Choroby porzeczek

Najważniejsze choroby porzeczek w Polsce

Metodyka integrowanej ochrony porzeczki, przygotowana przez Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach, wymienia jako najważniejsze choroby porzeczek w Polsce rewersję porzeczki czarnej i antraknozę liści, a dalej białą plamistość liści, rdze, amerykańskiego mączniaka agrestu i szarą pleśń. Zabiegi przeciw mączniakowi i rdzy metodyka zaleca głównie na odmianach podatnych.

Wiele z tych chorób zimuje blisko krzewu. Antraknoza, biała plamistość liści i szara pleśń przetrwają na opadłych liściach i resztkach roślin, a mączniak na porażonych pędach. Dlatego jesienne grabienie liści i wiosenne wycinanie chorych pędów to podstawa w każdym ogrodzie.

Metodyka zaznacza, że dla chorób porzeczek nie ma progów szkodliwości. W ogrodzie najwięcej zrobisz, wybierając odporną odmianę i zdrowe sadzonki. Kiedy sadzić krzewy, przeczytasz na stronie kiedy sadzić porzeczki.

Amerykański mączniak agrestu: biały nalot na pędach

Biały, mączysty nalot na wierzchołkach pędów to najczęściej amerykański mączniak agrestu. Choroba atakuje też porzeczki. Wczesną wiosną widać porażone wierzchołki pędów, a od końca maja lub początku czerwca na liściach i pędach pojawiają się nowe plamy nalotu. Z czasem nalot brunatnieje, pędy przestają rosnąć, a wierzchołki zamierają.

Grzyb zimuje na porażonych pędach. Metodyka radzi je wycinać wczesną wiosną, nie przenawożać i prawidłowo ciąć krzewy. Chorobie sprzyja temperatura 15–25 °C przy niskiej lub średniej wilgotności.

Zabiegi metodyka zaleca tylko na odmianach podatnych. Najwięcej da więc odporna odmiana.

Antraknoza i rdza: gdy liście opadają latem

Jeśli w lipcu porzeczka gubi liście, sprawdź, czy nie ma na nich brunatnych plam przy brzegach. To antraknoza liści, zwana też opadziną. Objawy pojawiają się od końca maja, a w deszczowe dni od spodu liści wyciekają zarodniki. Metodyka podaje, że w lipcu możliwa jest całkowita utrata liści. Grzyb lubi 16–21 °C i opady, a zimuje na opadłych liściach. Grab je więc i niszcz.

Rdza wejmutkowo-porzeczkowa daje od początku lipca pomarańczowordzawe skupienia zarodników na spodzie liści. Jej drugim żywicielem jest sosna wejmutka. Liście też opadają przedwcześnie.

Biała plamistość liści daje drobne, kanciaste plamki z czarnymi punktami. Zwykle ogranicza ją to samo, co chroni przed antraknozą.

Odporne odmiany porzeczki czarnej

Metodyka integrowanej ochrony porzeczki zawiera tabelę podatności odmian porzeczki czarnej. Oto wybrane oceny.

'Ores' ma małą podatność na wszystkie cztery oceniane problemy: mączniaka, antraknozę, rdzę i wielkopąkowca.

'Polares' jest odporna na wielkopąkowca i mało podatna na mączniaka, a na antraknozę i rdzę średnio podatna. 'Polonus' też jest odporna na wielkopąkowca i mało podatna na mączniaka, ale dużą podatność ma na rdzę.

'Tisel' ma małą podatność na mączniaka, rdzę i wielkopąkowca, a średnią na antraknozę. 'Titania' jest mało podatna na mączniaka i rdzę, a średnio na antraknozę i wielkopąkowca. Metodyka podaje, że te dwie odmiany mogą rosnąć bez ochrony przed rdzą.

'Ceres' jest odporna na wielkopąkowca i mało podatna na antraknozę, ale dużą podatność ma na rdzę. 'Ojebyn' jest mało podatny na mączniaka, ale ma dużą podatność na antraknozę, rdzę i wielkopąkowca. 'Ben Lomond' ma dużą podatność na mączniaka, rdzę i wielkopąkowca.

Wielkopąkowiec i rewersja: najgroźniejsza para

Wielkopąkowiec porzeczkowy to drobne roztocze, które żyje w pąkach. Metodyka nazywa go od lat najważniejszym szkodnikiem porzeczki. Zasiedlone pąki nabrzmiewają i robią się okrągłe, a wiosną się nie rozwijają. Może zniszczyć do 100% pąków.

Jeszcze groźniejsze jest to, że wielkopąkowiec jest jedynym znanym przenosicielem wirusa rewersji. Chory krzew ma liście ze słabiej wykształconymi klapami, czasem tylko z trzema zamiast pięciu, jest niższy i silnie się rozkrzewia. Metodyka podaje, że rewersja występuje powszechnie i może powodować bardzo duże straty w plonie. Wirusa nie da się zwalczyć, więc chore krzewy trzeba usunąć.

Przejrzyj krzewy od końca marca do kwietnia. Nabrzmiałe pąki zbieraj i niszcz, a silnie zasiedlone pędy wycinaj i pal. Nie sadź nowych krzewów obok starych, zasiedlonych. Najpewniejszą ochroną są zdrowe sadzonki i odmiany odporne na wielkopąkowca, takie jak 'Polares', 'Ceres' i 'Polonus'.

Mszyce, przędziorki, przeziernik i pryszczarki

Mszyce zniekształcają wierzchołki pędów i skręcają liście. Mszyca porzeczkowo-czyściecowa wczesną wiosną robi wybrzuszenia na liściach. Metodyka przypomina o naturalnych wrogach mszyc: biedronkach, złotookach, skorkach, pluskwiakach drapieżnych i bzygach. W artykule Instytutu Ogrodnictwa z 2026 roku dr Wojciech Piotrowski zwraca uwagę, że mszyce i przędziorki jako szkodniki wielopokoleniowe łatwo uodparniają się na środki ochrony.

Przędziorek chmielowiec zostawia na liściach żółte plamki, a od spodu pajęczynę. Osłabione nim krzewy łatwiej przemarzają.

Przeziernik porzeczkowiec to motyl, którego gąsienica drąży pędy. Pęd więdnie i łamie się, a w środku ma czarny rdzeń. Metodyka radzi wycinać i palić osłabione pędy przed wylotem motyli, który zaczyna się od połowy maja. Według dr. Piotrowskiego pomijanie ochrony przed przeziernikiem może prowadzić do strat, a w skrajnych przypadkach do zniszczenia plantacji.

Pryszczarki skręcają liście, niszczą pędy albo pąki kwiatowe. Zasiedlone pędy wycinaj i pal jesienią lub wczesną wiosną.