Uprawa selera

Stanowisko i gleba

Seler korzeniowy potrzebuje żyznej ziemi i dużo wody.

Światło. Magdalena Michalak pisze w Muratorze, że do uprawy selera najlepiej wybrać miejsce nasłonecznione.

Gleba. Według tego samego źródła seler rośnie najlepiej na glebach niezbyt ciężkich, żyznych, o odczynie zbliżonym do obojętnego i bogatych w próchnicę. Nie powinno się go uprawiać na glebach podmokłych, zakwaszonych ani ze zbyt dużą zawartością wapnia. Anna Skórkowska dodaje, że gleba powinna być przepuszczalna, z dużą zawartością potasu, i wilgotna, zwłaszcza w czasie wzrostu korzeni.

Odczyn. Instytut Ogrodnictwa w metodyce integrowanej ochrony selera podaje liczbę: optymalne pH wynosi 6,5–7,0.

Przygotowanie. Instytut zaleca dobrze uprawić glebę na głębokość 20–30 cm i wykonać orkę przed zimą. W ogrodzie oznacza to jesienne przekopanie grządki.

Odczyn warto sprawdzić, zanim posadzisz rozsadę. Anna Skórkowska wymienia zbyt kwaśną glebę wśród przyczyn drobnych korzeni, obok nadmiernego nawożenia azotem.

Zmianowanie: po czym sadzić, a po czym nie

Selera nie uprawia się po sobie ani po jego krewnych. Źródła są tu zgodne, choć różnią się długością przerwy.

Jak długa przerwa. Anna Skórkowska radzi nie sadzić selera na tym samym miejscu częściej niż co cztery lata. Instytut Ogrodnictwa zaleca co najmniej 4-letnią przerwę w uprawie marchwi, pietruszki, selera i pasternaku. Tam, gdzie występują nicienie, selera i pietruszki nie powinno się uprawiać częściej niż co 5 lat. Po septoriozie instytut radzi omijać stanowisko przez 2–3 lata, a po chwościku przez 3 lata.

Dobre przedplony. Instytut Ogrodnictwa za najlepsze uznaje stanowisko po roślinach bobowatych. Murator wymienia warzywa kapustne, dyniowate i strączkowe. Wieści Rolnicze dodają zboża, ogórki, pomidory, fasolę i groch.

Złe przedplony. Murator odradza uprawę po selerze, po innych warzywach z rodziny selerowatych oraz po cebuli i porze. Wieści Rolnicze piszą to samo o cebuli, pietruszce i selerze i podają powód: nicień niszczyk zjadliwy.

Sąsiedztwo. Wieści Rolnicze, powołując się na Kujawsko-Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego, podają, że selera nie powinno się sadzić w sąsiedztwie bobu.

Nawożenie: obornik tak, nadmiar azotu nie

Obornik. Instytut Ogrodnictwa pisze, że seler uprawia się zwykle w pierwszym roku po oborniku, a dawka powinna wynosić około 30–40 t/ha. To 3–4 kg na metr kwadratowy. Murator uściśla: na glebach słabszych sadź seler w pierwszym roku po oborniku, na zasobniejszych w drugim. Więcej o nawozie przeczytasz w artykule Obornik.

Nawozy mineralne. Instytut zaleca opierać nawożenie na analizie gleby. Podaje też, do jakiej zasobności dążyć, ale są to liczby dla laboratorium, a nie dawki na grządkę. Nasze źródła nie podają dawek nawozów mineralnych dla ogrodu przydomowego, więc ich tu nie wpisujemy.

Czego unikać. Przy jamistości korzeni, czyli pustych komorach w środku, instytut zaleca nie przenawozić selera ani nawozami organicznymi, ani mineralnymi. Anna Skórkowska łączy przenawożenie azotem z drobnymi korzeniami. Wniosek jest prosty: selera lepiej nie dokarmiać „na zapas”.

Sadzenie rozsady

Seler uprawia się wyłącznie z rozsady, a jej przygotowanie trwa według Muratora około dwóch miesięcy. Wieści Rolnicze podają 7–10 tygodni. Jak ją wyhodować, opisujemy w artykule Kiedy siać seler.

Termin. Murator radzi sadzić rozsadę, gdy temperatura na zewnątrz utrzymuje się powyżej 12 °C, najlepiej po 15 maja. Wieści Rolnicze podają okres od połowy do końca maja.

Dlaczego nie wcześniej. Zbyt wczesne sadzenie grozi pośpiechami, czyli wybijaniem w pędy kwiatostanowe. Wieści Rolnicze wyjaśniają, że powoduje je zbyt wiele chłodnych dni na początku wzrostu. Z kolei rośliny posadzone za późno mogą według Anny Skórkowskiej nie zdążyć wytworzyć przed zimą dostatecznie dużych korzeni.

Jaka rozsada. Według Wieści Rolniczych powinna mieć od trzech do pięciu liści.

Głębokość. Sadź na tej samej głębokości, na jakiej rośliny rosły w doniczce. Wieści Rolnicze ostrzegają, że zbyt głębokie sadzenie może powodować przewężenie korzenia, a zbyt płytkie sprzyja wyrastaniu korzeni bocznych.

Rozstawa. Tu źródła podają różne liczby.

Podlewanie i pielenie

Woda. Seler nie znosi ani suszy, ani zalania. Wieści Rolnicze piszą, że nie wolno przesadzać z podlewaniem, ale susza też szkodzi, bo powoduje rozrost korzeni bocznych. Instytut Ogrodnictwa zaleca nawadniać w okresach niedoboru i największego zapotrzebowania na wodę.

Kiedy to zapotrzebowanie jest największe? Murator podaje, że w kluczowym okresie wzrostu, w sierpniu i wrześniu, seler może wymagać nawet codziennego podlewania. To wtedy rośnie korzeń. W innym artykule Murator pisze, że korzenie nabierają masy dopiero we wrześniu i październiku.

Chwasty. Instytut Ogrodnictwa podaje, że seler musi być wolny od chwastów przez pierwsze 6–8 tygodni po posadzeniu. Pierwsze pielenie wykonuje się 2–3 tygodnie po posadzeniu, na głębokość 2–3 cm. Bez herbicydów potrzeba zwykle 3–4 takich zabiegów.

Ściółka. Instytut wymienia martwą ściółkę z roślin okrywowych, na przykład gorczycy albo żyta z wyką, o grubości 10–15 cm. Ogranicza ona chwasty.

Liście. Nać selera kusi, żeby ją podbierać do zupy. Murator ostrzega jednak, że zbyt intensywne obrywanie naci sprawi, że roślina nie będzie miała siły zbudować dużego korzenia.

Choroby i szkodniki

Septorioza selera. Instytut Ogrodnictwa podaje, że rozwija się w temperaturze 12–26 °C, a przy silnym porażeniu liści straty plonu mogą sięgać 40–50%. Wybieraj odmiany tolerancyjne i zdrowe nasiona, a po chorobie zrób 2–3 lata przerwy w uprawie.

Chwościk selera. Według instytutu może obniżyć plon handlowy korzeni nawet o 80–90%. Po jego wystąpieniu selera nie sadzi się w tym miejscu przez 3 lata.

Zgorzel liści sercowych. Instytut radzi zapobiegać jej dolistnym dokarmianiem wapniem w czasie suszy.

Szkodniki. Instytut wymienia połyśnicę marchwiankę, której pierwsze pokolenie pojawia się około 10 maja, mszyce, liściolubkę selerową, przędziorka chmielowca i nicienie. W glebie szkodzą drutowce, pędraki i rolnice. Instytut wymienia też nornika polnego.

Jeśli zdecydujesz się na oprysk, stosuj tylko środki zarejestrowane w Polsce do uprawy selera, zgodnie z etykietą.

Zbiór

Kiedy. Murator podaje, że seler do przechowania wykopuje się przed przymrozkami, pod koniec września lub w październiku, najpóźniej do listopada. Zwykle termin przypada na połowę października. Jeśli rozsada trafiła na grządkę w połowie maja, korzenie wykopuje się zazwyczaj w drugiej połowie października. Wieści Rolnicze piszą o październiku i listopadzie.

Po czym poznać. Dojrzałe korzenie są kuliste, wyrośnięte i twarde. Część liści zaczyna żółknąć lub zasychać.

Nie zwlekaj. Przy długiej, ciepłej jesieni seler może zostać w ziemi dłużej, ale Murator odradza ryzyko. Wykopany po przymrozkach może szybko się psuć.

Jak. Wybierz suchy, bezdeszczowy dzień, gdy gleba nie jest zbyt mokra. Podważ korzenie widłami lub szpadlem, delikatnie, żeby ich nie uszkodzić.

Przechowywanie zimą

Murator opisuje przygotowanie korzeni krok po kroku.

Czyszczenie. Strząśnij nadmiar ziemi, ale korzeni nie myj. Ostrym, czystym nożem usuń drobne korzenie dookoła.

Liście. Przytnij je, zostawiając 3–4 cm przy korzeniu.

Suszenie. Podsusz warzywa przez kilka godzin w przewiewnym, zacienionym miejscu.

Wybór. Do przechowania weź wyłącznie zdrowe korzenie, bez śladów chorób i uszkodzeń mechanicznych.

Warunki. Ciemne, chłodne pomieszczenie, na przykład piwnica lub garaż, o temperaturze 1–5 °C i wilgotności powietrza od 95 do 98%. Korzenie układa się w drewnianych skrzynkach i przesypuje wilgotnym piaskiem. Gdy piasek przeschnie, trzeba go zwilżyć.

Tak przechowywany seler zachowuje świeżość przez kilka miesięcy. Co jakiś czas sprawdzaj, czy piasek nie przesechł.

Jaką odmianę i rozsadę wybrać

Instytut Ogrodnictwa nie wymienia w metodyce nazw odmian, ale podaje, czego od dobrej odmiany wymagać.

Miąższ. Korzeń powinien mieć miąższ zwięzły i biały, bez rdzawych plam. Nie powinien mieć pustych komór ani gąbczastego środka.

Zdrowie. Instytut radzi wybierać odmiany tolerancyjne na septoriozę.

Nasiona. Mają być wolne od zarodników chorób. Instytut wymienia tu septoriozę.

Rozsada. Instytut opisuje siew do skrzynek wysiewnych i radzi używać gotowych podłoży. Wieści Rolnicze dodają, że rozsada gotowa do sadzenia ma od trzech do pięciu liści.

Ściółka z folii. Do ograniczania chwastów instytut poleca także ściółkę z czarnej folii.