Ogrodnik ABC
Bukszpan Cięcie

Kiedy przycinać bukszpan

Bukszpan znosi strzyżenie jak mało który krzew, ale ma dwa słabe punkty: stare drewno i późne cięcie. Oba łatwo ominąć.

W skrócie

Bukszpan przycinaj zwykle dwa razy w roku: wiosną, gdy pojawią się nowe przyrosty, i latem. Pomorski ODR podaje dla żywopłotu przełom maja i czerwca. Ostatnie cięcie zrób najpóźniej na początku września. Skracaj młode przyrosty, nie tnij w stare, zdrewniałe pędy.

Żywopłot z bukszpanu
Zdjęcie: Bene16, CC BY-SA 3.0, źródło

Ile razy w roku przycinać bukszpan

Maciej Aleksandrowicz pisze w Muratorze, że ukształtowane krzewy przycina się dwa razy w roku: wiosną i w środku lata.

Jest jedna granica. Ostatnie cięcie powinno wypaść najpóźniej pod koniec sierpnia lub na początku września. Później młode pędy nie zdążą zdrewnieć przed zimą. Tak samo podaje redakcja Muratora w poradzie o formowaniu kul: drugi raz można ciąć pod koniec lata, nie później niż na początku września.

Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w broszurze o cięciu roślin ozdobnych wpisuje strzyżenie żywopłotu z bukszpanu do kalendarza na przełom maja i czerwca.

Bukszpan: co i kiedy robić

W nieogrzewanej szklarni i w gruncie. Pogoda co roku jest inna, więc sprawdzaj też temperaturę gleby.

Pierwsze cięcie wiosną Strzyżenie żywopłotu Drugie cięcie
Pielęgnacja

Pierwsze cięcie: wiosną

Tu źródła podają różne terminy, ale łączy je jedna zasada: bukszpan tnie się wtedy, gdy rośnie.

Murator (Aleksandrowicz): wczesną wiosną, w marcu lub kwietniu. W tym samym artykule pisze też, że wiosenne cięcie formujące robi się, gdy pojawią się już nowe pędy, czyli późną wiosną.

Murator (redakcja, 2024): cięcie formujące najlepiej przeprowadzać pod koniec wiosny, gdy są już nowe przyrosty pędów.

Pomorski ODR: żywopłot strzyże się na przełomie maja i czerwca.

Praktycznie: obserwuj krzew. Gdy pojawią się młode przyrosty i minie ryzyko przymrozków, możesz ciąć. Pomorski ODR przypomina, że nie tnie się w mróz i tylko przy suchej pogodzie.

Drugie cięcie: w środku lata

Latem bukszpan znów wypuszcza przyrosty. Aleksandrowicz radzi wtedy skrócić nowy przyrost o około jedną trzecią jego długości.

Uwaga na słońce. Krzewy w pełnym słońcu przycięte latem mogą dostać oparzeń. Według Muratora widać to jako zaschnięte końcówki liści. Bukszpan w pojemniku możesz po cięciu przestawić na kilkanaście dni w mniej słoneczne miejsce.

Ile skrócić: młody i dorosły krzew

Oba artykuły Muratora opisują to tak samo.

Po posadzeniu. Aleksandrowicz radzi skrócić nowe pędy młodej rośliny o około połowę. Krzew zagęści się wtedy od podstawy.

Mały krzew, który jeszcze rośnie. Skracaj blisko połowę nowych przyrostów.

Dorosły krzew o docelowej wysokości. Możesz ciąć mocniej i skracać prawie całe jednoroczne przyrosty.

Zasada jest jedna: tnij w młode, zielone przyrosty. Redakcja Muratora pisze, że dobrze odrastają tylko młode, jednoroczne pędy.

Dlaczego nie ciąć w stare drewno

Bukszpan wybacza wiele, ale nie lubi drastycznego cięcia.

Redakcja Muratora pisze, że cięcie starych, zdrewniałych gałęzi spowalnia odrastanie i może zostawić puste miejsca w krzewie. Aleksandrowicz dodaje, że grube, zdrewniałe pędy słabo się regenerują i wolniej wypuszczają nowe przyrosty. Jednorazowe, mocne cięcie zostawia nieładne dziury.

Kiedy jednak ciąć mocniej. Oba artykuły zostawiają mocne cięcie na sytuacje szczególne, na przykład gdy pędy przemarzły.

Stary, zaniedbany krzew. Aleksandrowicz radzi poprawiać go późną wiosną, gdy minie ryzyko przymrozków. Nie podaje, jak głęboko ciąć. Oba artykuły odradzają jednak jednorazowe, drastyczne cięcie w stare drewno.

Kule i formy

Kiedy zacząć. Aleksandrowicz pisze, że formowanie kuli możesz zacząć zaraz po posadzeniu młodej rośliny albo poczekać, aż osiągnie wysokość, której chcesz.

Czym. Pojedyncze krzewy zacznij przycinać małym sekatorem ręcznym i nie zostawiaj długich kikutów. Do dużych krzewów i żywopłotów Murator poleca nożyce o długich ostrzach albo nożyce elektryczne lub spalinowe.

Ostrość. Narzędzia muszą być ostre. Tępe ostrze miażdży pędy, uszkadza liście i może sprzyjać chorobom grzybowym. Pomorski ODR radzi przed pracą narzędzia oczyścić, odkazić i naostrzyć.

Pielęgnacja po cięciu

Aleksandrowicz radzi po cięciu, zwłaszcza latem, obficie podlać i zasilić bukszpan, żeby szybciej odrósł.

Wodę lej pod krzew, a nie na liście.

Żadne z naszych źródeł nie podaje rodzaju ani dawki nawozu. Jeśli używasz nawozu, stosuj dawkę z etykiety.

Ćma bukszpanowa: sprawdź krzew przy każdym cięciu

Cięcie to najlepsza okazja, żeby zajrzeć do środka krzewu. Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa w ulotce o ćmie bukszpanowej (2018) opisuje szkodnika, który potrafi bardzo szybko zniszczyć krzewy.

Skąd. Ćma bukszpanowa pochodzi z Azji. W Europie wykryto ją w 2007 roku, w Holandii, Niemczech i Szwajcarii. W Polsce najpierw znaleziono ją na Dolnym Śląsku, a potem w kolejnych województwach.

Jak się rozwija. W Polsce rozwijają się 2–3 pokolenia w roku. Motyle latają nocą od kwietnia do września. Młode gąsienice drugiego pokolenia zimują w kokonach z dwóch liści bukszpanu spiętych przędzą.

Objawy. Gąsienice wytwarzają dużo oprzędów, w których zbierają się grudki odchodów. Silnie opanowane krzewy tracą liście i mogą zamierać. PIORiN podaje, że na południu Polski żywopłot z bukszpanu został całkowicie zniszczony w około dwa tygodnie.

Jak wygląda. Gąsienice dorastają do około 35–40 mm. Motyl ma rozpiętość skrzydeł około 40 mm.

Co robić bez chemii. PIORiN radzi:

- przeglądać krzewy często, nawet kilka razy w miesiącu, także w środku, - strząsać gąsienice na rozłożoną pod krzewem folię i niszczyć je, aż do skutku, - spłukiwać gąsienice silnym strumieniem wody, - wycinać i palić opanowane pędy (zgodnie z lokalnymi przepisami), - wieszać przy bukszpanach od wiosny do jesieni pułapki z feromonem, które wabią samce.

W 2018 roku PIORiN podawał, że w Polsce nie było zarejestrowanych środków przeciw temu szkodnikowi. Jeśli zabieg jest konieczny, tylko środki zarejestrowane w Polsce, zgodnie z etykietą.

Gdy źródła się różnią

Pierwsze cięcie. Aleksandrowicz w Muratorze: wczesną wiosną, w marcu lub kwietniu, a w innym miejscu tego samego artykułu późną wiosną, gdy są nowe pędy. Redakcja Muratora: pod koniec wiosny. Pomorski ODR: żywopłot na przełomie maja i czerwca.

Ostatnie cięcie. Aleksandrowicz: pod koniec sierpnia lub na początku września. Redakcja Muratora: nie później niż na początku września. Tu źródła są zgodne.

Długość gąsienic. Ulotka PIORiN podaje w jednym miejscu 35–40 mm, a w innym do 44 mm.

Cięcie bukszpanu w skrócie

RoślinaKiedyIle skrócić
Młoda, świeżo posadzonaPo posadzeniuNowe pędy o około połowę, żeby zagęściła się od dołu
Mała, przed docelową wysokościąWiosną, gdy są nowe przyrostyOkoło połowy nowych przyrostów
Dorosła, w docelowym kształcieWiosną i w środku lataPrawie cały jednoroczny przyrost (wiosną) i około 1/3 nowego przyrostu (latem)
ŻywopłotPrzełom maja i czerwca (Pomorski ODR)Strzyżenie młodych przyrostów
Stara, zaniedbanaPóźna wiosna, po przymrozkachStopniowo, bez drastycznego cięcia w stare drewno
WszystkieNajpóźniej koniec sierpnia lub początek wrześniaPóźniej nie tnij, pędy nie zdążą zdrewnieć

Jak to zrobić

  1. Naostrz i oczyść nożyce. Tępe ostrze miażdży pędy i sprzyja chorobom grzybowym.
  2. Tnij w suchy dzień, nie w mróz.
  3. Zanim zaczniesz, obejrzyj krzew w środku. Szukaj oprzędów i gąsienic ćmy bukszpanowej.
  4. Skracaj tylko młode, jednoroczne przyrosty. Nie tnij w gruby, zdrewniały pęd.
  5. Pojedyncze krzewy i kule tnij małym sekatorem albo nożycami, nie zostawiaj długich kikutów.
  6. Po cięciu podlej i zasil krzew. Wodę lej pod krzew, nie na liście.
  7. Ostatnie cięcie w sezonie zrób najpóźniej na początku września.

Najczęstsze pytania

Kiedy przycinać bukszpan?

Wiosną, gdy pojawią się nowe przyrosty, i drugi raz w środku lata. Pomorski ODR podaje dla żywopłotu przełom maja i czerwca.

Do kiedy można przycinać bukszpan?

Najpóźniej do końca sierpnia lub początku września. Później młode pędy nie zdążą zdrewnieć przed zimą.

Ile razy w roku przycinać bukszpan?

Ukształtowane krzewy zwykle dwa razy: wiosną i latem. Ostatnie cięcie najpóźniej na początku września.

Jak mocno przyciąć bukszpan?

Młode i małe krzewy o około połowę nowych przyrostów. Dorosłe, w docelowym kształcie, prawie cały jednoroczny przyrost. Nie tnij w stare, zdrewniałe pędy.

Dlaczego bukszpan po przycięciu brązowieje?

Krzew przycięty latem w pełnym słońcu może dostać oparzeń. Widać to jako zaschnięte końcówki liści. Ogołocone z liści pędy z oprzędami i grudkami odchodów to z kolei objaw ćmy bukszpanowej.

Co zrobić z pędami opanowanymi przez ćmę bukszpanową?

PIORiN radzi wycinać i palić opanowane pędy, strząsać gąsienice na folię i często przeglądać krzewy, także w środku.

Źródła

Tę stronę napisaliśmy na podstawie poniższych źródeł.

  1. Cięcie roślin ozdobnych (publikacja operacji „Kompendium wiedzy dla rolnika”; autor: Anna Kaliszewska), Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Lubaniu, 2025
  2. Jak przyciąć bukszpan? Tniemy bukszpan krok po kroku i podpowiadamy, kiedy to zrobić (Maciej Aleksandrowicz), Murator.pl, 2026
  3. Kiedy przycinać bukszpany i formować je w kule? [Porada eksperta] (redakcja serwisu Murator.pl), Murator.pl, 2024
  4. Ćma bukszpanowa, Cydalima perspectalis (Witold Karnkowski), wyd. I, Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa, 2018