Cięcie jabłoni

Kiedy ciąć jabłonie w polskim klimacie

Metodyka integrowanej produkcji jabłek, przygotowana przez Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach, mówi wprost: główne cięcie prowadzi się w okresie spoczynku zimowego, a najwłaściwszym okresem jest druga połowa zimy. Cięcie wcześniejsze może zwiększyć wrażliwość drzew na uszkodzenia mrozowe i sprzyjać chorobom kory i drewna.

Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego podaje to samo w miesiącach: drzewa ziarnkowe, czyli jabłonie i grusze, tnie się od stycznia do marca, w dni bez silnego mrozu. Nie tnij w czasie silnego mrozu, gdy pada deszcz lub śnieg, ani tuż przed spodziewanym przymrozkiem.

Poradnik ogrodniczy Muratora za najlepszy termin uznaje przełom lutego i marca, a przy sprzyjającej pogodzie pozwala zacząć już w połowie stycznia. Jeśli przegapisz zimę, przytnij jabłoń do końca marca lub na początku kwietnia, ale zawsze przed pękaniem pąków.

Regiony Polski. Nasze źródła nie podają osobnych terminów dla zachodu, wschodu czy gór. Wszystkie opisują termin warunkami: spoczynek drzewa, druga połowa zimy, dzień bez silnego mrozu. W chłodniejszych rejonach po prostu poczekaj, aż minie okres silnych mrozów.

Prześwietlanie czy skracanie

Jabłoń owocuje głównie na krótkopędach, czyli krótkich pędach owoconośnych. Dlatego doradcy z PODR ostrzegają, żeby nie skracać ich nadmiernie. Cięcie owocującej jabłoni to przede wszystkim prześwietlanie korony i usuwanie starych gałęzi, a nie przycinanie wszystkich pędów.

Skracanie wszystkich pędów po równo PODR wymienia jako jeden z częstych błędów. Cięcie prześwietlające polega na usuwaniu gałęzi, które zagęszczają koronę: rosnących do środka, krzyżujących się i chorych.

Metodyka integrowanej produkcji przypomina, że celem cięcia jest równowaga między wzrostem a owocowaniem. Siłę cięcia trzeba dopasować do drzewa. Drzewa tnie się systematycznie, co roku i w umiarkowanym stopniu.

Jak ciąć: obrączka i bez kikutów

U nasady każdej gałęzi, tam gdzie łączy się z pniem lub konarem, jest niewielkie zgrubienie, czyli obrączka. PODR zaleca wycinać gałęzie tuż przy obrączce, bez uszkadzania kory, ale też bez zostawiania długich kikutów.

Do pracy używaj zawsze ostrych i czystych narzędzi. Murator wymienia sekatory jednoręczne i dwuręczne, piłę typu „lisi ogon” do grubych konarów, sekatory i piły na wysięgniku do wysokich gałęzi, a przy wielu cienkich pędach sekator akumulatorowy. Narzędzie dobierz do grubości gałęzi.

Wyjątek od zasady „bez kikutów” to cięcie odnawiające. Metodyka integrowanej produkcji zaleca, by po 3–4 latach owocowania wycinać stare, grube gałęzie przy przewodniku, zostawiając krótki czop. Latem wyrastają z niego młode pędy, które zastąpią starą gałąź.

Cięcie po posadzeniu i formowanie młodej jabłoni

Posadzone drzewka przycina się wiosną, także te posadzone jesienią. Metodyka integrowanej produkcji podaje konkretne wysokości:

Najbardziej uniwersalny kształt to korona stożkowa. Trwałe są w niej tylko pień i przewodnik, a pędy i gałęzie boczne z czasem się wymienia. Cięcie formujące, jak piszą doradcy z PODR, ma stworzyć mocny szkielet z przewodnika i konarów. Jest dość intensywne, ale zaplanowane.

Coroczne cięcie owocującej jabłoni

Przy cięciu zimowym metodyka integrowanej produkcji każe przede wszystkim usuwać pędy konkurujące z przewodnikiem, głównie w górnej, lepiej oświetlonej części korony. Żaden pęd nie powinien być grubszy od przewodnika ani rosnąć ponad nim. W dolnej części korony, do wysokości około 50 cm, usuwa się pędy zwisające pod ciężarem owoców aż do ziemi.

Poradnik Muratora dla ogrodów przydomowych proponuje prosty układ: starszej jabłoni wystarczy 6–8 konarów w dwóch piętrach po 3–4, a pierwsze konary powinny wyrastać co najmniej 50 cm nad ziemią.

Nie próbuj zrobić wszystkiego naraz. PODR ostrzega, że najczęstszym błędem jest zbyt silne cięcie jednorazowe: po usunięciu dużej części korony drzewo wypuszcza mnóstwo wilków. Metodyka integrowanej produkcji dodaje, że zbyt silne cięcie może sprzyjać zarazie ogniowej.

Odmładzanie starej, zaniedbanej jabłoni

PODR radzi usuwać najstarsze, słabo owocujące pędy, żeby pobudzić drzewo do wypuszczenia młodych. Pracę rozłóż w czasie, żeby nie osłabić drzewa: odmładzanie zawsze powinno być rozłożone na kilka lat.

Poradnik Muratora idzie dalej. Radzi obniżyć wierzchołek bardzo zaniedbanej jabłoni do około 3–4 m nad ziemią, tuż nad boczną gałęzią, i usunąć mniej więcej jedną trzecią korony, a w drzewach bardzo zaniedbanych nawet dwie trzecie. To dużo więcej, niż zalecają doradcy, dlatego w przydomowym ogrodzie bezpieczniej wybrać wolniejszą drogę.

Po silnym cięciu wyrośnie dużo wilków. Usuwaj je latem, w czasie cięcia letniego.

Cięcie letnie: lepiej wybarwione jabłka

Cięcie letnie, jak pisze metodyka integrowanej produkcji, prowadzi się w drugiej połowie lata, przede wszystkim po to, by poprawić nasłonecznienie owoców. Najpierw usuwa się silne, pionowo rosnące jednoroczne pędy, czyli wilki, a słabsze się zostawia. Optymalny termin to około trzech tygodni przed przewidywanym zbiorem, a cięcie trzeba zakończyć do końca sierpnia. Na bardzo silnie rosnących drzewach od początku lipca można skracać ulistnione tegoroczne pędy.

Poradnik Muratora podaje przykłady: wczesne odmiany, takie jak 'Piros', tnij na początku lipca, a najpóźniejsze w połowie sierpnia. Zbyt wczesne cięcie sprawia, że pędy odrastają, a zbyt późne niewiele daje. Za jednym razem usuń najwyżej 70–80% wilków i wycinaj je w całości, bez kikutów. Wybierz dzień ciepły, ale niezbyt słoneczny, żeby odsłonięte jabłka się nie poparzyły.

Jakie odmiany owocują wcześnie, a jakie późno, zobaczysz na stronie odmiany jabłoni.

Cięcie sanitarne i choroby

Cięcie to także ważny zabieg ochronny. Metodyka integrowanej produkcji każe przy cięciu wycinać pędy porażone przez raka drzew owocowych, raka bakteryjnego, zgorzel kory, mączniaka i zarazę ogniową. W ten sposób usuwa się źródła infekcji na cały sezon.

Według PODR cięcie sanitarne możesz robić przez cały rok, gdy tylko zauważysz problem. Jesienią ogranicz się do prac sanitarnych i unikaj silnego cięcia.

Drzewa nieprzycinane przez wiele sezonów mają gęste korony, drobne owoce i więcej chorób. To kolejny powód, żeby ciąć co roku, ale z umiarem.

Podkładka decyduje o tym, ile będzie cięcia

Jak mocno rośnie jabłoń, zależy w dużej mierze od podkładki. Metodyka integrowanej produkcji porównuje ją z siewką antonówki, której siłę wzrostu przyjęto za 100. Drzewa na podkładce M.9 rosną z siłą 30–45, na P 60 40–50, a na M.26 45–55.

Podkładka M.9 jest wrażliwa na mróz, dlatego mniej odpornych na mróz odmian szczepionych na niej lepiej nie sadzić jesienią. Im słabiej rosnąca podkładka, tym mniejsze drzewo i mniej cięcia. Jabłonie karłowe sadzi się w sadach w rozstawie 3,5 m między rzędami i 1,0–2,0 m w rzędzie.

Gdy źródła się nie zgadzają

Termin. Metodyka integrowanej produkcji wskazuje drugą połowę zimy, PODR styczeń–marzec, a poradnik Muratora przełom lutego i marca. Wszystkie zgadzają się, że trzeba ciąć w okresie spoczynku, przed pękaniem pąków, i nie w silny mróz.

Ile wyciąć ze starego drzewa. PODR każe rozłożyć odmładzanie na kilka lat. Murator dopuszcza usunięcie jednej trzeciej, a w drzewach bardzo zaniedbanych nawet dwóch trzecich korony. W ogrodzie bezpieczniej trzymać się wersji umiarkowanej.

Smarowanie ran. Murator radzi zabezpieczać większe rany, zwłaszcza po grubych konarach, maścią ogrodniczą. Metodyka integrowanej produkcji i broszura PODR nic o tym nie mówią, podkreślają za to ostre narzędzia i cięcie przy obrączce. Jeśli zabezpieczasz rany, używaj tylko preparatów dopuszczonych w Polsce, zgodnie z etykietą.