Cięcie moreli

Dlaczego morelę tnie się inaczej niż jabłoń

Jabłonie przywykliśmy ciąć pod koniec zimy. Z morelą tak się nie da. Metodyka integrowanej produkcji brzoskwiń i moreli, przygotowana w Instytucie Ogrodnictwa, tłumaczy to wprost: nasz klimat jest dla tych gatunków zbyt wilgotny, zwłaszcza zimą. Rany po cięciu, które nie zdążą się zabliźnić, stają się bramą dla chorób kory i drewna.

Instytut wymienia trzy takie choroby: leukostomozę, srebrzystość liści i raka bakteryjnego. W metodyce ochrony moreli dodaje, że do gwałtownego zamierania drzew z powodu leukostomozy dochodzi zwykle po mroźnych zimach.

Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w broszurze o cięciu roślin owocowych pisze to samo prostymi słowami: cięcie drzew pestkowych zimą sprzyja infekcjom i wyciekowi gumy. Morelę tnie się więc ostrożnie i regularnie, ale w ciepłej części roku.

Jest jeszcze jeden powód, żeby się nie spieszyć. Według Instytutu Ogrodnictwa drzewa moreli są niewystarczająco wytrzymałe na mróz, a silne wahania temperatury późną jesienią i na przedwiośniu mogą powodować przemarzanie pędów i pąków.

Kiedy ciąć morelę

Źródła zgadzają się co do zasady, ale różnią się w szczegółach. Zebraliśmy je razem.

Instytut Ogrodnictwa, metodyka ochrony moreli. Cięcie formujące, ze skracaniem pędów, należy wykonywać w kwietniu. Koronę drzew owocujących można prześwietlać w okresie sierpień–wrzesień. Radykalne odmłodzenie najlepiej zrobić po zbiorach owoców.

Metodyka integrowanej produkcji. Posadzone morele przycina się wiosną. Jeśli korona młodego drzewa jest słabo zagęszczona, pędy na jej obwodzie też skraca się wiosną. Wyrasta wtedy więcej przyrostów.

Pomorski ODR. Najbezpieczniejszy termin to okres po zbiorach lub wiosna, po ustąpieniu silnych mrozów.

Murator. Michał Mazik podaje, że cięcie moreli zaleca się wykonywać wiosną, przed fazą różowego pąka.

Jak to pogodzić? Wszystkie źródła odradzają zimę. Młode drzewko, które trzeba uformować, tnij wiosną. Drzewo owocujące, w którym chodzi tylko o wpuszczenie światła, bezpieczniej ciąć po zbiorze, w sierpniu i wrześniu. Różnica między „kwietniem” a „przed fazą różowego pąka” może być spora, bo Instytut Ogrodnictwa zauważa, że w niektóre lata morela zaczyna kwitnąć już pod koniec marca. Kieruj się więc stanem drzewa i pogodą, a nie samą datą.

Regiony. Nasze źródła nie podają osobnych terminów dla różnych części Polski.

Pogoda i ochrona ran

Metodyka integrowanej produkcji każe formować korony przy suchej, słonecznej pogodzie. Pomorski ODR dodaje trzy zakazy: nie tnij podczas silnego mrozu, w czasie opadów ani tuż przed spodziewanym przymrozkiem.

Duże rany. Według metodyki wszystkie większe rany po cięciu należy niezwłocznie smarować preparatami do leczenia ran. Michał Mazik w Muratorze pisze o maści ogrodniczej.

Drobne rany. Metodyka zaleca zabezpieczyć je opryskiem po cięciu i wymienia środki miedziowe. Jeśli sięgasz po oprysk, używaj tylko środków zarejestrowanych w Polsce do tej uprawy, zgodnie z etykietą.

Jak prowadzić cięcie. Pomorski ODR przypomina, że gałęzie wycina się tuż przy obrączce, bez uszkadzania kory. Instytut Ogrodnictwa radzi skracać pędy nad pąkami śpiącymi, u nasady albo nad młodym pędem bocznym.

Chore drzewa. Przy srebrzystości liści instytut zaleca ciąć drzewa z objawami choroby osobno i odkażać narzędzia. Silnie porażone gałęzie się usuwa.

Młode drzewko: pierwsze trzy lata

Młoda morela sama z siebie słabo się rozgałęzia. Instytut Ogrodnictwa wyjaśnia, że jej wzrostem kieruje dominacja wierzchołkowa, więc drzewko pnie się w górę i tworzy mało pędów bocznych. Dlatego w pierwszych trzech latach zaleca dość intensywne cięcie ze skracaniem pędów. Pobudza ono rozgałęzianie.

Po posadzeniu. Metodyka integrowanej produkcji opisuje drzewko po pierwszym cięciu tak: przewodnik skrócony na wysokości około 1 m i 3–5 pędów bocznych osadzonych na przewodniku 50–70 cm nad ziemią. Murator podaje inne liczby: drzewka nierozgałęzione przyciąć na wysokości około 70 cm, a w rozgałęzionych przyciąć pędy na wysokości 50 cm. Źródła różnią się więc wysokością pierwszego cięcia. Metodyka dotyczy sadów towarowych z koroną wrzecionową, a poradnik Muratora ogrodów przydomowych. O samym sadzeniu piszemy w artykule Kiedy sadzić morelę.

Koniec maja. Gdy ruszą nowe przyrosty, metodyka każe wybrać pierwszy przyrost od góry na przedłużenie przewodnika, a 2 lub 3 niżej leżące usunąć.

Lato. Instytut Ogrodnictwa dopuszcza letnie uszczykiwanie i skracanie najmłodszych, ulistnionych pędów.

Drugi i trzeci rok. Formowanie się powtarza. Kształt korony koryguje się cięciem: długie pędy u wierzchołka usuń, a krótkie zostaw. Celem jest pionowy przewodnik i poziome lub lekko wzniesione gałęzie. Metodyka podaje prostą regułę: dolne rozgałęzienia powinny być dłuższe niż górne. Taka korona, zwana wrzecionową, jest według metodyki najlepsza dla moreli.

Murator dodaje, że u drzewek 2–4-letnich skraca się najsilniej rosnące pędy.

Drzewo owocujące: prześwietlanie co 1–2 lata

Pomorski ODR przypomina, że morela owocuje zarówno na krótkopędach, jak i na pędach jednorocznych. Cięcie polega głównie na prześwietlaniu korony i skracaniu zbyt długich przyrostów. Nie chodzi o to, żeby co roku wyciąć dużo drewna.

Instytut Ogrodnictwa zaleca prześwietlać starsze, owocujące drzewa regularnie, co 1–2 lata. Zabieg ma zapewnić swobodny dostęp światła słonecznego do każdej części korony. Gdy drzewa nie są prześwietlane regularnie, korona gęstnieje i morela zawiązuje mniej pąków kwiatowych.

Metodyka integrowanej produkcji porównuje cięcie uformowanej moreli do cięcia śliw. W praktyce robisz trzy rzeczy.

Wierzchołek. Mocne gałęzie i pędy u wierzchołka wytnij.

Środek korony. Rozluźnij koronę, wycinając pędy, które ją zagęszczają.

Stare gałęzie. Usuwaj je stopniowo.

Murator ujmuje to nieco inaczej: starszych drzew nie trzeba ciąć corocznie, a prześwietlanie i cięcie sanitarne wykonuje się w razie potrzeby. To nie kłóci się z zaleceniem instytutu, bo „co 1–2 lata” też zostawia ci swobodę.

Prześwietlona korona to także mniej chorób. Przy brunatnej zgniliźnie drzew pestkowych Instytut Ogrodnictwa zaleca właśnie unikanie zagęszczenia pędów, wycinanie porażonych pędów oraz usuwanie i niszczenie porażonych owoców i mumii.

Odmładzanie starej moreli

Instytut Ogrodnictwa zauważa, że w starszym wieku drzewo moreli może tracić żywotność. Metodyka integrowanej produkcji podaje, że w polskich warunkach morela żyje krótko, 10–15 lat. Zanim więc zabierzesz się za ratowanie bardzo starego drzewa, zastanów się, czy nie lepiej posadzić nowe.

Jeśli chcesz spróbować, instytut opisuje, jak to zrobić. Gałęzie i konary skraca się o 1/3 lub nawet o połowę.

Trzeba się liczyć z dwiema rzeczami. Po pierwsze, plon spadnie. Instytut pisze o przejściowym obniżeniu plonowania, trwającym rok do dwóch lat. Po drugie, termin ma znaczenie: radykalne odmłodzenie najlepiej wykonać po zbiorach owoców, a nie zimą czy wczesną wiosną.

Po mocnym cięciu zostają duże rany. Każdą zabezpiecz od razu.

Przerzedzanie zawiązków: cięcie to nie wszystko

W dobrym roku morela zawiązuje bardzo dużo owoców. Metodyka integrowanej produkcji podaje, że w optymalnych warunkach zawiązać się może ponad 50% kwiatów.

Metodyka zaleca wtedy przerzedzić zawiązki i zostawić je co 6–10 cm. To praca ręczna, ale na jednym drzewie w ogrodzie zajmuje niewiele czasu.

Mocne, szeroko rozstawione gałęzie, które uformujesz w pierwszych latach, pomagają tu podwójnie. Instytut Ogrodnictwa pisze, że odpowiednie formowanie koron zapobiega rozłamywaniu się gałęzi i powstawaniu ran. Wymienia to wśród sposobów zapobiegania srebrzystości liści.

Miejsce i odmiana też chronią przed chorobami kory

Samo cięcie nie wystarczy, jeśli drzewo co kilka lat przemarza. Instytut Ogrodnictwa pisze, że morela ma wysokie wymagania cieplne i świetlne, i podaje kilka zasad wyboru miejsca.

Nie w dołku. Sadu morelowego nie zakłada się w obniżeniach terenu.

Najlepiej na zboczu. Najkorzystniejszą lokalizacją są łagodne zbocza, zwłaszcza ich górne części.

Nie od południa. Wystawy południowe instytut uznaje za niekorzystne z powodu dużych wahań temperatury zimą.

Odmiany. Według metodyki z 2017 roku w krajowym rejestrze znajduje się 9 odmian moreli. Różnią się wytrzymałością na mróz. Instytut podaje przykłady: 'Dobrzyńska' i 'Harcot' mają wytrzymałość dużą, a 'Taja' i 'Benda' średnią.

Zapylanie. Do samopłodnych instytut zalicza (stan na 2017 rok) między innymi odmiany 'Darina', 'Somo' i 'Późna z Morden'. Pozostałe potrzebują zapylacza. Dla odmian późnych uniwersalnym zapylaczem jest 'Somo'.

Podkładka. Według tej samej metodyki (stan na 2017 rok) w Polsce do produkcji drzewek moreli zarejestrowana była tylko jedna podkładka, 'Alina'. Instytut zaznacza, że drzewa na niej nie są długowieczne i że wartościowych podkładek karłowych dla moreli jeszcze nie ma.

Lustracja. Wczesną wiosną obejrzyj pędy i konary. Właśnie wtedy instytut zaleca lustracje pod kątem chorób kory i drewna, czyli raka bakteryjnego i leukostomozy. Silnie porażone pędy się wycina.