Cięcie winorośli

Dlaczego winorośl trzeba ciąć co roku

Joanna Kamińska w Wieściach Rolniczych wymienia korzyści z zimowego cięcia: roślina jest silniejsza i lepiej znosi szkodniki, na pędach zostaje mniej wilgoci, więc maleje ryzyko chorób grzybowych, a do wnętrza krzewu dociera więcej powietrza i światła, co poprawia owocowanie i jakość owoców.

Sebastian Balant w opracowaniu o cięciu winorośli dodaje, że cięcie letnie sprawia, iż do owoców dociera więcej słońca, lepiej się wybarwiają, grona są bardziej wyrównane, a zbiór łatwiejszy.

Kiedy ciąć: jesienią czy pod koniec zimy

To największy spór wśród polskich źródeł.

Pod koniec zimy (większość źródeł). Kamińska w Wieściach Rolniczych podaje optymalny termin od przełomu stycznia i lutego do połowy marca. Balant pisze o końcu lutego i początku marca. Anna Skórkowska w Muratorze radzi ciąć wiosną, zwłaszcza w chłodniejszych rejonach, bo przycięte pędy są bardziej narażone na mróz i surowa zima może zniszczyć krzew. Najlepszy jej zdaniem jest koniec lutego i początek marca, ze wskazaniem na koniec marca, bo w lutym zdarzają się silne mrozy.

Jesienią (wariant). Maciej Aleksandrowicz w Muratorze tnie starsze krzewy w październiku i listopadzie, po opadnięciu liści, a przed mrozami. W ciepłą jesień kończy nawet w listopadzie lub grudniu. Jako powód podaje płacz winorośli po cięciu wiosennym.

Dwa zastrzeżenia. Kamińska ostrzega, że zbyt wczesne cięcie może zwiększyć wrażliwość rośliny na mróz. Skórkowska w poradzie o zimowaniu zdejmuje okrycie w kwietniu i dopiero wtedy robi pierwsze cięcie.

Co z tego wynika. Wszystkie źródła zgadzają się w dwóch sprawach: nie tnij w silny mróz i nie zwlekaj do płaczu soków. Jeśli okrywasz krzew na zimę albo mieszkasz w chłodnym rejonie, tnij pod koniec zimy, od końca lutego do marca. Cięcie jesienne zostaw dla starszych, dobrze ukorzenionych krzewów w cieplejszych miejscach.

Młoda winorośl przez pierwsze lata

Pierwsza jesień. Aleksandrowicz radzi nie ciąć młodej winorośli przed pierwszą zimą po posadzeniu, żeby korzenie się przyjęły, a roślina nie osłabła i nie przemarzła. Pierwsze cięcie korygujące robi następnej wiosny, do połowy marca, albo kolejnej jesieni.

Pierwsze dwa lata. Kamińska w pierwszym i drugim roku po posadzeniu zostawia dwa silne pędy i skraca je tuż nad drugim lub trzecim oczkiem. W kolejnych latach tnie mocniej: usuwa wszystkie słabe pędy, a dwa najsilniejsze wyraźnie skraca.

Formowanie ramienia. Balant opisuje, jak powstaje ramię. Pędy wyrastające z czopa skróconego na 2 oczka przywiązuje do palika jako pędy zastępcze. W drugim roku jeden pęd zastępczy odgina poziomo do drutu, a z niego powstaje ramię. Drugi skraca na 2 oczka.

Pień. Balant woli jeden pień, najwyżej dwa, wysokości około 70 cm, z krótkimi stałymi ramionami.

Dojrzała winorośl: sznur i czop zastępczy

Balant opisuje dwie formy, które dominują na plantacjach: sznur poziomy jednoramienny i sznur poziomy dwuramienny.

Sznur jednoramienny. Wybierz najsilniejszy pęd, co najmniej trzyletni, i zostaw na nim dwie latorośle. Jedną skróć na 2 oczka, drugą na 8–10 oczek. Latorośle wyrastają około 70 cm nad ziemią.

Sznur dwuramienny. Na silnym krzewie zostaw dwie latorośle skrócone na 8–10 oczek i dwie skrócone na 2 oczka.

Po co krótki czop. Aleksandrowicz pisze, że skrócenie latorośli na 2 oczka pobudza wyrośnięcie dwóch nowych, silnych pędów. Balant nazywa je pędami zastępczymi i to z nich formuje kolejne latorośle i ramiona.

Gdy źródła się różnią. Balant zostawia na pędzie owoconośnym 8–10 oczek, a Aleksandrowicz skraca starsze, długie latorośle na 5–10 oczek. Instytut Ogrodnictwa w katalogu odmian pisze, że niektóre odmiany, np. 'Leon Millot' i 'Marechal Foch', najlepiej prowadzić w wysokich, przestrzennych formach.

Stare krzewy. Aleksandrowicz po opadnięciu liści wycina u starych krzewów wszystkie pędy dwuletnie, co ma odmłodzić krzew i zwiększyć plon.

Cięcie zielone latem

Kiedy. Balant robi cięcie letnie na przełomie lipca i sierpnia, gdy grona są już zawiązane.

Jak. Pędy owoconośne przywiązuje pionowo. Gdy zawiążą 2–3 grona, skraca je za trzecim liściem nad najwyższym gronem. Usuwa wszystkie pasierby, czyli pędy boczne.

Po co. Do owoców dociera więcej słońca, grona lepiej się wybarwiają, są bardziej wyrównane i łatwiej je zebrać.

Przerzedzanie gron

Polskie źródła, które czytaliśmy, nie podają ogólnej liczby gron na krzew. Są za to dwie wskazówki.

Grona na pędzie. Balant skraca pędy owoconośne, gdy zawiążą 2–3 grona. To naturalny limit na jeden pęd.

Odmiany, które tego wymagają. Katalog odmian Instytutu Ogrodnictwa zaleca przerzedzanie gron u odmiany 'Bolero', żeby nie opóźniać dojrzewania. U odmiany 'Johanniter' wymaga przewietrzania gron przez regularne cięcie latorośli.

Cięcie, narzędzia i pogoda

Pogoda. Kamińska tnie w suchy, słoneczny dzień, przy temperaturze powyżej zera. Nie tnie w silny mróz, chyba że prognoza zapowiada odwilż, bo świeże rany mogą przemarznąć. W deszczu też nie tnie. Aleksandrowicz dodaje, że w suchy, słoneczny dzień maleje ryzyko infekcji.

Narzędzia. Czyste i ostre. Tępe lub brudne narzędzia zwiększają uszkodzenia i ryzyko chorób. Aleksandrowicz do młodych pędów używa sekatora, do grubych starych piłki.

Jak wysoko nad pąkiem. Tu źródła się różnią. Kamińska tnie ukośnie około 1,5–2 cm nad pąkiem, Aleksandrowicz 0,5–1 cm nad pąkiem, skośnie, tak by sok nie spływał na oczko. Oboje tną ukośnie, a różnica dotyczy tylko długości zostawianego kawałka.

Duże rany. Aleksandrowicz radzi zabezpieczać rany większe niż 2 cm, np. białą farbą emulsyjną z dodatkiem środka grzybobójczego.

Płacz winorośli. Balant ostrzega, że gdy średnia temperatura powietrza długo trzyma się powyżej 10 °C, winorośl płacze. Rany goją się wtedy wolno i łatwo o wtórne infekcje. Skórkowska dodaje, że cięcie w okresie płaczu utrudnia zabliźnianie się ran.

Odmładzanie starego krzewu

Zaniedbany krzew da się uratować, ale trwa to 2–3 lata, pisze Balant.

Najpierw usuń wszystkie zbędne, chore i uszkodzone pędy, potem skróć zbyt długie. Przy starym czopie zostaw silny młody pęd i skróć go na 2 oczka. Następnego roku wyrosną z niego dwa nowe pędy. Gdy nowa forma jest już gotowa, stare zdrewniałe ramię usuń w całości.

Po cięciu: okrywanie na zimę

Mrozoodporność. Skórkowska pisze w Muratorze, że winorośl w spoczynku znosi mróz do minus dwudziestu kilku stopni, zależnie od odmiany. Groźniejszy jest kilkunastostopniowy mróz jesienią i wczesną wiosną oraz długi mróz bez śniegu. Młode i słabo ukorzenione rośliny są bardziej wrażliwe. Kamińska podaje, że niektóre odmiany przetrwają do −25 °C.

Kiedy okrywać. Skórkowska okrywa, gdy temperatura spadnie poniżej −5 °C, a prognozy nie zapowiadają ocieplenia. Kamińska sypie kopczyki na przełomie listopada i grudnia.

Jak. Obie autorki usypują przy pniu kopczyk wysoki na około 30 cm: z ziemi, trocin albo dojrzałego kompostu. W silne mrozy Kamińska dokłada na kopczyk stroisz, korę lub słomę, a część nadziemną okrywa agrowłókniną albo słomą. Skórkowska kładzie część nadziemną na ziemi i przykrywa stroiszem, matami ze słomy albo agrowłókniną. Można też owinąć pędy na podporach.

Wiosną. Okrycie zdejmij, gdy minie ryzyko silnych mrozów, zwykle w kwietniu, pisze Skórkowska.

Odmiany a mróz

Katalog odmian winorośli Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach podaje dla każdej odmiany granicę mrozoodporności. Kilka przykładów:

Odmianę 'Gocseji Zamatos' katalog poleca tylko do najcieplejszych rejonów Polski, bo jej pąki owocowe mogą przemarzać zimą. Winorośli nie ma na liście odmian roślin sadowniczych COBORU z 2024 roku, więc nie znajdziesz tam oficjalnych opisów odmian.

Najczęstsze błędy przy cięciu

Kamińska w Wieściach Rolniczych wymienia błędy, których warto unikać:

- Za wczesne cięcie, które może zwiększyć wrażliwość na mróz. - Cięcie w długotrwały mróz, gdy nie widać ocieplenia. - Zwlekanie do płaczu soków, które osłabia krzew i ułatwia infekcje. - Tępe lub brudne narzędzia. - Cięcie w mokrą pogodę. - Zostawianie martwych i uszkodzonych pędów.

Do tego Aleksandrowicz dodaje jeszcze jeden: cięcie młodej winorośli przed jej pierwszą zimą. Wszystko o tej roślinie znajdziesz w dziale winorośl.