Czosnek Choroby i szkodniki Choroby czosnku
Około 60% czosnku uprawianego w Polsce jest porażone wirusami. Większość chorób przychodzi z ząbkami do sadzenia, więc ochrona zaczyna się jesienią, przy sadzeniu.
W skrócie
Najgroźniejsze choroby czosnku to fuzaryjna i biała zgnilizna oraz zgnilizna szyjki, a także wirusy, którymi porażone jest około 60% czosnku w Polsce. Sadź tylko zdrowe ząbki, wracaj na to samo miejsce najwcześniej po 4 latach, zbieraj w suchą pogodę i szybko dosuszaj główki.
Czy to groźne? Wirusy zmniejszają masę główek o 25–75%. Przy zgniliźnie szyjki straty w przechowalni mogą narastać bardzo szybko.
Jaki problem widzisz?
_Munn.jpg){kind=link}
Ochrona zaczyna się przy sadzeniu
Wiele chorób czosnku przychodzi z materiałem do sadzenia. Wirusy przenoszą się głównie z porażonymi ząbkami, a niszczyka zjadliwego Instytut Ogrodnictwa zaleca wypatrywać już w materiale przed sadzeniem. Metodyka integrowanej produkcji czosnku zwraca uwagę, że czosnek rozmnaża się przeważnie z materiału nieodwirusowanego.
Dlatego jesienią, przed sadzeniem czosnku, wybieraj duże, zdrowe ząbki bez widocznych uszkodzeń. Nie sadź czosnku po sobie ani po innych warzywach cebulowych częściej niż co 4 lata. Metodyka radzi też nie zakładać uprawy w sąsiedztwie innych roślin cebulowych.
Pomaga też nawożenie organiczne. Według metodyki obornik i inne nawozy organiczne ograniczają wiele chorób, w tym grzyby powodujące korkowatość i różowienie korzeni. Jak zrobić kompost, przeczytasz na stronie kompost w ogrodzie.
Wirusy: najczęstszy i najmniej widoczny problem
Według poradnika sygnalizatora Instytutu Ogrodnictwa około 60% czosnku uprawianego w Polsce jest porażone przez potywirusy OYDV i LYSV. Zmniejszają one masę główek o 25–75%. Do tego dochodzą allexiwirusy, które obniżają ciężar główek o 14–32%, a gdy czosnek ma jeszcze inne wirusy, o 25–43%.
Wirusów nie da się wyleczyć. Pierwsze objawy to żółte paski u nasady pierwszych liści. W polu wirusy roznoszą mszyce, wciornastki i przebarwiacz czosnkowy. Zostaje profilaktyka: zdrowy materiał do sadzenia, szybkie usuwanie porażonych roślin i dezynfekcja narzędzi.
Zbiór i przechowywanie bez gnicia
Czosnek ozimy zbiera się w lipcu, jary w sierpniu lub na początku września. Odmiany wybijające w pęd kwiatostanowy są gotowe, gdy zaschną 3–4 dolne liście, a niewybijające, gdy szczypior załamie się u połowy roślin. Główki powinny być twarde, a łuski pergaminowe.
Termin ma znaczenie. Zbyt późny zbiór powoduje pękanie łusek i rozpadanie się główek. Zbyt wczesny sprawia, że czosnek zagrzewa się w przechowalni. Zgnilizna szyjki i bakteriozy zakażają właśnie pod koniec sezonu, więc w tym czasie czosnek musi być jak najsuchszy.
Dwa tygodnie przed zbiorem przestań podlewać. Zbieraj w suchą pogodę i nie uszkadzaj główek. Po zbiorze dosuszaj je jak najszybciej, w temperaturze nie wyższej niż 30 °C. Do przechowania odkładaj tylko zdrowe główki. Instytut Ogrodnictwa zaleca przechowywać czosnek w jak najniższej temperaturze, a przeciw rozkruszkowi poniżej 2–3 °C.
Szybkie rozpoznanie po objawach
| Co widzisz | Prawdopodobna przyczyna |
|---|---|
| Rośliny żółkną i zamierają placami, główka gnije od piętki, różowobiała grzybnia | Fuzaryjna zgnilizna |
| Gniazdowe żółknięcie, gnijące korzenie, biała grzybnia z czarnymi sklerocjami na główce | Biała zgnilizna |
| Korzenie różowe, potem czerwonofioletowe i zamierają | Różowienie korzeni |
| Tkanka w górnej części szyjki ciemnieje i gnije, szary nalot | Zgnilizna szyjki |
| Ząbki śluzowate, żółte, miękkie lub gnijące z przykrym zapachem | Bakteriozy |
| Żółte paski u nasady liści, mozaika, zahamowany wzrost | Wirusy (mozaika, żółta pasiastość) |
| Rośliny zahamowane, zniekształcone, główka pęka od piętki, gąbczasta | Niszczyk zjadliwy |
| Liście więdną, żółkną, łatwo wyciągnąć roślinę z ziemi | Śmietka cebulanka |
| Liście więdną i zwijają się spiralnie wczesną wiosną | Błotniszka czosnkówka |
| Białe plamki w jednym rzędzie wzdłuż liścia | Miniarka porówka |
| Liczne białe cętki na liściach, czarne odchody | Wciornastek tytoniowiec |
| Podłużne jasne smugi i dziury w liściach | Wgryzka szczypiorka |
| Zagłębienia z trocinkami na główkach w przechowalni | Rozkruszek korzeniowy |
| Zasychanie i pękanie główek, skręcone liście | Przebarwiacz czosnkowy |
Fuzaryjna zgnilizna czosnku
- Jak rozpoznać
- Grzyb atakuje już w czasie kiełkowania i w młodej fazie wzrostu. Liście żółkną, a rośliny zamierają placami. Główki mogą gnić także w przechowalni. Na zdjęciu cebula, którą atakuje ten sam grzyb.
- Skąd się bierze
- Fusarium oxysporum f. sp. cepae. Zakaża w szerokim zakresie temperatury, od 13 do 30 °C, najlepiej przy 27 °C. Zarodniki przenosi wiatr i owady.
- Co robić
- Usuwaj z pola rośliny porażone przez fuzariozę. Metodyka integrowanej produkcji podkreśla, że ma to szczególne znaczenie.
- Jak zapobiegać
- Sadź zdrowe ząbki i nie uprawiaj czosnku częściej niż co 4 lata w tym samym miejscu. Nawożenie organiczne ogranicza grzyby Fusarium w glebie.
Biała zgnilizna czosnku
- Jak rozpoznać
- Najczęściej rośliny żółkną i zamierają gniazdami. Korzenie gniją, a na główce pojawia się biała grzybnia z czarnymi sklerocjami.
- Skąd się bierze
- Sclerotium cepivorum. Najlepiej rozwija się w 15–20 °C. Infekcji sprzyja wilgotność powietrza powyżej 90% i duże wahania temperatury. Sklerocja przeżywają w glebie do kilku lat.
- Co robić
- Od początku sierpnia, przed zbiorem, uważnie przeglądaj rośliny. Porażone usuwaj razem z główką.
- Jak zapobiegać
- Nie uprawiaj czosnku w monokulturze, bo w glebie gromadzą się wtedy groźne choroby. Wracaj na to samo miejsce najwcześniej po 4 latach i nie sadź po innych warzywach cebulowych.
Czy to groźne? Groźna, bo sklerocja zostają w glebie na lata.
↑ Wróć do listyRóżowienie korzeni
- Jak rozpoznać
- Zakażone korzenie przebarwiają się na różowo, potem na czerwonofioletowo i zamierają. Pierwsze objawy pojawiają się pod koniec czerwca lub na początku lipca.
- Skąd się bierze
- Pyrenochaeta terrestris. Lubi wysoką temperaturę gleby, 24–28 °C, zasolenie i niedobór składników pokarmowych. Częsta na glebach lekkich, przepuszczalnych, ubogich w próchnicę.
- Co robić
- Zacznij obserwacje, gdy zaczynają się formować główki.
- Jak zapobiegać
- Nawożenie obornikiem lub innymi nawozami organicznymi ogranicza patogeny glebowe powodujące różowienie korzeni.
Zgnilizna szyjki
- Jak rozpoznać
- W górnej części szyjki tkanka ciemnieje i gnije. Na główkach może pojawić się szary nalot z czarnymi mikrosklerocjami. W przechowalni straty mogą narastać bardzo szybko.
- Skąd się bierze
- Botrytis aclada i B. allii. Sprzyjają im częste deszcze, nadmiar azotu i rany po szkodnikach, zbiorze lub transporcie. Najgroźniejsze zakażenie przychodzi pod koniec sezonu, od załamywania się szczypioru do zbioru.
- Co robić
- Od końca lipca do zbioru przeglądaj rośliny. Do przechowania odkładaj tylko zdrowe, nieuszkodzone główki.
- Jak zapobiegać
- Nie przesadzaj z azotem, zbieraj w suchą pogodę i nie uszkadzaj główek.
Bakteriozy czosnku
- Jak rozpoznać
- Porażone ząbki ulegają śluzowatej, żółtej zgniliźnie. Inne bakterie powodują miękkie, wodniste ząbki albo mokrą zgniliznę o przykrym zapachu.
- Skąd się bierze
- Burkholderia cepacia, B. gladioli pv. allicola i Pectobacterium carotovorum. Zakażają w 4–35 °C przy dużej wilgotności, przez rany, niedojrzałe szyjki, uszkodzenia po gradzie i przez owady. Krytyczny okres to przełom lipca i sierpnia.
- Co robić
- Po zbiorze dosuszaj główki jak najszybciej, w temperaturze nie wyższej niż 30 °C. Jeśli potrzebna jest ochrona chemiczna, stosuj tylko środki dopuszczone w Polsce, zgodnie z etykietą.
- Jak zapobiegać
- Nie zbieraj czosnku z niedojrzałą szyjką i nie uszkadzaj główek.
Wirusy: mozaika i żółta pasiastość
- Jak rozpoznać
- Mozaika zaczyna się od żółtych pasków u nasady pierwszych liści, które potem żółkną w całości, mogą się skręcać i spłaszczać. Przy żółtej pasiastości rośliny słabiej rosną, a na liściach widać mozaikę i żółte paski.
- Skąd się bierze
- Mozaikę powodują wirusy OYDV i LYSV, a żółtą pasiastość allexiwirusy. Przenoszą się głównie z porażonymi ząbkami do sadzenia, a w polu przez mszyce, wciornastki i przebarwiacza czosnkowego. Około 60% czosnku uprawianego w Polsce jest porażone przez potywirusy.
- Co robić
- Wirusów nie da się zwalczać bezpośrednio. Szybko usuwaj porażone rośliny i dezynfekuj narzędzia.
- Jak zapobiegać
- Sadź materiał wolny od wirusów. Metodyka zwraca uwagę, że czosnek rozmnaża się przeważnie z materiału nieselekcjonowanego i nieodwirusowanego.
Czy to groźne? OYDV i LYSV zmniejszają masę główek o 25–75%. Allexiwirusy obniżają ciężar główek o 14–32%, a razem z innymi wirusami o 25–43%.
↑ Wróć do listyNiszczyk zjadliwy
.jpg){kind=link}
- Jak rozpoznać
- Rośliny są zahamowane we wzroście i zniekształcone, liście mogą fioletowieć. Uszkodzona główka pęka, począwszy od piętki, staje się miękka i gąbczasta. Na zdjęciu cebula porażona tym samym nicieniem.
- Skąd się bierze
- Nicień Ditylenchus dipsaci. Najlepiej rozwija się w 13–18 °C, wolniej poniżej 10 °C i powyżej 22 °C. Lubi gleby mokre i ciężkie w chłodną, deszczową pogodę.
- Co robić
- Porażone rośliny usuwaj z pola. Próg szkodliwości to 5–10 nicieni w 0,5 dm³ gleby.
- Jak zapobiegać
- Sprawdzaj ząbki przed sadzeniem i nie wybieraj stanowisk, gdzie nicienie występowały w przedplonie.
Czy to groźne? Groźny, niszczy główki w polu i w przechowalni.
↑ Wróć do listyŚmietka cebulanka
- Jak rozpoznać
- Larwy uszkadzają korzenie i podstawę rośliny. Uszkodzone rośliny więdną, liście żółkną i zasychają, a roślinę łatwo wyciągnąć z ziemi. Na zdjęciu larwy śmietki w porze.
- Skąd się bierze
- Delia antiqua, dwa pokolenia w roku. Muchówki pierwszego pokolenia latają w maju, larwy żerują w maju i czerwcu. Letnie pokolenie lata od końca czerwca do sierpnia. Muchówki wabi zapach uszkodzonej lub gnijącej tkanki.
- Co robić
- Od maja obserwuj rośliny i tablice lepowe. Próg szkodliwości to jaja przy 2–3 roślinach na metr bieżący rzędu.
- Jak zapobiegać
- Wywieś co najmniej dwie żółte lub białe tablice lepowe. Dobrze przykrywaj obornik, bo źle przykryty wabi śmietki.
Błotniszka czosnkówka
- Jak rozpoznać
- Zaatakowane liście więdną, żółkną, zwijają się spiralnie i zamierają. Larwy drążą chodniki aż do podstawy główki.
- Skąd się bierze
- Suillia lurida, jedno pokolenie w roku. Muchówki wylatują wczesną wiosną, gdy powietrze ma ponad 10 °C. Larwy żerują od kwietnia do końca maja.
- Co robić
- Od końca marca lub początku kwietnia przeglądaj rośliny co najmniej dwa razy w tygodniu.
- Jak zapobiegać
- Wywieś żółte tablice lepowe. Jeśli w poprzednim sezonie zniszczonych było ponad 10% roślin, licz się z zagrożeniem.
Miniarka porówka
- Jak rozpoznać
- Wzdłuż liścia widać białe plamki ułożone w jednym rzędzie. Larwy pierwszego pokolenia deformują liście i rośliny, a drugiego drążą miny.
- Skąd się bierze
- Phytomyza gymnostoma, dwa pokolenia w roku. Wiosenne muchówki latają od połowy kwietnia do początku czerwca, jesienne od sierpnia do października. Zimuje w resztkach roślin lub w przechowalni.
- Co robić
- Przeglądaj rośliny co tydzień. Próg szkodliwości to 8–10 nakłuć na 1 m².
- Jak zapobiegać
- Usuwaj resztki roślin po zbiorze.
Wciornastek tytoniowiec
- Jak rozpoznać
- Na silnie uszkodzonych liściach są liczne białe cętki, które z czasem bieleją i zasychają. Przy miejscach żerowania widać czarne odchody.
- Skąd się bierze
- Thrips tabaci, 4–6 pokoleń w roku. Ciepła i sucha pogoda przyspiesza jego rozwój. Dorosłe zimują w resztkach roślin i na chwastach. Przenosi też wirusy.
- Co robić
- Od końca maja do lipca obserwuj rośliny. Próg szkodliwości to 6–10 wciornastków na roślinie.
- Jak zapobiegać
- Wywieś niebieskie lub żółte tablice lepowe. Usuwaj chwasty i resztki roślin.
Wgryzka szczypiorka
- Jak rozpoznać
- Na liściach widać podłużne, jasne smugi, które zasychają i pękają. Gąsienice wyjadają wnętrze liścia, zostawiając długie dziury.
- Skąd się bierze
- Acrolepiopsis assectella, trzy pokolenia w roku. Motyle zaczynają latać około połowy kwietnia, gdy średnia temperatura powietrza przekracza 7 °C.
- Co robić
- Od maja do lipca obserwuj rośliny. Jeśli potrzebna jest ochrona chemiczna, stosuj tylko środki dopuszczone w Polsce, zgodnie z etykietą.
- Jak zapobiegać
- Pułapki feromonowe pokazują, kiedy zaczyna się nalot motyli.
Rozkruszek korzeniowy
- Jak rozpoznać
- W miejscach żerowania na główkach widać zagłębienia wypełnione odchodami i rozdrobnioną tkanką. Rośliny z uszkodzonych ząbków mają mniej liści.
- Skąd się bierze
- Roztocz Rhizoglyphus echinopus. Zimuje w przechowalni. W 23–25 °C jedno pokolenie rozwija się w 9 dni, w 18 °C w 27 dni.
- Co robić
- Przed przechowaniem obejrzyj główki i odrzuć uszkodzone.
- Jak zapobiegać
- Przechowuj główki w temperaturze poniżej 2–3 °C.
Przebarwiacz czosnkowy
- Jak rozpoznać
- Główki zasychają i pękają. Brzegi liści żółkną, liście się skręcają, a plamiste przebarwienia przypominają mozaikę wirusową.
- Skąd się bierze
- Roztocz Aceria tulipae. Zimuje pod zewnętrznymi łuskami główki i rozmnaża się w ciepłej, suchej przechowalni. Przenosi allexiwirusy.
- Co robić
- Przed przechowaniem sprawdź główki. Próg szkodliwości nie został opracowany.
- Jak zapobiegać
- Przechowuj czosnek w jak najniższej temperaturze.
Kalendarz ochrony
Co i kiedy robić, żeby chorób i szkodników było mniej. Środków chemicznych używaj tylko zarejestrowanych w Polsce i zgodnie z etykietą.
- Przed sadzeniemWybierz duże, zdrowe ząbki bez uszkodzeń. Nie sadź po czosnku i innych cebulowych częściej niż co 4 lata
- Wczesna wiosnaOd końca marca przeglądaj rośliny pod kątem błotniszki, wywieś żółte tablice lepowe
- Maj–lipiecObserwuj śmietkę, wciornastki i wgryzkę, usuwaj chwasty, które wabią szkodniki
- Koniec czerwca–sierpieńSzukaj żółknących placów roślin i usuwaj je z główką (biała i fuzaryjna zgnilizna)
- ZbiórCzosnek ozimy w lipcu, jary w sierpniu lub na początku września, w suchą pogodę, bez uszkadzania główek
- PrzechowywanieTylko zdrowe główki, dosuszone szybko w temperaturze do 30 °C, potem jak najniższa temperatura
Najczęstsze pytania
Dlaczego czosnek żółknie?
Żółknięcie placami lub gniazdami to częsty objaw fuzaryjnej lub białej zgnilizny. Żółte paski u nasady liści wskazują na wirusy, a więdnięcie i żółknięcie z łatwo wychodzącą z ziemi rośliną na śmietkę cebulankę. Zasychanie 3–4 dolnych liści latem to znak, że czosnek dojrzewa.
Dlaczego czosnek gnije w ziemi?
Najczęściej przez fuzaryjną lub białą zgniliznę albo niszczyka zjadliwego. Wszystkie trzy gromadzą się w glebie, gdy czosnek rośnie ciągle w tym samym miejscu. Wracaj na to samo miejsce najwcześniej po 4 latach i sadź tylko zdrowe ząbki.
Jak przechowywać czosnek, żeby nie gnił?
Zbieraj w suchą pogodę, nie uszkadzaj główek i dosusz je szybko, w temperaturze do 30 °C. Przechowuj tylko zdrowe główki, w jak najniższej temperaturze. Przeciw rozkruszkowi Instytut Ogrodnictwa zaleca poniżej 2–3 °C.
Czy można sadzić ząbki z chorej główki?
Nie. Wirusy przenoszą się głównie z materiałem do sadzenia, a niszczyka trzeba szukać w ząbkach już przed sadzeniem. Sadź duże, zdrowe ząbki bez uszkodzeń.
Czy czosnek choruje na mączniaka rzekomego?
Według metodyki integrowanej produkcji czosnku mączniak rzekomy w uprawie czosnku nie występuje, dlatego nie prowadzi się dla niego sygnalizacji.
Czym pryskać czosnek na choroby?
Tylko środkami dopuszczonymi w Polsce i zgodnie z etykietą. Metodyka zaleca jednak przede wszystkim metody niechemiczne: płodozmian, zdrowy materiał, nawożenie organiczne i ochronę organizmów pożytecznych.
Kalendarz ogrodnika na skrzynkę
Sezonowe przypomnienia o pracach w ogrodzie i nowe artykuły. Bez spamu.
Dziękujemy! Twój adres jest już na liście.
Źródła
Tę stronę napisaliśmy na podstawie poniższych źródeł.
- Poradnik sygnalizatora ochrony czosnku (red. A. Jarecka-Boncela), Instytut Ogrodnictwa – PIB, Skierniewice, 2021
- Metodyka integrowanej produkcji czosnku (wydanie trzecie zmienione), Instytut Ogrodnictwa – PIB, zatwierdzona przez Głównego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa, 2023
- Pora na sadzenie czosnku (Małgorzata Miłek), Świętokrzyski Ośrodek Doradztwa Rolniczego