Sadzenie moreli

Kiedy sadzić morele

Metodyka integrowanej produkcji brzoskwiń i moreli, opracowana przez Instytut Ogrodnictwa i zatwierdzona przez PIORiN (2023), pisze jasno: drzewka brzoskwini i moreli najlepiej jest sadzić wczesną wiosną.

Drzewka kupione jesienią. Jeśli drzewko wykopano jesienią, metodyka radzi przechować je do wiosny w piwnicy lub w chłodni. Gdy jednak sadzisz jesienią, zabezpiecz drzewko przed mrozem: usyp kopczyk ziemi nad korzeniami i owiń koronę słomą.

Dlaczego wiosna. Metodyka przypomina, że brzoskwinie i morele mają małą wytrzymałość na mróz. Przy nawrocie mrozów przemarzają pąki, pędy, a nawet pnie drzew. Metodyka integrowanej ochrony moreli Instytutu Ogrodnictwa (2016, aktualizacja 2017) dodaje, że silne wahania temperatury późną jesienią i na przedwiośniu mogą powodować przemarzanie pędów i pąków.

Gdzie posadzić morelę

Wyżej niż okolica. Metodyka integrowanej produkcji radzi wybierać teren położony wyżej niż obszary sąsiednie, żeby zimne powietrze mogło spływać. Na takim terenie w nocy bywa nawet o 5–10 °C cieplej. Nie sadź drzew tam, gdzie tworzą się zastoiska mrozowe. Metodyka ochrony dodaje, że sadu morelowego nie zakłada się w obniżeniach terenu.

Łagodne zbocze. Według metodyki ochrony najkorzystniejsze są łagodne zbocza, zwłaszcza ich górne części, najlepiej o wystawie południowo-zachodniej lub zachodniej. Zbocza południowe odradza, bo tam wahania temperatury są największe, a gleba szybko przesycha.

Osłona. Teren osłonięty od północy, północnego zachodu lub północnego wschodu metodyka IP nazywa idealnym. Na terenach z silnymi wiatrami radzi posadzić rośliny osłonowe od strony zachodniej i północno-zachodniej.

Po starym sadzie. Obie metodyki odradzają sadzenie po starym sadzie. Jeśli nie ma wyjścia, zachowaj co najmniej roczną przerwę.

Gdzie w Polsce morele rosną najlepiej

Metodyka integrowanej produkcji opisuje regiony z myślą o sadach towarowych:

Najwięcej moreli i brzoskwiń rośnie według metodyki na górkach opatowskich i sandomierskich.

Gleba

Metodyka IP pisze, że gleba pod morele powinna być głęboka, ciepła i przepuszczalna, a woda gruntowa na poziomie 1,8–2,0 m. Najlepsze są gleby piaszczysto-gliniaste, lessowe i rędziny. Nie nadają się gleby mokre, zlewne i zimne.

Odczyn. Dla brzoskwiń i moreli metodyka podaje pH 6,2–6,8. Metodyka ochrony radzi wapnować glebę, gdy jest zbyt kwaśna. Przygotowanie stanowiska zaleca zacząć nawet dwa lata przed sadzeniem.

Rozstawa i podkładka

Źródła podają rozstawę dla sadów towarowych i trochę się różnią:

Podkładka. Metodyka IP za dobrą podkładkę dla moreli uznaje siewki ałyczy, ale dodaje, że nie zawsze dobrze zrastają się z odmianami. Metodyka ochrony podaje, że w Polsce do produkcji drzewek moreli zarejestrowana jest tylko jedna podkładka, 'Alina', i że nie ma jeszcze wartościowych podkładek karłowych dla moreli.

Zapylanie: jedna morela może nie wystarczyć

Metodyka ochrony dzieli odmiany moreli na obcopłodne, częściowo samopłodne i samopłodne. Do samopłodnych zalicza m.in. 'Darinę' i 'Somo'. Gdy brak danych o zapylaczach danej odmiany, radzi posadzić zapylacz uniwersalny.

Metodyka IP jest ostrożniejsza: wśród odmian z Krajowego Rejestru tylko 'Somo' jest wysoce samopłodna, a pozostałych nie powinno się sadzić bez zapylaczy. W ogrodzie najprościej posadzić więc co najmniej dwie różne odmiany.

Przymrozki w czasie kwitnienia

Źródła różnie podają termin kwitnienia. Metodyka IP pisze, że morele zakwitają zwykle w drugiej połowie kwietnia, a brzoskwinie około tydzień później. Metodyka ochrony zaznacza, że w niektóre lata morela zaczyna kwitnąć już pod koniec marca, i ostrzega, że kwiaty i młode zawiązki mogą uszkodzić wiosenne przymrozki.

Według pracy Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach średnią datą przymrozków w Polsce jest 20 kwietnia, a ostatnie przymrozki zdarzają się jeszcze około 25 maja. Najdłuższy okres zagrożenia przymrozkami po ruszeniu wegetacji, do 45 dni, ma zachodnia część kraju, bo wegetacja zaczyna się tam wcześnie. Kwitnienie moreli wypada więc w okresie przymrozków.

W maju 2011 roku przymrozki trwały w Wielkopolsce i na Kujawach 5 dni. W Wielkopolsce zbiory owoców z drzew, do których praca zalicza brzoskwinie, morele i orzechy włoskie, spadły wtedy o 82,4% w porównaniu ze średnią z lat 2002–2010.

Cięcie po posadzeniu

Metodyka IP radzi przyciąć morele wiosną po posadzeniu, zostawiając przewodnik skrócony na wysokości około 1 m. W sadach poleca formować koronę z przewodnikiem, najlepiej wrzecionową.