Uprawa dalii

Stanowisko: ciepło, słońce i osłona

Jolanta Piekarz pisze w Muratorze, że dalie pochodzą z górzystych rejonów Meksyku i Ameryki Środkowej. Stanowisko ma być ciepłe, słoneczne i osłonięte od wiatru.

Półcień jest dopuszczalny, ale Murator zaznacza, że dalie kwitną w nim znacznie słabiej. W cieniu nie zakwitną. Wieści Rolnicze też odradzają sadzenie w cieniu.

Na rabacie wysokie odmiany sadź z tyłu, a niskie z przodu. Najwyższe odmiany osiągają według Muratora nawet 1,5 m.

Zmiana miejsca. Murator radzi co roku zmieniać miejsce sadzenia i wracać z daliami na to samo stanowisko nie częściej niż co 4–5 lat. Ogranicza to przenoszenie chorób.

Gleba i odczyn

Co do gleby źródła mówią nieco różnymi słowami. Murator pisze o glebie uprawnej, przepuszczalnej i niezbyt żyznej. Wieści Rolnicze o podłożu średnio żyznym i umiarkowanie przepuszczalnym. KB.pl o glebie próchnicznej i przepuszczalnej.

Wszystkie zgadzają się w jednym: woda nie może stać. KB.pl pisze, że dalie nie tolerują zastoisk wody. Wieści Rolnicze dodają, że w zbyt mokrym podłożu bulwy gniją, ale gleba nie powinna też być zbyt sucha.

Odczyn. Tu źródła się nie zgadzają. Instytut Ogrodnictwa w broszurze „Nawożenie ozdobnych roślin cebulowych” podaje dla dalii zalecany odczyn podłoża pH 5,5–6,5, czyli lekko kwaśny (za Strojnym, 1993). Murator i KB.pl piszą o pH 7,0–7,2, czyli obojętnym do lekko zasadowego. Zanim zaczniesz wapnować albo zakwaszać ziemię, zmierz jej odczyn.

Poprawianie gleby. Wieści Rolnicze radzą ubogą ziemię wzbogacić kompostem, a gliniastą rozluźnić piaskiem. KB.pl też zaleca kompost przed sadzeniem. O tym, jak go zrobić, piszemy w artykule kompost.

Sadzenie w skrócie

Terminy i technikę sadzenia opisujemy dokładnie na stronie kiedy sadzić dalie. Tutaj tylko to, co wpływa na późniejszą pielęgnację.

Termin. Magdalena Michalak w Muratorze i Wieści Rolnicze podają sadzenie do gruntu po 15 maja. Jolanta Piekarz pisze w Muratorze o początku lub połowie maja. Pędy pojawiają się po około dwóch tygodniach.

Rozstawa. Od niej zależy, czy rośliny będą przewiewne. KB.pl ostrzega, że zbyt gęste sadzenie sprzyja chorobom.

Pierwsze podlewanie. Murator radzi podlewać dopiero wtedy, gdy pojawią się pędy.

Podpędzanie. Dalie można posadzić w marcu lub kwietniu w doniczkach, w szklarni, tunelu albo umiarkowanie ciepłym pomieszczeniu. Ziemia ma być lekko wilgotna, a po pojawieniu się pędów rośliny potrzebują światła.

Uszczykiwanie pędów

To prosty zabieg, który daje więcej kwiatów. Murator radzi uszczyknąć młode pędy, gdy osiągną 10–15 cm. Roślina się wtedy rozkrzewia.

KB.pl opisuje to podobnie: wierzchołki młodych roślin uszczykuje się na początku sezonu, żeby pobudzić rozgałęzianie i uzyskać więcej kwiatostanów.

Podlewanie

Dalie potrzebują dużo wilgoci, ale nie mogą stać w wodzie. Murator radzi podlewać, gdy ziemia zaczyna przesychać.

W sierpniowym poradniku Magdalena Michalak dodaje trzy zasady:

- podlewaj rzadziej, ale obficie, - lej wodę na ziemię, nie na liście i kwiaty, - w upały i suszę pilnuj szczególnie odmian wysokich i roślin w pojemnikach.

Wieści Rolnicze piszą, że w suche i upalne dni dalie trzeba podlewać nawet codziennie. To nie musi być sprzeczność. Częstotliwość zależy od pogody i gleby, a zasada jest ta sama: ziemia ma być wilgotna, nie mokra.

KB.pl wyjaśnia, dlaczego nie moczyć liści. Mokre liście zwiększają ryzyko chorób grzybowych.

Nawożenie

Murator, Wieści Rolnicze i KB.pl zalecają nawóz wieloskładnikowy z przewagą fosforu i potasu i ostrożność z azotem. Nadmiar azotu daje dużo liści i słabe kwitnienie.

Co do dawek i częstotliwości źródła się różnią:

Jeśli 30 g to dawka jednorazowa, obie liczby Muratora są do siebie zbliżone. Przy gotowym nawozie zawsze stosuj dawkę z opakowania.

Jak nawozić. Murator radzi podlać rośliny przed nawożeniem i nie zasilać roślin zwiędniętych ani osłabionych. Pod koniec sierpnia nawożenie stopniowo się ogranicza.

Domowe sposoby. Wieści Rolnicze wymieniają fusy z kawy i herbaty, popiół drzewny i rozcieńczoną gnojówkę z pokrzywy. Z popiołem trzeba uważać na glebach zasadowych.

Podpory

Wysokie odmiany trzeba palikować, bo ciężkie kwiaty łamią pędy. Murator opisuje, jak to zrobić dobrze:

- przy rozłożystych roślinach użyj trzech lub czterech palików połączonych sznurkiem, - wiązania zrób na kilku wysokościach, - wiąż luźno, żeby pędy mogły grubieć i poruszać się na wietrze, - paliki wbijaj w pewnej odległości od środka rośliny, żeby nie uszkodzić bulw.

W sierpniu sprawdzaj podpory, zwłaszcza po burzach i ulewach. Przygięte, ale nieuszkodzone pędy wyprostuj i przywiąż ponownie.

Usuwanie przekwitłych kwiatów i pielenie

Regularne usuwanie przekwitłych kwiatów pobudza dalię do tworzenia nowych pąków i wydłuża kwitnienie. Tak piszą Wieści Rolnicze, Murator i KB.pl.

Murator radzi robić to mniej więcej raz w tygodniu. Tnij czystym sekatorem, nad niższym rozgałęzieniem albo nad parą dobrze rozwiniętych liści. Usuwaj też kwiaty uszkodzone przez deszcz, szkodniki i choroby.

Możesz wyciąć pędy złamane, chore, bardzo słabe i rosnące do środka. Poprawia to przewiew. Nie usuwaj jednak zbyt wielu liści naraz, bo to one odżywiają bulwy.

Chwasty. Wieści Rolnicze radzą pielić regularnie, szczególnie w maju i czerwcu, na początku wzrostu. Murator dodaje, żeby nie kopać głęboko wokół roślin. Łatwo uszkodzić korzenie i bulwy.

Choroby i szkodniki

Murator radzi regularnie oglądać rośliny i zwracać uwagę na mączniaka i szarą pleśń, a ze szkodników na mszyce, ślimaki i gąsienice. Źródła, z których korzystamy, nie opisują szczegółowo zwalczania, podają za to, jak chorobom zapobiegać:

- nie sadź zbyt gęsto, - podlewaj przy ziemi, nie po liściach, - wycinaj chore i połamane pędy, - zmieniaj miejsce sadzenia i wracaj na to samo nie częściej niż co 4–5 lat, - przed sadzeniem obejrzyj karpy. Murator radzi wyciąć nadgniłe lub spleśniałe fragmenty, a całkiem zgniłe karpy wyrzucić.

O ślimakach przeczytasz więcej na stronie ślimaki w ogrodzie.

Jeśli sięgasz po środek ochrony roślin, używaj tylko środków zarejestrowanych w Polsce i stosuj je zgodnie z etykietą.

Wykopywanie karp na zimę

Dalie nie są odporne na mróz. Wieści Rolnicze piszą wprost, że bez wykopania przemarzną.

Kiedy. Murator radzi poczekać, aż pędy i liście zostaną „ścięte” przez pierwsze przymrozki. Murator odradza wcześniejsze wykopywanie, bo krótki dzień sprzyja gromadzeniu substancji zapasowych w zgrubiałych korzeniach.

Jak. Najlepiej użyć wideł amerykańskich, można też szpadla. Pędy przycina się 10–20 cm nad bulwami. Wieści Rolnicze podają około 20 cm. Można je przyciąć przed wykopaniem albo po.

Suszenie. Karpy susz w ciepłym i suchym pomieszczeniu, osłoniętym od deszczu. Potem oczyść je z ziemi i usuń martwe oraz uszkodzone fragmenty.

Przechowywanie zimą

Karpy układa się w ażurowych skrzynkach lub koszach i lekko przysypuje trocinami, torfem albo piaskiem. Wieści Rolnicze radzą układać je „do góry nogami” i zapewnić dostęp powietrza. Miejsce ma być suche, chłodne i ciemne.

Temperatura w źródłach nie jest identyczna:

Wspólny mianownik to pomieszczenie bez mrozu, o temperaturze kilku stopni powyżej zera.

Kontrola. Zimą kilka razy obejrzyj karpy. Usuwaj te, które gniją, pleśnieją albo mają plamy. Wieści Rolnicze wspominają, że przed zimą karpy można zanurzyć w preparacie grzybobójczym. Jeśli to robisz, wybierz środek zarejestrowany w Polsce i stosuj go zgodnie z etykietą.

Podział karp i rozmnażanie

Murator opisuje podział karp. Najpierw obejrzyj przechowane bulwy i usuń zgniłe lub zaschnięte części. Karpę dziel tak, żeby każda część miała 2–3 pąki odnawiające i 2–3 bulwiaste korzenie.

Dalie można też wysiać z nasion. KB.pl podaje siew w marcu, do doniczek lub skrzynek, w temperaturze około 20 °C. Siewki z kilkoma liśćmi się pikuje, a przed wysadzeniem hartuje.

Grupy odmian

Odmiany dalii dzieli się według wielkości i budowy kwiatostanu. Murator podaje, że sklasyfikowano je w dziesięć grup, a najpopularniejsze to dalie dekoracyjne, pomponowe, kaktusowe, kołnierzykowe, pojedyncze i anemonowe.

Przy zakupie zwróć uwagę przede wszystkim na wysokość. Od niej zależy rozstawa, miejsce na rabacie i to, czy roślina będzie potrzebowała palika.

Gdy źródła się różnią

Odczyn gleby. Instytut Ogrodnictwa: pH 5,5–6,5. Murator i KB.pl: 7,0–7,2.

Żyzność gleby. Murator: niezbyt żyzna. Wieści Rolnicze: średnio żyzna. KB.pl: próchniczna.

Nawożenie. Murator: 2–3 razy latem. Wieści Rolnicze: co około 4–6 tygodni.

Podlewanie. Murator: rzadziej, ale obficie. Wieści Rolnicze: w upały nawet codziennie.

Temperatura przechowywania. Od 3–8 °C do „nie więcej niż około 10 °C”, zależnie od źródła.

Rozstawa wysokich odmian. Od 50–60 cm do około 100 cm.