Narcyzy uprawa
Narcyz potrzebuje mniej nawozu niż tulipan, ale dużo wody. A o tym, czy zakwitnie za rok, decydują liście, które po kwitnieniu wyglądają już nieładnie.
W skrócie
Narcyzy uprawiaj w miejscu możliwie dobrze nasłonecznionym, w żyznej, przepuszczalnej glebie. Wiosną pilnuj wody, bo mają wysokie wymagania wodne. Nawoź wczesną wiosną, przed kwitnieniem i w jego trakcie. Przekwitłe kwiaty usuwaj, a zielonych liści nie ścinaj, dopóki same nie obumrą. Cebule wykopuj po zaschnięciu liści, zwykle w lipcu.
Rok z życia narcyza
Narcyz jest na rabacie krótko, a pracuje długo. Katarzyna Józefowicz pisze w Muratorze, że odmiany wcześnie kwitnące zaczynają od marca. Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach, który prowadzi kolekcję ozdobnych roślin cebulowych, opisuje rok po łagodnej zimie, w którym narcyzy zakwitły w drugiej połowie marca.
Po kwitnieniu zostają liście. Michał Mazik pisze w Muratorze, że obumierają naturalnie po kilku tygodniach od kwitnienia. Gdy zaschną, zwykle na przełomie czerwca i lipca lub w lipcu, cebule można wykopać, a na początku września sadzi się je ponownie.
Terminy, głębokość i rozstawę opisujemy w artykule Kiedy sadzić narcyzy. Tutaj zajmujemy się tym, co robić między jednym sadzeniem a drugim.
Narcyzy: co i kiedy robić
W nieogrzewanej szklarni i w gruncie. Pogoda co roku jest inna, więc sprawdzaj też temperaturę gleby.
Stanowisko i gleba
Światło. Józefowicz radzi sadzić cebulki narcyzów w miejscach możliwie dobrze nasłonecznionych. Odmiany wcześnie kwitnące można z powodzeniem sadzić pod koroną drzew i krzewów.
Gleba. Narcyzy lubią gleby żyzne i przede wszystkim przepuszczalne. Trzeba unikać gleb podmokłych, bo tam szybko pojawiają się choroby grzybowe i cebulki gniją.
Dr hab. Jadwiga Treder z Instytutu Ogrodnictwa dodaje w broszurze o nawożeniu roślin cebulowych spostrzeżenie z polskich plantacji. W Holandii narcyzy uprawia się na glebach piaszczystych lub gliniasto-piaszczystych. W Polsce gleby są suchsze, opadów jest mniej, a poziom wody gruntowej bywa okresowo niski. Dlatego u nas narcyzy lepiej plonują na glebach cięższych i zasobniejszych.
Próchnica. Treder pisze, że wszystkie rośliny cebulowe wymagają zdrenowanych pól o sporej zawartości materii organicznej. Na plantacjach dąży się do co najmniej 3% próchnicy. Szczególnie na glebach lekkich stosuje się w tym celu obornik lub kompost. Jak zrobić własny kompost, piszemy w artykule Kompost.
Odczyn. Tabele Instytutu Ogrodnictwa podają dla narcyza pH 5,7–6,8. Na glebie kwaśnej Treder zaleca wapnowanie jesienią, w roku poprzedzającym sadzenie.
Woda: wysokie wymagania narcyzów
To zdanie z broszury Instytutu Ogrodnictwa warto zapamiętać: narcyzy mają mniejsze wymagania pokarmowe niż hiacynty czy tulipany, natomiast mają wysokie wymagania odnośnie wody.
Treder wymienia też, co poza nawożeniem wpływa na wielkość i jakość plonu cebul: odpowiednia wilgotność podłoża, łagodna zima i umiarkowane temperatury wiosną. W prezentacji z 2024 roku podkreśla dobrą dostępność wody, szczególnie na lżejszych glebach.
Żadne z naszych źródeł nie podaje, ile litrów wody dać narcyzom w ogrodzie ani jak często. Źródła Instytutu dotyczą plantacji, gdzie stosuje się obfite nawadnianie. W ogrodzie wniosek jest prosty: w suchą wiosnę narcyzy trzeba podlewać, a na lekkiej glebie częściej. To nasz wniosek z cytowanych zdań.
Ściółka. Józefowicz pisze, że ściółkowanie zmniejsza parowanie wody z gleby, szczególnie na glebach lekkich.
Po nawożeniu. Na plantacjach po każdym wiosennym nawożeniu najlepiej jest według Treder deszczować pole. W ogrodzie oznacza to po prostu podlanie rabaty po rozsypaniu nawozu.
Narcyzy: warunki uprawy
Narcissus
- Stanowisko
- Miejsce możliwie dobrze nasłonecznione
- Gleba
- Żyzna, przepuszczalna, z dużą zawartością materii organicznej
- pH gleby
- 5,7–6,8
- Podlewanie
- Wysokie wymagania wodne
- Wysokość
- Narcyzy trąbkowe 40–50 cm
Nawożenie: kiedy
Co do wiosny źródła są zgodne. Różnią się w sprawie jesieni.
| Źródło | Jesień | Wiosna |
|---|---|---|
| Murator (Józefowicz) | Nawożenia jesienią nie zaleca | Nawóz warto zastosować dopiero wczesną wiosną, przed kwitnieniem i w czasie kwitnienia |
| Instytut Ogrodnictwa, broszura (Treder, 2023) | Przy bardzo niskiej ilości azotu mineralnego w glebie wskazana jest niewielka dawka azotu w nawożeniu podstawowym. Jesienna dawka azotu to nie więcej niż 1/3 całej dawki | Nawożenie azotowe i częściowo potasowe w dwóch–trzech dawkach |
| Instytut Ogrodnictwa, prezentacja (Treder, 2024) | Fosfor przed sadzeniem, potas i 1/3 azotu późną jesienią | Reszta azotu |
Zalecenia Instytutu dotyczą plantacji reprodukcyjnych, na których dawki oblicza się po analizie gleby. Warunek z broszury jest ważny: jesienna dawka azotu jest wskazana wtedy, gdy azotu mineralnego w glebie jest bardzo mało.
Nasza rada: w ogrodzie, bez analizy gleby, trzymaj się rady Muratora i nawoź wiosną.
Obornik. Treder pisze, że nawożenie organiczne powinno być zastosowane w roku poprzedzającym uprawę, pod przedplon. Świeży, słabo rozłożony obornik wydziela amoniak, który może uszkodzić ukorzeniające się cebule. Dobrym źródłem materii organicznej są też przedplony na zielony nawóz. Piszemy o nich w artykule Nawozy zielone.
Ile nawozu: liczby Instytutu Ogrodnictwa
Instytut Ogrodnictwa podaje dawki dla plantacji w kilogramach na hektar. Dwa dokumenty tej samej autorki różnią się w jednym miejscu, przy azocie.
| Składnik | Broszura 2023, kg/ha | Prezentacja 2024, kg/ha | W przeliczeniu na 1 m² |
|---|---|---|---|
| Azot (N) | 200 | 150–200 | 15–20 g |
| Fosfor (P₂O₅) | 160–200 | 160–200 | 16–20 g |
| Potas (K₂O) | 240–300 | 240–300 | 24–30 g |
| Magnez (MgO) | 100–120 | 100–120 | 10–12 g |
Liczby w ostatniej kolumnie to nasze wyliczenie: 10 kg na hektar to 1 g na metr kwadratowy. W obu dokumentach narcyz stoi w jednym wierszu z szafirkiem. Prezentacja podaje dla porównania dawki stosowane w Holandii: 150 kg azotu, 100 kg fosforu (P₂O₅) i 200 kg potasu (K₂O) na hektar.
Obornik według broszury stosuje się w ilości 70–100 ton na hektar, czyli 7–10 kg na metr kwadratowy (nasze wyliczenie). Wyższe dawki dotyczą gleb ciężkich.
To dawki dla zawodowych producentów cebul, którzy zbierają plon z pola i wcześniej badają glebę. Na rabacie nie trzeba ich odtwarzać. Pokazują za to proporcje: narcyz potrzebuje wyraźnie więcej potasu niż azotu.
Po kwitnieniu: kwiaty usuń, liście zostaw
Kwiaty. Mazik pisze krótko: przekwitłe kwiaty należy systematycznie usuwać.
Liście. Zielonych liści nie należy ścinać aż do momentu, gdy naturalnie będą obumierać. Stanie się to po kilku tygodniach od kwitnienia. Mazik ostrzega, że wcześniejsze usunięcie liści odbija się na kwitnieniu i zdrowiu roślin.
Agnieszka Mike-Jeziorska tłumaczy w Muratorze, o co chodzi. Gdy liście znikną za wcześnie, roślina nie zdąży zmagazynować w cebuli ilości składników pokarmowych wystarczającej do kwitnienia.
Narcyzy w trawniku. Mike-Jeziorska wymienia wśród przyczyn braku kwiatów sytuację, w której liście po kwitnieniu zostały skoszone wraz z trawą za wcześnie. Jeśli sadzisz narcyzy w trawie, wybierz miejsce, które możesz przez kilka tygodni omijać kosiarką.
Dlaczego narcyzy nie kwitną
Mike-Jeziorska odpowiada w Muratorze na to pytanie listą możliwych przyczyn.
| Przyczyna | Co pisze ekspertka |
|---|---|
| Zbyt drobne cebule | Nawet średniej wielkości cebule ze sklepu kwitną najobficiej zwykle dopiero w 2–4 roku po posadzeniu |
| Zły termin sadzenia | Prawidłowy to koniec sierpnia i wrzesień |
| Zbyt głębokie sadzenie | Cebule sadzi się na głębokości równej 2–3-krotnej ich wysokości |
| Złe stanowisko | Zbyt głęboki cień albo gleba zbyt lekka i jałowa lub bardzo ciężka i podmokła |
| Za wcześnie skoszone liście | Cebula nie zdążyła zmagazynować składników pokarmowych |
| Choroby | Cebule mogły być zainfekowane przez choroby grzybowe lub bakteryjne |
Mazik dodaje jeszcze jedną przyczynę, która dotyczy starych kęp. Narcyzy rosnące przez wiele lat na jednym stanowisku po pewnym czasie mogą wytwarzać coraz mniejsze i rzadsze kwiaty. Wtedy pora je wykopać i rozsadzić.
Wykopywanie, dzielenie i przechowywanie
Jak często. Mazik podaje, że narcyzy przykoronkowe z reguły przesadza się co 2 lata. Inne mogą rosnąć na jednym stanowisku przez kilka lat.
Kiedy. Tu dwa artykuły Muratora podają różne terminy. Mazik pisze, że cebule narcyzów najczęściej wykopuje się w lipcu, optymalnie pod koniec miesiąca. Józefowicz podaje, że najczęściej robi się to na przełomie czerwca i lipca, i dodaje wyznacznik właściwego terminu: zasychanie liści. Patrz więc przede wszystkim na liście. Mazik dodaje, że zabieg najłatwiej przeprowadzić, jeśli cebule były posadzone w ażurowych koszyczkach.
Dzielenie. Mazik pisze, że przy wykopywaniu można oddzielić cebulki przybyszowe i w ten sposób rozmnożyć narcyzy. Józefowicz radzi inaczej: zaschnięte liście usunąć, a stare korzenie i cebulki przybyszowe przy cebulach zostawić.
Przechowywanie. Mazik: cebule należy oczyścić, przesuszyć i przenieść do ciemnego, przewiewnego, w miarę chłodnego pomieszczenia. Temperatury nie podaje. Mike-Jeziorska, która opisuje cebule wyjęte z doniczek, radzi przesuszyć je przez kilka dni w suchym i przewiewnym pomieszczeniu, a potem trzymać do jesieni w przewiewnym, ciemnym miejscu w temperaturze 17–20 °C.
Ponowne sadzenie. Według Mazika cebule sadzi się ponownie na początku września. W artykule o sadzeniu podajemy szerszy termin z innych źródeł: od drugiej połowy sierpnia do września.
Podobnie postępuje się z innymi cebulowymi kwitnącymi wiosną. Zobacz artykuł Tulipany uprawa.
Zima: ściółka po pierwszych przymrozkach
Józefowicz radzi po wystąpieniu pierwszych przymrozków dosypać na rabatę dodatkowe warstwy ściółki ochronnej. Jako materiał wymienia gałązki drzew iglastych.
Broszura Instytutu Ogrodnictwa zalicza łagodną zimę do czynników, które sprzyjają dobremu plonowi cebul narcyzów.
Szkodniki cebul
Prof. Stanisław Ignatowicz opisuje w Muratorze dwa szkodniki, które niszczą cebule od środka.
Pobzyga cebularz. Wiosną pędy nie pojawiają się wcale albo młode liście rosną słabo i żółkną. W cebuli siedzą grube, walcowate larwy długości prawie 2 cm, które wyjadają jej wnętrze. Zalecenie jest jedno: porażone cebule trzeba usuwać z rabat i niszczyć.
Udnica cebulówka. Cebule są miękkie i gniją, a po przekrojeniu widać w nich małe larwy. Cebule zasiedlone przez larwy trzeba zniszczyć.
Ignatowicz opisuje też węgorka narcyzowca. Robi to przy krokusach: liście żółkną i zasychają, a porażone rośliny trzeba jak najszybciej wykopać i zniszczyć.
Artykuł pochodzi z 2009 roku i wymienia środki chemiczne, których tu nie powtarzamy. Jeśli ochrona chemiczna jest konieczna, używaj wyłącznie środków zarejestrowanych w Polsce, zgodnie z etykietą.
Grupy i odmiany
Józefowicz podaje, że przyjęto podział narcyzów na 12 grup. Są wśród nich narcyzy trąbkowe, wielkoprzykoronkowe, drobnoprzykoronkowe, pełne, mieszańce typu Triandrus, Cyclamineus, Jonquilla, Tazetta i Poeticus, narcyzy o rozszczepionym przykoronku oraz gatunki dzikie i botaniczne.
Prawdopodobnie najpopularniejsze w ogrodach są narcyzy trąbkowe, które osiągają 40–50 cm wysokości.
Instytut Ogrodnictwa w opisie swojej kolekcji podaje kilka liczb. Botanicy wyróżniają obecnie od 70 do 95 gatunków narcyzów. Zarejestrowano ponad 10 tysięcy odmian, ale znaczenie gospodarcze ma zaledwie kilkadziesiąt. Większość narcyzów pięknie pachnie.
Żonkil to nie każdy żółty narcyz. Instytut zwraca uwagę, że jaskrawożółte odmiany uprawiane na kwiat cięty, takie jak 'Carlton', 'Dutch Master' i 'Golden Harvest', często błędnie nazywa się żonkilami.
Odmiany pełne. O odmianach 'Dick Wilden', 'Double Fashion' i 'Golden Ducat' Instytut pisze, że ich łodygi bardzo łatwo się załamują pod ciężarem kwiatów. W ogrodzie warto sadzić je w miejscu osłoniętym. Ta ostatnia rada jest nasza.
Narcyzy w doniczkach
Wiosną narcyzy kupuje się też w doniczkach. Józefowicz opisuje w Muratorze, jak o nie dbać.
- Temperatura. W pomieszczeniu nie powinna przekraczać około 20 °C. Doniczkę trzymaj z dala od kaloryferów. - Światło. Miejsce bardzo jasne. Narcyzy źle znoszą niedobór światła. - Woda. Podlewaj dość często, ale bardzo umiarkowanie. - Nawóz. W czasie uprawy doniczkowej rośliny nie potrzebują nawożenia. Po kwitnieniu można je zasilić niewielką dawką nawozu mineralnego dla roślin kwitnących.
Po kwitnieniu. Usuń przekwitłe kwiatostany, a zielone liście zostaw. Doniczkę trzymaj w chłodnym, jasnym pomieszczeniu, aż liście same zżółkną i zaschną.
Co dalej. Są dwie drogi. Józefowicz radzi wysadzić cebule do ogrodu jesienią albo wiosną, gdy minie niebezpieczeństwo przymrozków. Mike-Jeziorska opisuje drugą: cebule wyjąć z doniczek, przesuszyć i przechować do jesiennego sadzenia. Ostrzega, że cebule przesadzone do ogrodu od razu w tym roku już nie zakwitną, ale kolejnej wiosny powinny dojść do siebie i wydać kwiaty.
Czy narcyzy są trujące
Tak. Katarzyna Józefowicz pisze w Muratorze, że cebulki narcyza mogą doprowadzić psa lub kota do ślinotoku i wymiotów oraz spowodować biegunkę, zaburzenia w pracy serca i układu oddechowego. Wymienia narcyzy obok szafirków, przebiśniegów, krokusów i tulipanów wśród roślin ozdobnych, których cebulki mogą być trujące dla psów i kotów.
Z literatury naukowej znamy tylko spis treści. Książka „Rośliny trujące” pod redakcją naukową Anny Kiss, wydana w 2024 roku, omawia narcyz w części o roślinach o działaniu gastrotoksycznym, w rozdziale o roślinach zawierających alkaloidy Amaryllidaceae. Samej książki nie czytaliśmy, więc nie podajemy z niej objawów u ludzi.
Wykopane cebule przechowuj więc tam, gdzie nie dosięgną ich dzieci ani zwierzęta. Jeśli pies lub kot zjadł cebulę, skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Ściąga: uprawa narcyzów
| Co | Co robić |
|---|---|
| Stanowisko | Możliwie dobrze nasłonecznione. Odmiany wcześnie kwitnące można sadzić pod koroną drzew i krzewów |
| Gleba | Żyzna i przepuszczalna, z dużą zawartością materii organicznej. Nie podmokła |
| Odczyn | pH 5,7–6,8 według Instytutu Ogrodnictwa |
| Woda | Wysokie wymagania. Ściółka ogranicza parowanie, szczególnie na glebach lekkich |
| Nawożenie | Wczesną wiosną, przed kwitnieniem i w jego trakcie |
| Po kwitnieniu | Przekwitłe kwiaty usuwaj systematycznie. Zielonych liści nie ścinaj, aż naturalnie obumrą |
| Wykopywanie | Gdy zasychają liście: na przełomie czerwca i lipca albo w lipcu, zależnie od źródła |
| Zima | Po pierwszych przymrozkach dosyp ściółki, na przykład gałązek iglastych |
Jak to zrobić
- Wczesną wiosną podaj nawóz. Drugi raz zrób to w czasie kwitnienia.
- W suchą wiosnę podlewaj. Narcyzy mają wysokie wymagania wodne.
- Przekwitłe kwiaty usuwaj systematycznie.
- Zielone liście zostaw. Nie ścinaj ich i nie koś razem z trawą, dopóki same nie obumrą.
- Jeśli kwiaty z roku na rok są mniejsze i rzadsze, po zaschnięciu liści, zwykle w lipcu, wykop cebule i oddziel cebulki przybyszowe.
- Wykopane cebule oczyść, przesusz i trzymaj w ciemnym, przewiewnym, w miarę chłodnym miejscu.
- Na początku września posadź cebule ponownie.
- Po pierwszych przymrozkach dosyp na rabatę ściółki.
W doniczce i na balkonie
Katarzyna Józefowicz radzi trzymać narcyzy doniczkowe w bardzo jasnym miejscu, w temperaturze do około 20 °C, i podlewać dość często, ale bardzo umiarkowanie. Po kwitnieniu usuwa się kwiatostany, a liście zostawia do zaschnięcia.
- Postaw doniczkę w bardzo jasnym miejscu, z dala od kaloryfera.
- Podlewaj dość często, ale bardzo umiarkowanie.
- Po kwitnieniu usuń kwiatostany i zostaw zielone liście.
- Trzymaj doniczkę w chłodnym, jasnym pomieszczeniu, aż liście zaschną.
- Jesienią posadź cebule w ogrodzie.
Najczęstsze pytania
Co zrobić z narcyzami po przekwitnięciu?
Przekwitłe kwiaty usuń, a zielone liście zostaw. Michał Mazik pisze, że liści nie należy ścinać, dopóki naturalnie nie obumrą, co następuje po kilku tygodniach od kwitnienia.
Kiedy nawozić narcyzy?
Wczesną wiosną, przed kwitnieniem i w jego trakcie. Tak radzi Murator. Instytut Ogrodnictwa dopuszcza na plantacjach niewielką dawkę azotu jesienią, ale tylko wtedy, gdy w glebie jest go bardzo mało.
Czy narcyzy trzeba podlewać?
W suchą wiosnę tak. Instytut Ogrodnictwa pisze, że narcyzy mają mniejsze wymagania pokarmowe niż tulipany i hiacynty, ale wysokie wymagania wodne, szczególnie na lżejszych glebach.
Dlaczego narcyzy mają same liście i nie kwitną?
Możliwe przyczyny to zbyt drobne cebule, zbyt głębokie sadzenie, głęboki cień, nieodpowiednia gleba, choroby albo zbyt wczesne skoszenie liści. Narcyzy rosnące wiele lat w jednym miejscu też mogą kwitnąć coraz słabiej.
Kiedy wykopywać narcyzy?
Gdy liście zaschną. Michał Mazik podaje lipiec, optymalnie koniec miesiąca, a Katarzyna Józefowicz przełom czerwca i lipca. Cebule oczyść, przesusz i trzymaj w ciemnym, przewiewnym miejscu. Ponownie sadzi się je na początku września.
Czy narcyzy trzeba wykopywać co roku?
Nie. Michał Mazik podaje, że narcyzy przykoronkowe przesadza się z reguły co 2 lata, a inne mogą rosnąć w jednym miejscu przez kilka lat.
Czy narcyzy są trujące dla psów i kotów?
Tak. Murator podaje, że cebulki narcyza mogą wywołać u psa lub kota ślinotok i wymioty, a także biegunkę oraz zaburzenia pracy serca i układu oddechowego. Książka „Rośliny trujące” z 2024 roku omawia narcyz wśród roślin o działaniu gastrotoksycznym.
Kalendarz ogrodnika na skrzynkę
Sezonowe przypomnienia o pracach w ogrodzie i nowe artykuły. Bez spamu.
Dziękujemy! Twój adres jest już na liście.
Źródła
Tę stronę napisaliśmy na podstawie poniższych źródeł.
- Nawożenie ozdobnych roślin cebulowych, broszura (dr hab. Jadwiga Treder), Instytut Ogrodnictwa-PIB, Skierniewice, 2023
- Nawożenie ozdobnych roślin cebulowych, prezentacja (dr hab. Jadwiga Treder), Instytut Ogrodnictwa-PIB, Skierniewice, 2024
- Kolekcja ozdobnych roślin cebulowych Instytutu Ogrodnictwa, Instytut Ogrodnictwa-PIB, Skierniewice
- Co zrobić z narcyzami, gdy przekwitną? Obcinać, a może wykopywać? Wyjaśniamy (Michał Mazik), Murator (muratordom.pl), 2026
- Narcyzy zdobią ogrody wiosną! Jak je uprawiać, by uroczo kwitły co roku? (Katarzyna Józefowicz, Michał Mazik), Murator (muratordom.pl), 2025
- Dlaczego nie kwitną narcyzy? Porada eksperta (Agnieszka Mike-Jeziorska), Murator (muratordom.pl), 2013
- Cebule narcyzów: co z nimi zrobić? Porada eksperta (Agnieszka Mike-Jeziorska), Murator (muratordom.pl), 2013
- Narcyzy w doniczkach zdobią dom na wiosnę. Jak dbać o narcyzy uprawiane w doniczkach? (Katarzyna Józefowicz), Murator (muratordom.pl), 2024
- Szkodniki ozdobnych roślin cebulowych: jakie szkodniki najczęściej atakują rośliny cebulowe (prof. Stanisław Ignatowicz), Murator (muratordom.pl), 2009
- Rośliny ogrodowe trujące dla psów i kotów (Katarzyna Józefowicz), Murator (muratordom.pl), 2019
- Rośliny trujące, red. nauk. Anna Kiss, wyd. I (spis treści), Biblioteka Politechniki Krakowskiej (plik spisu treści), 2024