jeśli potrzebny jest oprysk, tylko środki zarejestrowane w Polsce, zgodnie z etykietą.
Jak zapobiegać
Usuwaj resztki roślin, siej w dobrym terminie i nie za gęsto, odchwaszczaj.
↑ Wróć do listy

Pachówka strąkóweczka

Pachówka strąkóweczka
Zdjęcie: Bj.schoenmakers, CC0, źródło
Jak rozpoznać
Gąsienice wgryzają się do strąków i wyjadają tworzące się nasiona. Strąk jest zanieczyszczony odchodami i przędzą. Jedna gąsienica uszkadza 1–3 nasiona.
Skąd się bierze
Motyl Cydia nigricana (w starszej metodyce Epinotia nigricana). Jedno pokolenie w roku. Motyle latają od końca maja do początku czerwca. Gąsienice zimują w kokonach w glebie. Ciepłe, suche lata sprzyjają szkodom.
Co robić
Zbieraj i niszcz uszkodzone strąki. Jeśli potrzebny jest zabieg, wykonuje się go 7–10 dni po pierwszych motylach w pułapkach feromonowych, tylko środkami zarejestrowanymi w Polsce, zgodnie z etykietą.
Jak zapobiegać
Siej jak najwcześniej i wybieraj wczesne odmiany. Wcześnie zbieraj i przekop ziemię po zbiorze.
↑ Wróć do listy

Strąkowiec grochowy

Strąkowiec grochowy (Bruchus pisorum)
Zdjęcie: Malte, CC BY-SA 3.0, źródło
Jak rozpoznać
Larwa drąży korytarz wewnątrz nasienia. Na powierzchni nasiona widać niewielki otwór wejściowy. Dorosłe chrząszcze żerują na liściach.
Skąd się bierze
Chrząszcz Bruchus pisorum. Zimuje w przechowywanych nasionach. Wiosną wylatuje na plantacje, a samice składają jaja na młodych strąkach zaraz po kwitnieniu. Jedno pokolenie w roku.
Co robić
Przeglądaj nasiona w przechowalni. Na zagonie szukaj chrząszczy pod koniec kwitnienia i na początku zawiązywania strąków. Zabieg ma sens dopiero, gdy szkodnik się pojawi, i tylko środkami zarejestrowanymi w Polsce, zgodnie z etykietą.
Jak zapobiegać
Siej tylko czyste, nieporażone nasiona, żeby nie przenieść szkodnika na zagon.
↑ Wróć do listy

Mszyca grochowa

Mszyce grochowe (Acyrthosiphon pisum) na lucernie
Zdjęcie: Frank Peairs, Colorado State University, CC BY 3.0 us, źródło
Jak rozpoznać
Mszyce wysysają soki, przez co liście się zwijają i kędzierzawią. Deformują wierzchołki, kwiaty i młode strąki. Przenoszą wirusy, m.in. wirusa żółtej mozaiki fasoli.
Skąd się bierze
Acyrthosiphon pisum. Jaja zimują na wieloletnich bobowatych, np. koniczynie i lucernie. Uskrzydlone mszyce nalatują na groch pod koniec maja i na początku czerwca. Do 9 pokoleń w roku.
Co robić
Przeglądaj wierzchołki co najmniej raz w tygodniu. Próg to 5 mszyc na roślinę do wysokości 15 cm. Jeśli zabieg jest konieczny, tylko środki zarejestrowane w Polsce, zgodnie z etykietą.
Jak zapobiegać
Nie siej grochu obok wieloletnich bobowatych, odchwaszczaj. Tam, gdzie mszyc jest dużo, wybieraj odmiany szybko rosnące i wcześnie kwitnące.
↑ Wróć do listy

Oprzędziki

Jak rozpoznać
Chrząszcze wygryzają półkoliste zatoki na brzegach liści i liścieni. Larwy żerują w brodawkach korzeniowych i osłabiają wiązanie azotu.
Skąd się bierze
Oprzędzik pręgowany (Sitona lineatus) i oprzędzik wielożerny (Sitona macularius). Chrząszcze pojawiają się w kwietniu. Najbardziej zagrożone są rośliny do fazy 6 liści w suchą pogodę.
Co robić
Próg to około 10% roślin z wżerami. Jeśli zabieg jest konieczny, tylko środki zarejestrowane w Polsce, zgodnie z etykietą.
Jak zapobiegać
Siej wcześnie, z dala od wieloletnich bobowatych, żeby rośliny miały kilka liści, zanim przylecą chrząszcze. Po siewie możesz przykryć rzędy agrowłókniną. Po zbiorze przekop ziemię.
↑ Wróć do listy

Paciornica grochowianka

Jak rozpoznać
Pąki i kwiaty nadmiernie nabrzmiewają, zasychają i opadają. Strąki są mniejsze i zniekształcone, w środku z białym nalotem, a nasiona zdeformowane. Przy dużej liczebności rośliny nie zawiązują strąków.
Skąd się bierze
Muchówka Contarinia pisi. Dorosłe latają pod koniec maja i w czerwcu, drugie pokolenie w lipcu. Larwy zimują w kokonach w wierzchniej warstwie gleby.
Co robić
Jeśli zabieg jest konieczny, tylko środki zarejestrowane w Polsce, zgodnie z etykietą.
Jak zapobiegać
Siej wcześnie, wybieraj wcześnie kwitnące odmiany i zakładaj zagon co najmniej 400 m od zeszłorocznego grochu. Przekop ziemię jesienią.
↑ Wróć do listy

Kalendarz ochrony

Co i kiedy robić, żeby chorób i szkodników było mniej. Środków chemicznych używaj tylko zarejestrowanych w Polsce i zgodnie z etykietą.

  1. Przed siewemWybierz czyste, zdrowe nasiona i miejsce, gdzie grochu nie było od kilku lat
  2. Koniec marca–początek kwietniaSiew. Wczesny siew ogranicza szkody od oprzędzików, pachówki i paciornicy
  3. KwiecieńOprzędziki: szukaj półkolistych wycięć na brzegach liści siewek
  4. Od początku majaCo tydzień przeglądaj wierzchołki: mszyca grochowa
  5. Koniec maja–czerwiecLot pachówki strąkóweczki i paciornicy
  6. Koniec kwitnieniaStrąkowiec składa jaja na młodych strąkach
  7. Po zbiorzeUsuń i przekop resztki roślin, przejrzyj przechowywane nasiona

Domowe sposoby: co działa

Ludowych przepisów w internecie jest mnóstwo. Oto co mówią o nich źródła.

  • Pomaga
    Wczesny siew

    Metodyka integrowanej produkcji grochu wymienia wczesny siew jako sposób na oprzędziki, pachówkę strąkóweczkę i paciornicę grochowiankę.

  • Pomaga
    Agrowłóknina po siewie

    Metodyki Instytutu Ogrodnictwa zalecają przykrycie rzędów agrowłókniną zaraz po siewie przeciw oprzędzikom.

  • Tylko profilaktycznie
    Przekopanie resztek roślin

    Metodyki zalecają głęboką uprawę po zbiorze. Zakopuje resztki z zarodnikami mączniaka i askochytozy i niszczy zimujące gąsienice pachówki i larwy paciornicy.

Najczęstsze pytania

Co to jest biały nalot na liściach grochu?

To mączniak prawdziwy grochu. Pojawia się zwykle w drugiej połowie lata, przy niskiej wilgotności i wysokiej temperaturze. Grzyb zimuje na resztkach roślin, więc po zbiorze je przekop i nie przenawożaj grochu azotem.

Dlaczego groch jest robaczywy?

Gąsienice w strąkach to najczęściej pachówka strąkóweczka. Motyle latają od końca maja do początku czerwca. Siej wcześnie, wybieraj wczesne odmiany i zbieraj uszkodzone strąki.

Skąd dziurki w suchych ziarnach grochu?

To strąkowiec grochowy. Larwa żyje w nasieniu, a chrząszcz zimuje w przechowywanych nasionach. Nie siej takich nasion, bo przeniesiesz szkodnika na zagon.

Dlaczego groch więdnie w czerwcu?

Często to fuzaryjne więdnięcie, zwane chorobą świętojańską. Rośliny więdną placami od dołu, a korzenie czernieją. Sprzyja mu upał i susza w czasie kwitnienia. Zachowaj kilka lat przerwy w uprawie grochu.

Czym pryskać groch?

Tylko środki zarejestrowane w Polsce, zgodnie z etykietą. W ogrodzie więcej dają wczesny siew, zdrowe nasiona, płodozmian i usuwanie resztek roślin.

Źródła

Tę stronę napisaliśmy na podstawie poniższych źródeł.

  1. Metodyka integrowanej ochrony grochu siewnego (cukrowego i łuskowego), red. J. Sobolewski, Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2017
  2. Metodyka integrowanej produkcji grochu siewnego (cukrowego i łuskowego), red. A. Jarecka-Boncela, Instytut Ogrodnictwa – PIB, zatwierdzona przez PIORiN, 2024