Por uprawa

Czego por potrzebuje: słońca, żyznej ziemi i wody

Stanowisko. Michał Mazik w Muratorze pisze, że pory najlepiej rosną w miejscach słonecznych, ciepłych i zacisznych. Optymalna temperatura to 18–22 °C. Dobrze ukorzenione rośliny znoszą upały.

Woda. Por ma płytki system korzeniowy i przez to słabo znosi suszę, podaje Mazik. To najważniejsza rzecz, o której trzeba pamiętać latem.

Gleba. Według Mazika por ma średnie wymagania glebowe. Najlepiej rośnie w żyznym, próchnicznym podłożu, zniesie też słabszą ziemię. Unikaj gleb piaszczystych oraz ciężkich i zbitych.

Odczyn. Tu źródła się różnią. Metodyka integrowanej ochrony pora, wydana przez Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach pod redakcją dr Marii Rogowskiej, podaje optymalne pH 6,5–7,0. Mazik podaje pH 5,8–6,5. Obie wartości spotykają się przy pH około 6,5, czyli w glebie lekko kwaśnej, bliskiej obojętnej.

Kiedy siać pory i jak wyhodować rozsadę, opisujemy w artykule Kiedy siać pory.

Po czym sadzić pora, a po czym nie

Płodozmian to w uprawie pora podstawa ochrony przed chorobami i szkodnikami.

Dobre przedplony. Instytut Ogrodnictwa wymienia groch, fasolę, burak, pomidor, wczesną kapustę, kalafior, ogórek i inne dyniowate oraz marchew. Najlepsze są te, które wcześnie schodzą z grządki i zostawiają ją bez chwastów. Mazik podaje podobną listę: buraki, fasola, groch, kapusta i ogórek.

Złe przedplony. Metodyka mówi jasno: nie należy uprawiać pora po roślinach cebulowych, czyli po cebuli, czosnku i porze. Mają te same choroby i szkodniki.

Jak długa przerwa. Według Instytutu Ogrodnictwa por wraca na to samo miejsce nie częściej niż raz na 3–4 lata, a po cebuli i porze najwcześniej po 4 latach. Jeśli na grządce wystąpiła biała zgnilizna, przerwa powinna trwać nawet 8–10 lat.

O innych warzywach cebulowych piszemy w artykułach Kiedy sadzić cebulę i Kiedy sadzić czosnek.

Nawożenie: por jest żarłoczny

Mazik pisze, że pory mają duże potrzeby pokarmowe. Instytut Ogrodnictwa dodaje, że por dobrze reaguje na nawożenie organiczne i podaje dawkę obornika 30–40 t na hektar, czyli 3–4 kg na m².

Świeży obornik czy nie? Źródła różnią się w szczegółach. Metodyka zaleca obornik wprost pod pora. Mazik pisze, że pory uprawia się zwykle w drugim lub trzecim roku po oborniku, bo bardzo źle znoszą świeży obornik. Jeśli chcesz iść za radą Mazika, daj obornik pod warzywo uprawiane rok lub dwa wcześniej, a pod pora użyj granulowanego obornika.

Dokarmianie w sezonie. Jeśli ziemia nie była nawożona organicznie, Mazik stosuje nawóz mineralny wieloskładnikowy lub granulowany obornik. Pierwszy raz 5 tygodni po posadzeniu rozsady. Poleca też gnojówki roślinne, na przykład z pokrzywy i skrzypu.

Azot z umiarem. Metodyka dzieli dawkę azotu na pół: połowę przed sadzeniem, połowę pogłównie. Ostrzega też, że nadmiar azotu zwiększa podatność pora na rdzę i sprzyja wciornastkom, a fosfor i potas wzmacniają tkanki rośliny.

Jak przygotować nawóz organiczny, opisujemy w artykułach Obornik i Kompost.

Sadzenie: głębokość i rozstawa

Głębokość. Instytut Ogrodnictwa zaleca sadzić rozsadę pora na głębokość 6–8 cm.

Rozstawa w rzędzie. Zależy od tego, kiedy chcesz zbierać. Metodyka podaje:

Rzędy. Mazik sadzi pory w rzędach co 30 cm, z odstępem 10 cm między roślinami. Instytut Ogrodnictwa podaje dla siewu wprost do gruntu rzędy co 45 cm.

Nie za gęsto. Mazik ostrzega, że zbyt gęste sadzenie daje słabszy plon i sprzyja chorobom grzybowym.

Terminy. Według metodyki rozsadę na zbiór wczesnoletni sadzi się na początku kwietnia, na zbiór jesienny na początku lub pod koniec maja, a pora ozimego w czerwcu. Mazik podaje dla wczesnych porów 20 marca do 15 kwietnia, dla późnych maj i czerwiec, a dla zimowych 20 czerwca do 10 lipca.

Podlewanie i pielenie

Podlewanie. Mazik radzi podlewać pory w czasie suszy, najlepiej odstaną, letnią wodą. Instytut Ogrodnictwa zaleca nawadnianie w okresach niedoboru wody w glebie, zwłaszcza wtedy, gdy rośliny potrzebują jej najwięcej. Dodaje ciekawą obserwację: deszczowanie częściowo ogranicza szkody wyrządzane przez wciornastki.

Chwasty. Chwasty szkodzą porom najbardziej na początku uprawy. Metodyka podaje, że przy uprawie z rozsady grządka powinna być czysta od sadzenia do 7–8 tygodni po posadzeniu. Pielenie zaczyna się 2–3 tygodnie po posadzeniu i zwykle potrzeba 3–4 zabiegów.

Płytko. Narzędzie prowadź na głębokość 2–3 cm. Mazik także radzi spulchniać międzyrzędzia płytko.

Wykorzystaj międzyrzędzia. Mazik uprawia między porami pietruszkę, sałatę i rzodkiewkę. Wtedy międzyrzędzi się nie spulchnia.

Obsypywanie, czyli jak uzyskać długą białą łodygę

Mazik pisze, że latem dolną część łodygi obsypuje się ziemią, dzięki czemu por jest delikatniejszy w smaku. Zabieg poleca szczególnie dla odmian późnych, bo ziemia chroni je przed niskimi temperaturami.

Instytut Ogrodnictwa opisuje to samo przy okazji pielenia: w czasie wzruszania międzyrzędzi można jednocześnie podsypywać rośliny u podstawy. Taki zabieg niszczy przy okazji siewki chwastów.

Nasze źródła nie podają, ile razy w sezonie obsypywać pora ani jak wysoki ma być kopczyk. Z ich opisów wynika jedno: ziemię możesz podsypywać przy okazji pielenia.

Odmiany a długość łodygi. Metodyka dzieli odmiany na trzy grupy. Wczesne rosną bardzo silnie, mają długą łodygę rzekomą i jasnozielone liście. Średnio wczesne, na zbiór jesienny, mają grubą i długą łodygę oraz ciemne, niebieskozielone liście. Późne mają krótszą łodygę, rosną wolniej, ale są odporne na mróz i mogą zimować w gruncie.

Choroby pora: rdza, alternarioza i zgnilizny

Mazik uspokaja, że pory są mało podatne na choroby i szkodniki. Częściej chorują, gdy jest wilgotno, a podłoże słabo przepuszcza wodę. Warto jednak znać objawy. Opisują je dwie publikacje Instytutu Ogrodnictwa: Poradnik sygnalizatora ochrony pora pod redakcją dr. Jana Sobolewskiego i metodyka integrowanej ochrony.

Rdza pora. Na liściach pojawiają się drobne, wypukłe, pomarańczowe krostki. Pod koniec sezonu tworzą się czarne plamki. Zakażeniu sprzyja wysoka wilgotność powietrza i umiarkowana temperatura. Metodyka zaleca zbierać i usuwać resztki roślin oraz nie przesadzać z azotem.

Alternarioza. Zaczyna się od drobnych białych plamek. Potem owalne plamy fioletowieją, brunatnieją i czernieją. Zakażenie następuje zwykle w połowie lata, przy ciepłej i wilgotnej pogodzie.

Biała zgnilizna. U podstawy rośliny widać białą, watowatą grzybnię i drobne sklerocja wielkości ziarna maku. Poradnik podaje, że w Polsce nie ma środków zarejestrowanych do ochrony pora przed tą chorobą. Zostaje długa przerwa w uprawie roślin cebulowych.

Różowa zgnilizna korzeni. Korzenie różowieją, potem czerwienieją i zamierają. Sprzyjają jej gleby zlewne, ubogie w materię organiczną.

Jeśli oprysk jest konieczny, używaj tylko środków zarejestrowanych w Polsce do pora, zgodnie z etykietą.

Szkodniki: miniarka porówka, wciornastek i wgryzka

Miniarka porówka. Poradnik sygnalizatora opisuje objawy: wiosną na liściach widać białe plamki ułożone w rzędy, ślady po nakłuciach samic. Letnie larwy drążą wąskie korytarze wewnątrz pora, widoczne dopiero po przecięciu, a takie pory gniją.

Metodyka podaje, że muchówki latają wiosną od drugiej lub trzeciej dekady kwietnia do końca maja lub początku czerwca, a letnie pokolenie od sierpnia do października. Zaleca dwie proste metody:

- pory sadzone wiosną na zbiór letni okryć agrowłókniną na czas nalotu samic, - pory na zbiór jesienny, sadzone między 15 maja a 15 czerwca, sadzić jak najpóźniej, żeby ominąć pierwsze pokolenie.

Wciornastek tytoniowiec. Zostawia na liściach drobne, srebrzystobiałe plamki, które się zlewają. Mocno uszkodzone liście bieleją i zasychają. Lubi suchą i upalną pogodę. Metodyka radzi usuwać resztki roślin i chwasty oraz sadzić pory z dala od innych upraw pora i cebuli ozimej.

Wgryzka szczypiorka. Młode gąsienice wygryzają w liściach jasne, podłużne smugi, potem długie, nieregularne dziury. Najbardziej cierpią liście sercowe. Motyle nalatują wiosną, gdy średnia temperatura przekroczy 7 °C.

Śmietka cebulanka. Larwy uszkadzają piętkę i korzenie. Rośliny więdną, żółkną i zasychają. Muchy pojawiają się w maju.

Wspólna rada metodyki dla wszystkich szkodników: po zbiorze sprzątnij resztki roślin i głęboko przekop grządkę. Nie zostawiaj porażonych porów na zimę.

Zbiór, zimowanie i przechowywanie

Kiedy zbierać. Magdalena Michalak w Muratorze dzieli pory na trzy grupy. Odmiany letnie zbiera się zwykle od lipca do września. Są delikatne i gorzej znoszą mróz. Odmiany jesienne można wykopywać od września do listopada, przed silniejszymi mrozami. Odmiany zimowe mogą zostać na grządce przez całą zimę, do wczesnej wiosny. Tabela Instytutu Ogrodnictwa podaje podobnie: zbiór wczesny od początku lipca, jesienny we wrześniu i październiku, pory do przechowania w listopadzie.

Jak wykopywać. Nie ciągnij za liście. Michalak i Mazik radzą podważyć ziemię widłami obok rośliny i dopiero wtedy ją wyjąć. Potem usuń pożółkłe liście zewnętrzne, skróć korzenie i pozostałe liście.

Zimowanie na grządce. Michalak pisze, że pory zimowe wytrzymują znaczne spadki temperatury, zwłaszcza pod śniegiem, a lekkie przemrożenie może poprawić ich smak. Groźne są silne mrozy bez śniegu i częste zamarzanie i rozmarzanie gleby. Radzi obsypać dolne części łodyg ziemią, rozłożyć wokół roślin słomę lub suche liście, a w zimnych regionach okryć pory białą agrowłókniną zimową. Pamiętaj, że przy dużym mrozie wyjęcie pora z ziemi bywa niemożliwe.

Przechowywanie. Mazik i Michalak podają tę samą zasadę: chłodne pomieszczenie o temperaturze bliskiej 0 °C, według Mazika nie ujemnej. Michalak dodaje wysoką wilgotność powietrza. Pory ustaw pionowo w skrzynce i lekko przysyp korzenie wilgotnym piaskiem. Piasek nie może być mokry, bo pory zgniją. Pokrojone pory można też zamrozić.

Gdy źródła się różnią. Odczyn gleby: pH 6,5–7,0 (Instytut Ogrodnictwa) albo 5,8–6,5 (Mazik). Obornik: wprost pod pora (Instytut Ogrodnictwa) albo w drugim lub trzecim roku po oborniku (Mazik). Rzędy: co 30 cm (Mazik) albo co 45 cm przy siewie do gruntu (Instytut Ogrodnictwa).