Uprawa leszczyny

Leszczyna w ogrodzie i na plantacji

Leszczyna pospolita (Corylus avellana) to krzew o stosunkowo małych wymaganiach glebowych. Tadeusz Tylkowski z Arboretum Kórnickiego opisuje ją jako roślinę odporną na suszę i mróz, która rośnie nawet w cieniu. W lesie tworzy najwyższe piętro podszytu.

W Polsce leszczynę uprawia się też na orzechy. Według artykułu SGGW z 2017 roku towarowe plantacje zajmowały ponad 4 tys. ha, a produkcja wynosiła 5,53 tys. ton, co dawało Polsce 10. miejsce wśród producentów na świecie. Średni plon na polskich plantacjach autorzy szacują na 1,7 t/ha.

Instytut Ogrodnictwa nie wydał metodyki integrowanej produkcji leszczyny, ale ma program ochrony i poradnik sygnalizatora. Na nich opiera się większość tej strony. Nie znaleźliśmy polskiego źródła naukowego, które podawałoby termin sadzenia leszczyny w ogrodzie.

Stanowisko i gleba

Program ochrony leszczyny Instytutu Ogrodnictwa radzi wybrać stanowisko wolne od patogenów i szkodników glebowych oraz uporczywych chwastów. Przez co najmniej rok przed założeniem nasadzeń uprawiaj rośliny fitosanitarne: owies, żyto, gorczycę, kukurydzę, grykę lub bobowate, najlepiej w mieszankach.

Przeciw pędrakom Instytut radzi kilkukrotne uprawki ostrymi narzędziami przed sadzeniem i uprawę gryki.

Odczyn. Poradnik sygnalizatora ochrony leszczyny zaleca utrzymywać pH gleby na poziomie 6,0–7,0. Przy pH poniżej 5,0 rak bakteryjny wyrządza większe szkody.

Katalog Związku Szkółkarzy Polskich dla odmiany 'Halle' podaje przeciętną, próchniczną glebę, umiarkowanie wilgotną, o odczynie lekko kwaśnym do obojętnego, i stanowisko słoneczne lub półcieniste.

Kwitnienie i zapylenie

Tylkowski pisze, że kwiaty męskie często rozwijają się już w lutym, w czasie kilkudniowego ocieplenia, a kwiaty żeńskie zwykle dopiero w marcu. Ta różnica w czasie nie sprzyja zapyleniu.

Na plantacji pod Lubawą, opisanej w artykule Instytutu Ochrony Roślin, drzewka dwóch odmian, 'Kataloński' i 'Halle', posadzono przemiennie. Związek Szkółkarzy Polskich pisze o 'Halle', że kwitnie niezbyt wcześnie, w lutym.

Nasze polskie źródła nie podają listy odmian, które zapylają się nawzajem. Pytaj o to w szkółce przy zakupie.

Odmiany i forma krzewu

W polskich badaniach pojawiają się te odmiany:

Poradnik sygnalizatora wymienia jako mniej podatne na bakteryjną zgorzel odmiany 'Negret', 'Gunslebert', 'Segorbe', 'Longue d'Espagne' i 'Merveille de Bollwiller'.

Forma. Na plantacji pod Lubawą drzewka były niskopienne, z koroną wrzecionową, sadzone co 2 m w rzędzie, w rzędach co 5 m. W doświadczeniu UP Lublin w Felinie leszczyny rosły w rozstawie 4 × 3 m, jako niskopienne drzewka z pniem około 50 cm.

Pielęgnacja: odrosty, cięcie, chwasty

Odrosty korzeniowe. Program ochrony Instytutu Ogrodnictwa zakłada, że odrosty korzeniowe usuwa się mechanicznie.

Cięcie. Instytut radzi zapewnić odpowiednią rozstawę i cięcie prześwietlające. Przewiewny krzew mniej choruje na moniliozę, szarą pleśń i mączniaka. Pędy chore wycinaj.

Chwasty. Program wymienia metody bez chemii: uprawę mechaniczną, koszenie, ściółkowanie, polewanie gorącą wodą i palnik gazowy.

Podlewanie. Poradnik wśród sposobów na mączniaka wymienia unikanie deszczowania. Nasze źródła nie podają, ile wody potrzebuje leszczyna.

Nawożenie. Poradnik sygnalizatora radzi dawać fosfor i potas według analizy gleby, a wapno magnezowe tylko przy niskiej zawartości magnezu. Na glebach o pH powyżej 7,5 pojawia się niedobór manganu. Wśród sposobów ograniczania bakteryjnej zgorzeli poradnik wymienia racjonalne nawożenie, zwłaszcza azotem. Dawek w gramach nasze źródła nie podają.

Bioróżnorodność. Instytut pisze, że różnorodne otoczenie sprzyja drapieżcom i pasożytom szkodników, na przykład zwójkówek, przędziorków i słonkowca.

Słonkowiec orzechowiec: robaczywe orzechy

Według artykułu Instytutu Ochrony Roślin straty plonu leszczyny powodowane przez szkodniki szacuje się na 20–50%. Za groźnego szkodnika powszechnie uważa się słonkowca orzechowca (Curculio nucum). Na badanej plantacji pod Lubawą największym zagrożeniem były jednak mszyce.

Poradnik sygnalizatora Instytutu Ogrodnictwa opisuje jego cykl:

- chrząszcze pojawiają się w maju, aktywne są w ciepłe, słoneczne dni, - samice składają jaja do owoców wielkości 10–12 mm, - po 7–10 dniach wylęgają się larwy i zjadają jądro, - pod koniec sierpnia lub we wrześniu larwy wychodzą z orzecha przez okrągły otwór o średnicy około 2 mm, - spadają na ziemię i zimują w glebie na głębokości około 25 cm.

Obecność chrząszczy sprawdzisz, strząsając je z gałęzi na płachtę. Próg zagrożenia nie został ustalony.

Inne szkodniki

Mszyca leszczynowa. Jaja zimują na pędach. Larwy żerują na pąkach, a potem na młodych pędach. Od czerwca do sierpnia pojawiają się formy uskrzydlone. Naturalnymi wrogami są biedronki, pająki, skorki i larwy bzygów.

Wielkopąkowiec leszczynowy. Zimuje w pąkach, które stają się nabrzmiałe i zdeformowane. Późną jesienią albo wczesną wiosną obejrzyj 200 losowo wybranych pąków. Próg zagrożenia to 15% pąków zasiedlonych. Program ochrony podaje, że nawozy siarkowe stosowane w czasie pękania pąków mogą ograniczać jego liczebność.

Zdobniczka leszczynowa. Najliczniejsza w maju i czerwcu, w Polsce występuje nielicznie.

Choroby

Bakteryjna zgorzel leszczyny. Najpierw niewielkie, lekko wypukłe, brunatne plamy, najczęściej w kształcie elipsy. Najbardziej zagrożone są młode rośliny, do 3–4 lat. Porażone pędy tnij 60–100 cm poniżej dolnej granicy nekrozy, a narzędzia odkażaj 70% alkoholem. Nawoź z umiarem, zwłaszcza azotem.

Rak bakteryjny. Nagłe więdnięcie liści, pędów i gałęzi wiosną i latem, a jesienią zrakowacenia na gałęziach i pniu. Nie ma zarejestrowanych środków. Wycinaj chore pędy i trzymaj pH gleby 6,0–7,0.

Monilioza. Ciemnobrunatne, zagłębione plamy na zielonych okrywach zawiązków. Porażone orzechy gniją i wcześnie opadają. Usuwaj porażone zawiązki i orzechy, zwłaszcza te, które spadły na ziemię, i nie sadź zbyt gęsto.

Szara pleśń i mączniak prawdziwy. Przeciw obu pomaga przewiewny krzew i umiarkowane nawożenie azotem. Mączniak pojawia się głównie późnym latem na dolnej stronie liści w dolnej części krzewu.

Jeśli ochrona chemiczna jest konieczna, stosuj tylko środki zarejestrowane w Polsce do leszczyny, zgodnie z etykietą.

Zbiór orzechów

Tylkowski pisze, że orzechy osiągają pełną dojrzałość już pod koniec lata. Zaczynają wtedy przesychać i łatwo oddzielają się od okrywy. Orzechy do badań SGGW zebrano we wrześniu na plantacji Wojewódzkiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Końskowoli. Związek Szkółkarzy Polskich pisze, że orzechy 'Halle' dojrzewają pod koniec września.

Nasze polskie źródła nie opisują suszenia ani przechowywania orzechów w domu.

Leszczyna z orzecha

Tylkowski badał rozmnażanie leszczyny z nasion. Poleca wysiew świeżych, niepodsuszonych orzechów pod koniec września lub na początku października. Wiosenny wysiew też się udawał, po 12 tygodniach stratyfikacji w temperaturze 3 °C.

Nasze źródła nie mówią, czy siewki powtarzają cechy odmiany. Jeśli zależy ci na konkretnej odmianie, kup sadzonkę w szkółce.