Ogrodnik ABC
Agrest Choroby i szkodniki

Choroby agrestu

Biały nalot na pędach i owocach, liście opadające w lipcu, gołe krzaki z samymi owocami? Porównaj objawy z metodyką Instytutu Ogrodnictwa i dobierz mniej podatną odmianę.

W skrócie

Najgroźniejszą chorobą agrestu jest amerykański mączniak agrestu: biały, potem brązowy nalot na pędach i owocach. Groźne są też antraknoza (opadzina), rdza porzeczkowo-turzycowa i szara pleśń. Liście zjadają larwy brzęczaków i piłecznicy. Pomagają mało podatne odmiany, cięcie, wycinanie porażonych pędów i grabienie liści.

Czy to groźne? Duża. Według metodyki Instytutu Ogrodnictwa silne porażenie mączniakiem może zniszczyć cały plon, a porażone owoce nie mają wartości handlowej.

Owoce i liście agrestu
Zdjęcie: Ruslan V. Albitsky, CC BY-SA 2.5, źródło

Jaki problem widzisz?

Najważniejsze choroby agrestu w Polsce

Metodyka integrowanej ochrony agrestu Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach opisuje kilka chorób grzybowych i jedną wirusową. Najważniejszy jest amerykański mączniak agrestu. Obok niego groźne są antraknoza liści, zwana opadziną, rdza porzeczkowo-turzycowa i szara pleśń. Czarna plamistość i europejski mączniak mają mniejsze znaczenie.

Dla chorób agrestu nie ma progów szkodliwości. Najwięcej zrobisz, wybierając mało podatną odmianę, tnąc krzewy tak, żeby nie były zagęszczone, i usuwając źródła choroby: porażone pędy i opadłe liście.

Agrest i porzeczki mają wiele wspólnych chorób i szkodników. Więcej o nich przeczytasz na stronie choroby porzeczek, a o sadzeniu na stronie kiedy sadzić agrest.

Amerykański mączniak agrestu: biały nalot na pędach i owocach

Wierzchołek pędu porzeczki czarnej porażony przez amerykańskiego mączniaka agrestu
Wierzchołek pędu porzeczki czarnej z amerykańskim mączniakiem agrestu. Na agreście objawy są takie same. Zdjęcie: Natalka Ukraine (baby-bear.org), CC BY 4.0, źródło

Od wczesnej wiosny na młodych liściach i wierzchołkach pędów pojawiają się białe, pylące plamy. Na owocach nalot brązowieje i robi się wojłokowaty. Metodyka dla doradców podaje, że porażone owoce drobnieją, są zniekształcone i pokryte ciemnymi plamami, a silne porażenie może zniszczyć cały plon.

Grzyb zimuje na porażonych pędach, więc wycinaj je zimą lub wczesną wiosną. Nie przenawożaj krzewów i tnij je tak, żeby były przewiewne. Chorobie sprzyja temperatura 15–25 °C przy niskiej lub średniej wilgotności.

Metodyka zaleca zabiegi chemiczne tylko na odmianach podatnych. Najpopularniejsza odmiana, 'Biały Triumf', jest silnie podatna i według metodyki wymaga intensywnej ochrony.

Odmiany agrestu mało podatne na mączniaka

Owoce i liście agrestu
Owoce i liście agrestu. Zdjęcie: Ruslan V. Albitsky, CC BY-SA 2.5, źródło

Metodyka integrowanej ochrony agrestu podaje, które odmiany mają małą podatność na amerykańskiego mączniaka: 'Hinnonmaki Rot', 'Hinsel', 'Resika' i 'Pax'.

Dużą podatność mają 'Biały Triumf' i 'Czerwony Triumf'.

Uwaga na odmianę 'Invicta'. W tekście metodyki jest wymieniona wśród odmian mało podatnych, ale w tabeli podatności oceniono ją jako średnio podatną.

Antraknoza i rdza: plamy na liściach

Liście agrestu z plamami antraknozy (Drepanopeziza ribis)
Liście agrestu z plamami antraknozy (Drepanopeziza ribis). Zdjęcie: Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0, źródło

Antraknoza daje drobne, najpierw jasne, potem ciemnobrązowe plamki, zaczynając od dołu krzewu. W deszczowe lata plam szybko przybywa, a liście żółkną i opadają, czasem już w lipcu. Źródła różnią się co do początku: metodyka dla producentów pisze o objawach od wczesnej wiosny, a metodyka dla doradców o pierwszych plamach w końcu maja. Grzyb zimuje na opadłych liściach, więc jesienią grab je i niszcz.

Rdza porzeczkowo-turzycowa daje wiosną, w kwietniu i maju, jaskrawe żółtopomarańczowe, wypukłe plamy na liściach, kwiatach i owocach. Grzyb potrzebuje drugiego żywiciela: turzyc. Dlatego nie sadź agrestu przy wilgotnych łąkach i nieużytkach i usuwaj turzyce rosnące przy krzewach. Metodyka podaje lokalne straty owoców do 10–15%.

Szara pleśń, czarna plamistość i wirus

Szara pleśń: szary, pylący nalot grzyba
Szara pleśń: szary, pylący nalot grzyba. Zdjęcie: Schlaghecken Josef, CC BY-SA 4.0, źródło

Szara pleśń atakuje kwiaty, które brunatnieją i zasychają, a potem owoce w czasie dojrzewania i zbioru. Najgroźniejsza jest w lata z dużymi opadami i na zagęszczonych krzewach.

Czarna plamistość agrestu daje suche, czarne, aksamitne plamy na dojrzewających owocach tuż przed zbiorem. Ma małe znaczenie, ale w mokre lata obniża plon.

Otaśmienie nerwów agrestu to choroba wirusowa. Wiosną tkanka wokół nerwów liści się rozjaśnia, liście są drobne, a krzew słabiej owocuje. Objawy łatwo pomylić z żerowaniem mszyc. Wirusa przenoszą mszyce i chore sadzonki, więc kupuj zdrowe krzewy.

Brzęczaki i piłecznica: gołe krzaki w maju

Larwa brzęczaka porzeczkowego (Nematus ribesii)
Larwa brzęczaka porzeczkowego (Pteronidea ribesii, inaczej Nematus ribesii) na liściu. Zdjęcie: Jonny Vatne, CC BY-SA 3.0, źródło

Jeśli w maju lub czerwcu liście agrestu znikają w kilka dni i zostają same nerwy, to larwy brzęczaków lub piłecznicy agrestowej. Samice składają jaja na spodzie liści, a larwy zjadają blaszkę. Lokalnie krzew zostaje zupełnie bez liści, z samymi owocami. Metodyka dla doradców dodaje, że ogołocone krzewy słabiej plonują i łatwiej przemarzają.

Larwy brzęczaka porzeczkowego są zielone z czarnymi brodawkami i czarną głową, do 20 mm. Brzęczak porzeczkowy ma trzy pokolenia, a piłecznica do pięciu, więc w sezonie warto zaglądać pod liście kilka razy. Nowe krzewy sadź z dala od starych, zasiedlonych.

Mszyca agrestowa, przędziorek i przeziernik

Mszyce i ich wylinki na liściu
Mszyce i ich wylinki na liściu. Zdjęcie: Skippy le Grand Gourou, CC0, źródło

Mszyca agrestowa zimuje jako jaja na pędach przy pąkach. Larwy wylęgają się w kwietniu, gdy pękają pąki. Liście się zwijają, a wierzchołki tworzą gniazda. Metodyka podaje próg 10% zasiedlonych pędów i przypomina, że owady pożyteczne niszczą dużą część mszyc.

Przędziorek chmielowiec zostawia żółte plamki, a od spodu liści pajęczynę. Ma 5–6 pokoleń w roku. Metodyka wymienia drapieżnego dobroczynka gruszowca jako naturalnego wroga.

Przeziernik porzeczkowiec to motyl, którego gąsienica drąży rdzeń pędów. Pęd zasycha i łamie się, a w środku jest czarny. Wycinaj i pal takie pędy przed wylotem motyli, który zaczyna się w drugiej połowie maja.

Szybka diagnoza po objawach

Co widziszPrawdopodobna przyczyna
Białe, pylące plamy na wierzchołkach pędów, na owocach brązowy, wojłokowaty nalotAmerykański mączniak agrestu
Drobne brązowe plamki na liściach od dołu krzewu, liście opadająAntraknoza liści (opadzina)
Jaskrawe, żółtopomarańczowe, wypukłe plamy na liściach i owocach wiosnąRdza porzeczkowo-turzycowa
Szary nalot na gnijących owocach, brunatne kwiatySzara pleśń
Czarne, suche, aksamitne plamy na dojrzewających owocachCzarna plamistość agrestu
Delikatny białoszary nalot na górnej stronie liści w majuEuropejski mączniak agrestu
Jasne pasy wzdłuż nerwów liści wiosnąOtaśmienie nerwów agrestu (wirus)
Liście zjedzone do nerwów, na krzewie zostają same owoceBrzęczaki i piłecznica agrestowa
Zwinięte liście, wierzchołki w kształcie gniazdaMszyca agrestowa
Żółte plamki na liściach, pajęczyna od spoduPrzędziorek chmielowiec
Pęd zasycha i łamie się, w środku czarny rdzeńPrzeziernik porzeczkowiec

Amerykański mączniak agrestu

Wierzchołek pędu porzeczki czarnej porażony przez amerykańskiego mączniaka agrestu
Zdjęcie: Natalka Ukraine (baby-bear.org), CC BY 4.0, źródło
Jak rozpoznać
Od wczesnej wiosny na młodych, wierzchołkowych liściach i pędach pojawiają się białe, pylące plamy. Na owocach nalot brązowieje i staje się wojłokowaty. Wierzchołki pędów mogą zamierać, a liście się deformują i wcześnie opadają.
Skąd się bierze
Grzyb Podosphaera mors-uvae. Zimuje na porażonych pędach. Sprzyja mu temperatura 15–25 °C przy niskiej lub średniej wilgotności.
Co robić
Zimą lub wczesną wiosną wycinaj porażone pędy. Jeśli potrzebny jest oprysk, na odmianach podatnych od okresu tuż przed kwitnieniem, tylko środki zarejestrowane w Polsce, zgodnie z etykietą.
Jak zapobiegać
Sadź odmiany mało podatne, nie przenawożaj i tnij krzewy, żeby nie były zagęszczone. Małą podatność mają 'Hinnonmaki Rot', 'Hinsel', 'Resika' i 'Pax', a dużą 'Biały Triumf' i 'Czerwony Triumf'.

Czy to groźne? Bardzo duża. Porażone owoce drobnieją, są zniekształcone i nie mają wartości handlowej.

↑ Wróć do listy

Antraknoza liści (opadzina)

Liście agrestu z plamami antraknozy (Drepanopeziza ribis)
Zdjęcie: Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0, źródło
Jak rozpoznać
Na liściach pojawiają się pojedyncze, najpierw chlorotyczne, potem ciemnobrązowe drobne plamki, najpierw w dolnej części krzewu. Przy opadach plam szybko przybywa. Silnie porażone liście żółkną i masowo opadają, czasem już w lipcu.
Skąd się bierze
Grzyb Drepanopeziza ribis. Zimuje na opadłych, porażonych liściach. Najlepiej rozwija się w 16–21 °C, sprzyjają mu opady. W suchą, upalną pogodę nie zakaża.
Co robić
Grab i niszcz opadłe liście. Jeśli potrzebny jest oprysk, tylko środki zarejestrowane w Polsce, zgodnie z etykietą.
Jak zapobiegać
Tnij krzewy prawidłowo i co roku usuwaj opadłe liście.
↑ Wróć do listy

Rdza porzeczkowo-turzycowa

Jak rozpoznać
Wiosną, zwykle w kwietniu i maju, na liściach, ogonkach, kwiatach i zawiązkach pojawiają się jaskrawe, żółtopomarańczowe, wypukłe plamy. Tkanka grubieje i się deformuje. Porażone owoce tracą wartość i często opadają.
Skąd się bierze
Grzyb Puccinia caricina var. pringsheimiana. Potrzebuje dwóch żywicieli: zarodniki zakażające agrest pochodzą z turzyc. Optimum 15–20 °C przy średniej lub dużej wilgotności.
Co robić
Usuwaj turzyce rosnące przy agreście. Metodyka dla doradców podaje, że nie ma środków zarejestrowanych przeciw tej rdzy, a wiosenne zabiegi przeciw antraknozie tylko częściowo ją ograniczają.
Jak zapobiegać
Nie sadź agrestu przy wilgotnych łąkach i nieużytkach z turzycami.

Czy to groźne? Mała, ale lokalnie straty owoców sięgają 10–15%.

↑ Wróć do listy

Szara pleśń

Szara pleśń: szary, pylący nalot grzyba
Zdjęcie: Schlaghecken Josef, CC BY-SA 4.0, źródło
Jak rozpoznać
Porażone kwiaty brunatnieją i zasychają. Na liściach i pędach są chlorotyczne, potem brunatne plamy. Owoce gniją w czasie dojrzewania i zbioru, a w wilgoci pokrywa je szary nalot.
Skąd się bierze
Grzyb Botrytis cinerea. Optimum 20–25 °C przy dużej wilgotności. Największe straty w czasie dojrzewania i zbioru.
Co robić
Jeśli potrzebny jest oprysk, w lata z dużymi opadami w czasie kwitnienia i dojrzewania, tylko środki zarejestrowane w Polsce, zgodnie z etykietą.
Jak zapobiegać
Tnij krzewy prawidłowo. Niezagęszczone krzewy są mniej atakowane.
↑ Wróć do listy

Czarna plamistość agrestu

Jak rozpoznać
Na dojrzewających owocach tuż przed zbiorem pojawiają się suche, skórzaste, czarne, aksamitne plamy. W deszczowe lata także na wierzchołkach pędów.
Skąd się bierze
Grzyb Alternaria alternata. Optimum 16–22 °C przy dużej wilgotności.
Co robić
Metodyka nie zna skutecznych metod niechemicznych.
Jak zapobiegać
Choroba ma małe znaczenie, ale w lata z dużymi opadami może obniżyć plon.
↑ Wróć do listy

Europejski mączniak agrestu

Jak rozpoznać
W maju na górnej stronie liści pojawia się delikatny, białoszary, mączysty nalot z drobnymi czarnymi owocnikami. Silnie porażone liście jesienią wcześnie opadają.
Skąd się bierze
Grzyb Microsphaera grossulariae. Zimuje na opadłych liściach. Występuje sporadycznie, głównie na bardzo zagęszczonych plantacjach w zachodniej Polsce.
Co robić
Grab i niszcz opadłe liście.
Jak zapobiegać
Nie przenawożaj krzewów.
↑ Wróć do listy

Otaśmienie nerwów agrestu

Jak rozpoznać
Wiosną tkanka wokół nerwów liści rozjaśnia się i czasem spłaszcza. Latem, zwłaszcza w upały, objawy słabną. Liście są drobne i zniekształcone, a krzew słabiej owocuje. Objawy łatwo pomylić z uszkodzeniami przez mszyce.
Skąd się bierze
Wirus GVBV (Gooseberry vein banding virus). Przenoszą go mszyce i porażone sadzonki.
Co robić
Wirusa nie da się zwalczyć. Usuwaj porażone i podejrzane krzewy i zwalczaj mszyce.
Jak zapobiegać
Sadź zdrowe sadzonki, z dala od niesprawdzonych porzeczek i agrestów.
↑ Wróć do listy

Brzęczaki i piłecznica agrestowa

Larwa brzęczaka porzeczkowego (Nematus ribesii)
Zdjęcie: Jonny Vatne, CC BY-SA 3.0, źródło
Jak rozpoznać
W maju samice składają jaja wzdłuż głównych nerwów na spodzie liści. Larwy zjadają blaszkę liściową i zostawiają same nerwy. Lokalnie krzew zostaje bez liści, a na pędach wiszą tylko owoce.
Skąd się bierze
Brzęczak agrestowiec (Pteronidea leucotrochus), brzęczak porzeczkowy (Pteronidea ribesii) i piłecznica agrestowa (Pristiphora rufipes). Dorosłe pojawiają się w kwietniu i maju. Brzęczak porzeczkowy ma trzy pokolenia, piłecznica do pięciu. Larwy zimują w glebie.
Co robić
W maju i czerwcu oglądaj liście. Jeśli larw jest dużo i zabieg jest konieczny, tylko środki zarejestrowane w Polsce, zgodnie z etykietą.
Jak zapobiegać
Nowe krzewy sadź z dala od starych, zasiedlonych.
↑ Wróć do listy

Mszyca agrestowa

Mszyce i ich wylinki na liściu
Zdjęcie: Skippy le Grand Gourou, CC0, źródło
Jak rozpoznać
Zasiedlone liście się zwijają. Przy masowym żerowaniu wierzchołki deformują się w kształt gniazda, pędy są cienkie i powyginane, a wzrost zahamowany. Na spadzi rozwijają się grzyby sadzakowe.
Skąd się bierze
Aphis grossulariae. Jaja zimują na pędach przy pąkach. Larwy wylęgają się w kwietniu, w czasie pękania pąków. Od maja uskrzydlone mszyce przelatują m.in. na kalinę i wracają jesienią.
Co robić
Od początku wegetacji co 2 tygodnie przeglądaj pędy. Próg to 10% zasiedlonych pędów. Jeśli zabieg jest konieczny, tylko środki zarejestrowane w Polsce, zgodnie z etykietą.
Jak zapobiegać
Chroń owady pożyteczne, które niszczą dużą część mszyc.
↑ Wróć do listy

Przędziorek chmielowiec

Przędziorki na liściu z bliska
Zdjęcie: Aleksey Gnilenkov, CC BY 2.0, źródło
Jak rozpoznać
Na górnej stronie liści pojawiają się pojedyncze żółte plamy, które się zlewają. Brzegi liści zawijają się, brązowieją i zasychają, a od spodu widać delikatną pajęczynę. Silnie uszkodzone liście wcześnie opadają.
Skąd się bierze
Roztocze Tetranychus urticae. Samice zimują w resztkach roślin pod krzewami. W sezonie 5–6 pokoleń.
Co robić
Jeśli zabieg jest konieczny, tylko środki zarejestrowane w Polsce, zgodnie z etykietą, dokładnie także na spód liści.
Jak zapobiegać
Sadź krzewy wolne od przędziorka. Drapieżny dobroczynek gruszowiec ogranicza przędziorki.
↑ Wróć do listy

Przeziernik porzeczkowiec

Jak rozpoznać
Pędy są osłabione, gorzej rosną, zasychają i się wyłamują. W przekroju widać czarny rdzeń, a w przekroju podłużnym wyjedzony rdzeń z czarnymi odchodami.
Skąd się bierze
Motyl Synanthedon tipuliformis. Gąsienice zimują w pędach. Motyle latają od drugiej połowy maja do początku sierpnia.
Co robić
Wycinaj i pal zasiedlone pędy przed wylotem motyli.
Jak zapobiegać
Sadź zdrowe, kwalifikowane sadzonki, z dala od starszych zasiedlonych krzewów.
↑ Wróć do listy

Kalendarz ochrony

Co i kiedy robić, żeby chorób i szkodników było mniej. Środków chemicznych używaj tylko zarejestrowanych w Polsce i zgodnie z etykietą.

  1. Zima–wczesna wiosnaWytnij pędy z mączniakiem i pędy zasiedlone przez przeziernika
  2. KwiecieńPękanie pąków: wylęg mszycy agrestowej
  3. Kwiecień–majLiście i owoce: rdza porzeczkowo-turzycowa
  4. Od początku wegetacjiCo 2 tygodnie przeglądaj pędy: mszyce
  5. Maj–czerwiecSpód liści: jaja i larwy brzęczaków i piłecznicy
  6. Od drugiej połowy majaLot przeziernika porzeczkowca
  7. JesieńZgrab i zniszcz opadłe liście

Domowe sposoby: co działa

Ludowych przepisów w internecie jest mnóstwo. Oto co mówią o nich źródła.

  • Pomaga
    Grabienie opadłych liści

    Metodyka integrowanej ochrony agrestu zaleca wygrabianie i niszczenie opadłych liści, bo zimują na nich sprawcy antraknozy i europejskiego mączniaka.

  • Pomaga
    Wycinanie porażonych pędów

    Metodyka zaleca wczesnowiosenne usuwanie pędów z mączniakiem, bo grzyb zimuje na porażonych pędach.

  • Pomaga
    Usuwanie turzyc przy krzewach

    Rdza porzeczkowo-turzycowa potrzebuje turzyc jako drugiego żywiciela. Metodyka dla doradców zaleca ich usuwanie, żeby przerwać cykl rozwojowy grzyba.

Najczęstsze pytania

Co to jest biały nalot na agreście?

To amerykański mączniak agrestu. Od wczesnej wiosny daje białe plamy na wierzchołkach pędów, a na owocach brązowy, wojłokowaty nalot. Wycinaj porażone pędy i wybieraj mało podatne odmiany, np. 'Hinnonmaki Rot', 'Hinsel', 'Resika' czy 'Pax'.

Czy agrest z mączniakiem nadaje się do jedzenia?

Metodyka nie mówi nic o jedzeniu takich owoców. Podaje tylko, że porażone owoce drobnieją, są zniekształcone i nie mają wartości handlowej.

Dlaczego agrest gubi liście latem?

Najczęściej przez antraknozę (opadzinę), która w lipcu może ogołocić krzew. Gdy liście są zjedzone do nerwów, winne są larwy brzęczaków lub piłecznicy.

Jakie odmiany agrestu są odporne na mączniaka?

Według metodyki Instytutu Ogrodnictwa małą podatność mają 'Hinnonmaki Rot', 'Hinsel', 'Resika' i 'Pax'. Silnie podatne są 'Biały Triumf' i 'Czerwony Triumf'.

Czym pryskać agrest na mączniaka?

Tylko środki zarejestrowane w Polsce, zgodnie z etykietą. Metodyka zaleca zabiegi tylko na odmianach podatnych. Najpierw wytnij porażone pędy i nie przenawożaj krzewów.

Źródła

Tę stronę napisaliśmy na podstawie poniższych źródeł.

  1. Metodyka integrowanej ochrony agrestu (materiały dla producentów), red. A. Broniarek-Niemiec, Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2017
  2. Metodyka integrowanej ochrony agrestu (materiały dla doradców), red. A. Broniarek-Niemiec, Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice, 2017